Transformacja przemysłowa: VW w kryzysie, Rheinmetall w rozkwicie – Czy Niemcy stają się krajem produkującym broń?

Kiedy fabryka samochodów buduje czołgi: brutalna prawda o nowym boomie zbrojeniowym w Niemczech

Szok na rynku pracy w przemyśle motoryzacyjnym: Czy przemysł zbrojeniowy naprawdę może zastąpić VW, Boscha i spółkę?

Przez dziesięciolecia samochód był niekwestionowanym motorem napędowym niemieckiej gospodarki – gwarantem dobrobytu, globalnej dominacji i milionów bezpiecznych miejsc pracy. Jednak ten fundament kruszy się w niespotykanym dotąd tempie. Podczas gdy dziesiątki tysięcy miejsc pracy jest zagrożonych u producentów takich jak VW, a u dostawców takich jak Bosch i Continental, a całe fabryki stoją w obliczu zamknięcia, inny sektor przeżywa historyczny rozkwit: przemysł zbrojeniowy. Korporacje takie jak Rheinmetall notują rekordowe obroty, przejmują byłych dostawców motoryzacyjnych i przyciągają wykwalifikowanych pracowników z linii montażowych do fabryk amunicji. Czy Niemcy, w cieniu kryzysów geopolitycznych, przechodzą obecnie radykalną transformację z kraju motoryzacyjnego w kraj produkujący broń? Spojrzenie na kulisy oparte na danych ujawnia, że ​​choć symbolika tego przewrotu jest ogromna, rzeczywistość na rynku pracy jest o wiele bardziej złożona – i alarmująca dla niemieckiej sytuacji gospodarczej.

Czy Niemcy przechodzą transformację z kraju produkującego samochody w kraj produkujący broń? Kiedy warsztat w tym kraju zmienia narzędzia

Niewiele gospodarek świata zachodniego związało swoją tożsamość z jedną branżą tak ściśle, jak Niemcy z motoryzacją. Przez ponad wiek linia montażowa była synonimem dobrobytu, pozycji lidera technologicznego i międzynarodowej siły gospodarczej. Ten oczywisty wizerunek od kilku lat wyraźnie się rozpada, nie jako krótkotrwały kryzys gospodarczy, ale jako głęboki przełom strukturalny. Jednocześnie inna, długo zaniedbywana branża przeżywa historyczny boom, co znajduje odzwierciedlenie w portfelach zamówień, cenach akcji i priorytetach politycznych. Pytanie, czy Niemcy rzeczywiście przekształcają się z kraju produkującego samochody w kraj produkujący broń, zasługuje na trzeźwą, opartą na danych analizę, wykraczającą poza nagłówki i ideologiczne odruchy.

Upadek kluczowej branży w liczbach

Niemiecki przemysł motoryzacyjny doświadcza najpoważniejszego spadku zatrudnienia w swojej najnowszej historii. Do końca 2025 roku sektor zatrudniał zaledwie około 725 000 osób, co stanowi spadek o 6,2% w porównaniu z rokiem poprzednim i najniższy wynik od 14 lat. Od 2019 roku, czyli roku poprzedzającego pandemię, branża motoryzacyjna straciła szacunkowo jedno na siedem miejsc pracy, a konkretnie około 125 800 stanowisk, a zatrudnienie spadło o kolejne 32 000 w ciągu samych dwunastu miesięcy poprzedzających początek 2026 roku. Niemieckie Stowarzyszenie Przemysłu Motoryzacyjnego (VDA) przewiduje obecnie jeszcze bardziej dramatyczny obraz: do 2035 roku może zniknąć łącznie 225 000 miejsc pracy, czyli o około 35 000 więcej niż wcześniej przewidywano, a około 100 000 miejsc pracy zostało już utraconych między 2019 a 2025 rokiem.

