Czasopismo Surplus Business: Sama krytyka rynku nie wystarczy i dlaczego lewicowa polityka gospodarcza potrzebuje czegoś więcej niż dobrych intencji

Nadwyżka rośnie – ale czy jego recepty na politykę gospodarczą są przekonujące?

Nierówności, bogactwo, socjalizacja: czego nadwyżka ignoruje

Magazyn biznesowy „Surplus” szybko zyskał sobie uznanie: z wybitnymi autorami, wyraźnie lewicową perspektywą i rosnącym gronem czytelników. Po około półtora roku nakład wynosi około 12