Dostawcy, stanowiący trzon sektora, są szczególnie dotknięci. Ich przychody spadły o cztery procent w 2025 roku, czterokrotnie bardziej gwałtownie niż samych producentów, a zatrudnienie u dostawców spadło o jedenaście procent, w porównaniu z 3,6 procent u producentów oryginalnego sprzętu (OEM). Jak zauważył Constantin Gall, ekspert branżowy EY, od 2019 roku prawie co czwarte miejsce pracy u dostawców w Niemczech zniknęło, a tendencja spadkowa ostatnio się nasiliła. Liczba wniosków o upadłość w branży dostawców osiągnęła 14-letni szczyt, wynosząc 39 przypadków między styczniem a listopadem 2025 roku, w porównaniu z 29 w roku poprzednim i zaledwie 21 w 2023 roku.

Wielkie firmy z branży motoryzacyjnej napędzają nagłówki gazet wokół tych abstrakcyjnych liczb. Według doniesień medialnych, Volkswagen rozważa redukcję nawet 100 000 miejsc pracy i zamknięcie czterech niemieckich fabryk. Bosch, ZF Friedrichshafen, Continental i Mahle wdrożyły kompleksowe programy redukcji kosztów; sam ZF planuje zlikwidować nawet 14 000 miejsc pracy w Niemczech do końca 2028 roku. Ekspert motoryzacyjny Ferdinand Dudenhöffer z Centrum Badań Motoryzacyjnych w Bochum przewiduje, że całkowite zatrudnienie w niemieckich fabrykach samochodów może spaść z obecnego poziomu około 720 000 do znacznie poniżej 700 000, a do 2027 roku do około 650 000.

Dlaczego niegdyś flagowa branża chwieje się

Przyczyny tego kryzysu są wielopłaszczyznowe i wzajemnie się wzmacniają. Przede wszystkim powolne i kosztowne przejście na elektromobilność, które kosztuje szczególnie dużą liczbę miejsc pracy w branży dostawczej, ponieważ napędy elektryczne wymagają po prostu mniejszej liczby komponentów i etapów produkcji niż klasyczny silnik spalinowy. Do tego dochodzi poważny i utrzymujący się kryzys lokalizacji, jak to ujęła prezes VDA Hildegard Müller: wysokie podatki i opłaty, droga energia, wysokie koszty pracy i nadmierna biurokracja wyraźnie wpływają na konkurencyjność.

Sytuację pogarsza rosnąca presja konkurencyjna ze strony Chin, gdzie producenci tacy jak BYD wywierają coraz większą presję na niemieckie marki premium, a jednocześnie cały rynek chiński słabnie. Amerykańskie cła wprowadzone przez administrację Trumpa dodatkowo pogarszają sytuację niemieckich producentów nastawionych na eksport. Niemieccy producenci samochodów odnotowali pod koniec 2025 roku najniższe zyski od czasu kryzysu finansowego z 2009 roku, a ekspert motoryzacyjny EY, Constantin Gall, mówi o prawdziwej burzy, która szczególnie mocno uderzy w niemieckich producentów. Międzynarodowy ubezpieczyciel kredytów hipotecznych Atradius przewiduje dalszy spadek produkcji o 2,7% do 2026 roku, po spadku o 1,8 miliona pojazdów do 4,1 miliona w 2024 roku.

Druga strona medalu: boom na broń

Podczas gdy przemysł motoryzacyjny się kurczy, niemiecki sektor obronny rośnie w tempie, które jeszcze kilka lat temu byłoby nie do pomyślenia. Rheinmetall, największy niemiecki producent broni, odnotował 29-procentowy wzrost przychodów do około 9,9 mld euro w 2025 roku i planuje wzrost o 40-45% w 2026 roku. Zysk operacyjny wzrósł już o 33% do 1,8 mld euro w 2025 roku. W całej Grupie Rheinmetall zatrudniał ponad 32 000 pracowników etatowych w 179 lokalizacjach na całym świecie w 2025 roku, w porównaniu z około 23 000 pracowników w 129 lokalizacjach zaledwie pięć lat wcześniej.

Poparcie polityczne dla tego rozwoju jest ogromne. Do 2026 roku Federalne Ministerstwo Obrony dysponuje kwotą ponad 108 miliardów euro, z czego 82,7 miliarda euro pochodzi z budżetu regularnego, a 25,5 miliarda euro ze specjalnego funduszu Bundeswehry. Przewiduje się, że do 2029 roku kwota ta wzrośnie do około 152 miliardów euro, trzykrotnie przekraczając kwotę przeznaczoną na 2023 rok. Na szczycie NATO w Hadze latem 2025 roku partnerzy sojuszu zobowiązali się do zwiększenia całkowitych wydatków na obronność do pięciu procent produktu krajowego brutto do 2035 roku, z czego 3,5 procent zostanie przeznaczone na obronę jądrową, a 1,5 procent na infrastrukturę bezpieczeństwa. Niemcy dążą do osiągnięcia tego celu na poziomie 3,5 procent już w 2029 roku, sześć lat przed terminem wyznaczonym przez NATO.

Kiedy fabryki samochodów staną się producentami broni

Symbolika tej transformacji nigdzie nie jest bardziej namacalna niż w samym Rheinmetall, korporacji, która pierwotnie działała zarówno jako dostawca części samochodowych, jak i producent broni, a obecnie zdecydowanie koncentruje się na tej drugiej roli. Firma podpisała umowę sprzedaży większości swojego działu zaopatrzenia dla branży motoryzacyjnej monachijskiemu holdingowi przemysłowemu Aequita za cenę zakupu 350 milionów euro. Około 6200 pracowników zostanie przeniesionych do sprzedanej jednostki biznesowej, a 34 000 pozostanie w Rheinmetall. Dział motoryzacyjny dla cywilów wygenerował zaledwie 2 miliardy euro przychodów w 2025 roku, podczas gdy dział uzbrojenia osiągnął już około 10 miliardów euro.

W szczególności, dawne fabryki części samochodowych są fizycznie przekształcane. Zakład Rheinmetall w Neuss, dawniej wyłącznie dostawca części samochodowych, obecnie produkuje komponenty ochronne i części mechaniczne do celów wojskowych, a w przyszłości może również produkować bojowe wozy piechoty Lynx i samobieżne haubice. Zakład w Berlinie, oprócz technologii ogniw paliwowych, w coraz większym stopniu koncentruje się na mechanicznych komponentach obronnych. Francusko-niemiecki koncern zbrojeniowy KNDS przejął również zakład od producenta pociągów Alstom w Görlitz we wschodnich Niemczech, w którym będą produkowane komponenty do czołgu podstawowego Leopard 2 i bojowego wozu piechoty Puma. Około połowa z około 700 pracowników zostanie tam zachowana.

Transfery personelu już trwają. W zakładzie Continental w Gifhorn w Dolnej Saksonii, który jest zamykany z powodu nierentowności, około 100 pracowników otrzymuje propozycję przeniesienia do fabryki amunicji Rheinmetall w Unterlüß, oddalonej o około 55 kilometrów. Transfer ten jest wspierany przez projekt „Od pracy do pracy”, nadzorowany przez związek zawodowy IG Metall. Prezes Rheinmetall, Armin Papperger, publicznie zasygnalizował również zainteresowanie potencjalnym przejęciem zakładu VW w Osnabrück, który jest uważany za zbędny, pod warunkiem zawarcia długoterminowych umów ramowych z rządem na okres około dziesięciu lat. Prezes VW Oliver Blume również wyraził ogólną gotowość do takiego przekształcenia.

Granice odszkodowania

Pomimo tych uderzających, indywidualnych przypadków, liczni ekonomiści i badacze rynku pracy ostrzegają przed wypaczonym postrzeganiem rzeczywistej skali sytuacji. Przemysł obronny jest po prostu zbyt mały w porównaniu z całym sektorem produkcyjnym, aby zrekompensować straty w przemyśle motoryzacyjnym w ujęciu 1:1. Według Niemieckiego Stowarzyszenia Przemysłu Bezpieczeństwa i Obrony (DIT), faktyczni producenci uzbrojenia w Niemczech zatrudniają około 100 000 osób w około 320 firmach członkowskich, podczas gdy sam przemysł motoryzacyjny zatrudniał ostatnio około 773 000 osób. Sophia von Rundstedt z firmy doradztwa zawodowego von Rundstedt & Partner ujmuje to zwięźle: Biorąc pod uwagę te ogromne różnice w wielkości, przemysł obronny nie będzie w stanie zrekompensować przewidywanej utraty miejsc pracy w radykalnie przekształconym przemyśle motoryzacyjnym.

Enzo Weber, badacz rynku pracy z Instytutu Badań nad Zatrudnieniem, również wyraża sceptycyzm co do idei sprawnie działającego silnika zatrudnienia: Chociaż przemysł zbrojeniowy rzeczywiście tworzy wiele miejsc pracy, nie może w pełni zrekompensować utraty miejsc pracy w sektorze produkcyjnym, ponieważ przemysł motoryzacyjny jest po prostu zbyt duży. Konkretne prognozy potwierdzają tę nierównowagę: eksperci spodziewają się utraty od 130 000 do 170 000 miejsc pracy w samym przemyśle motoryzacyjnym, strat, które rozwój sektora zbrojeniowego może jedynie częściowo zrekompensować. Badanie przeprowadzone przez EY-Pantheon i Dekabank prowadzi do bardziej zniuansowanego, ale podobnie ostrożnego wniosku: jeśli wydatki na obronność państw NATO osiągną 3,5% ich produkcji gospodarczej zgodnie z planem, w Niemczech do 2029 r. mogłoby powstać około 144 000 nowych miejsc pracy; łącznie z miejscami pracy już zabezpieczonymi, dałoby to łączny efekt około 360 000 miejsc pracy. Jednak nawet Ferdinand Dudenhöffer, który komentuje to badanie, jasno stwierdza, że ​​ten wzrost gospodarczy w żadnym wypadku nie wystarczy, aby zrekompensować straty w przemyśle motoryzacyjnym i stalowym, a zamiast tego postuluje zasadniczą poprawę konkurencyjności danego obszaru przemysłowego poprzez niższe pozapłacowe koszty pracy, mniej regulacji i niższe koszty energii elektrycznej.

Centrum Bezpieczeństwa i Obrony – Zdjęcie: Xpert.Digital

Centrum Bezpieczeństwa i Obrony oferuje fachowe doradztwo i aktualne informacje, aby skutecznie wspierać firmy i organizacje we wzmacnianiu ich roli w europejskiej polityce bezpieczeństwa i obrony. Współpracując ściśle z Grupą Roboczą SME Connect Defence, Centrum w szczególności promuje małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP), które chcą dalej rozwijać swoje zdolności innowacyjne i konkurencyjność w sektorze obronnym. Jako centralny punkt kontaktowy, Centrum tworzy w ten sposób kluczowy pomost między MŚP a europejską strategią obronną.

W związku z tym:

• Grupa robocza SME Connect Defence – Wzmacnianie MŚP w europejskiej obronności

Profesjonaliści rozdarci między dwoma światami

Pozornie oczywisty pomysł prostego przeniesienia bezrobotnych specjalistów motoryzacyjnych do przemysłu obronnego okazuje się w praktyce bardziej skomplikowany, niż przewidywano. Chociaż w zasadzie jest to dobre dopasowanie, ponieważ wiele kwalifikacji technicznych jest przenoszalnych, Sophia von Rundstedt wskazuje na realne przeszkody w transferach personelu: nawet przy optymalnym dopasowaniu zawodowym, kandydaci muszą zostać przekonani do nowej perspektywy kariery na poziomie mentalnym, gdzie znaczącą rolę odgrywają zastrzeżenia wobec przemysłu obronnego, odmienna kultura korporacyjna i dłuższe dojazdy. Do tego dochodzi kontrwyzwanie po stronie popytu: badanie przeprowadzone przez EY i Dekabank ostrzega, że ​​przy umiarkowanym wzroście wydatków na obronność do 2,5% PKB do 2030 r. w sektorze obronnym może powstać około 460 000 wakatów; przy bardziej znaczącym wzroście do trzech procent liczba ta może wzrosnąć nawet do 760 000, przy szczególnym niedoborze specjalistów od sztucznej inteligencji i dużych zbiorów danych.

Ta pozornie paradoksalna jednoczesność redukcji zatrudnienia w jednym sektorze i niedoboru wykwalifikowanych pracowników w innym pokazuje, że nie chodzi tu o proste przerzucenie ciężaru, ale raczej o dwa rynki pracy o odmiennych profilach wymagań, certyfikatach bezpieczeństwa, logice opartej na lokalizacji i ramach kulturowych. Co więcej, przemysł obronny rośnie znacząco w liczbach bezwzględnych, ale ze stosunkowo niewielkiej bazy. Według analiz Financial Times, liczba pracowników w działach obronnych największych niemieckich korporacji i najszybciej rozwijających się startupów wzrosła z około 63 000 w 2021 r. do około 83 000, co stanowi wzrost o 30 procent. Airbus, zatrudniający 38 000 pracowników w sektorze obronnym, i Rheinmetall, zatrudniający około 23 500 pracowników, są największymi pracodawcami w branży.

Spojrzenie na branżę jako całość

Kryzys nie ogranicza się wyłącznie do branży motoryzacyjnej, choć jest ona najbardziej dotknięta. Niemiecki przemysł jako całość stracił ponad 120 000 miejsc pracy w 2025 roku, prawie dwa razy więcej niż w roku poprzednim, zmniejszając liczbę zatrudnionych do około 5,38 miliona. Według najnowszego Barometru Przemysłu EY, od roku 2019 sprzed pandemii zniknęło 341 500 miejsc pracy w przemyśle – statystycznie rzecz biorąc, co siedemnaste miejsce pracy w przemyśle w Niemczech. Partner zarządzający EY Jan Brorhilker jednoznacznie opisuje sytuację jako głęboki kryzys w niemieckim przemyśle, zaostrzony przez słabe portfele zamówień, silną presję konkurencyjną i rosnącą liczbę niewypłacalności, szczególnie wśród dostawców motoryzacyjnych. Warto zauważyć, że przemysł chemiczny i farmaceutyczny radziły sobie stosunkowo dobrze, tracąc jedynie około 2000 miejsc pracy, podczas gdy sam sektor motoryzacyjny stracił około 50 000 miejsc pracy. Ten niejednoznaczny obraz pokazuje, że nie mamy do czynienia z ogólnym spowolnieniem gospodarczym, lecz raczej z selektywną, strukturalną zmianą pomiędzy poszczególnymi sektorami.

Zakłócenia regionalne i nierówny wpływ

Transformacja przemysłowa bynajmniej nie dotyka niemieckich krajów związkowych w sposób jednolity. W branży motoryzacyjnej spadek zatrudnienia w 2025 r. był szczególnie drastyczny w mniejszych regionach Saary i Szlezwiku-Holsztynu, gdzie straty wyniosły odpowiednio 11 i 20%. Spośród głównych ośrodków motoryzacyjnych najgorzej poradziła sobie Nadrenia Północna-Westfalia, ze spadkiem zatrudnienia o 8%, natomiast Bawaria i Badenia-Wirtembergia, ze spadkami odpowiednio 2,6 i 3,9%, wypadły znacznie lepiej. Jest to prawdopodobnie spowodowane większą dywersyfikacją i większą wartością dodaną producentów premium w tych regionach. Brandenburgia odnotowała najmniejszy spadek, wynoszący 1,3%, co może częściowo wynikać z powstania tam nowych, przyszłościowych gałęzi przemysłu. Ta dysproporcja regionalna oznacza, że ​​regiony słabsze strukturalnie odczuwają transformację szczególnie boleśnie, podczas gdy regiony silniejsze gospodarczo dysponują większymi buforami i zdolnościami adaptacyjnymi.

Rzędy wielkości w bezpośrednim porównaniu

Aby realistycznie ocenić rzeczywistą wagę ekonomiczną obu sektorów, warto przyjrzeć się kluczowym danym liczbowym. Poniższy przegląd ilustruje rażącą nierównowagę między tymi dwoma sektorami w chwili obecnej.

Ta tabela wyraźnie pokazuje, że przemysł motoryzacyjny, zatrudniający około 725 000 pracowników, pozostaje drugim co do wielkości sektorem przemysłowym w Niemczech, za przemysłem maszynowym, zatrudniającym około 934 200 pracowników, podczas gdy przemysł obronny, nawet w okresie swojego najszybszego rozwoju, osiąga zaledwie ułamek tej wielkości. Chociaż dynamika wyraźnie przesunęła się w kierunku sektora obronnego, absolutna wartość ekonomiczna przemysłu motoryzacyjnego pozostaje na razie bezkonkurencyjna.

Decyzje polityczne i ich ograniczenia

Zwalniając wydatki związane z bezpieczeństwem przekraczające jeden procent produktu krajowego brutto z hamulca zadłużenia, rząd niemiecki stworzył kluczową dźwignię fiskalną, która w pierwszej kolejności umożliwia znaczny wzrost wydatków na obronność. Jednocześnie nadal brakuje porównywalnie zdecydowanej odpowiedzi polityki przemysłowej na kryzys w przemyśle motoryzacyjnym. Podczas gdy przyznawane są wielomiliardowe kontrakty zbrojeniowe z długoterminowym planowaniem bezpieczeństwa, Niemieckie Stowarzyszenie Przemysłu Motoryzacyjnego (VDA) wydaje pilne ostrzeżenia przed politycznymi niepowodzeniami w zakresie cen energii, regulacji i konkurencyjności, przewidując kolejny rok stagnacji bez fundamentalnych reform. Ta asymetryczna priorytetyzacja polityczna, napędzana zmianą geopolitycznej sytuacji bezpieczeństwa od czasu rosyjskiego ataku na Ukrainę, dodatkowo nasila obserwowane zmiany strukturalne, niezależnie od tego, czy należy je postrzegać jako celową strategię polityki przemysłowej, czy też efekt uboczny konieczności polityki bezpieczeństwa.

Niuansowa ocena sytuacji

Twierdzenie, że Niemcy całkowicie przekształcają się z kraju motoryzacyjnego w kraj produkujący broń, nie wytrzymuje wnikliwej analizy danych w swojej przesadzonej formie, ale zawiera ziarno prawdy, którego nie należy bagatelizować. Jest to nie tyle całkowita substytucja, co częściowa, symbolicznie wysoce nacechowana zmiana w zakresie mocy produkcyjnych, fabryk i poszczególnych pracowników, podczas gdy bezwzględne wielkości zatrudnienia w obu sektorach pozostają znacząco różne. Pomimo historycznego kryzysu, przemysł motoryzacyjny pozostaje drugim co do wielkości sektorem przemysłowym w kraju, podczas gdy przemysł zbrojeniowy, pomimo imponujących wskaźników wzrostu, pozostaje stosunkowo małym sektorem w ujęciu bezwzględnym. Prawdziwym wnioskiem ekonomicznym nie jest zatem to, że jeden sektor zastępuje drugi, ale raczej to, że Niemcy przechodzą równolegle dwa fundamentalne procesy transformacji przemysłowej, których wynik będzie w znacznym stopniu zależał od tego, czy decydenci podejdą do strukturalnych problemów lokalizacyjnych tradycyjnych gałęzi przemysłu z taką samą determinacją, z jaką obecnie napędzają ekspansję sektora obronnego.

Markus Becker

Chętnie będę pełnić rolę Twojego osobistego doradcy.

Szef Rozwoju Biznesu

Przewodniczący grupy roboczej SME Connect Defense

LinkedIn

Konrad Wolfenstein

Chętnie będę pełnić rolę Twojego osobistego doradcy.

Możesz się ze mną skontaktować pod adresem wolfenstein∂xpert.digital lub

Po prostu zadzwoń do mnie pod numer +49 7348 4088 965 .

LinkedIn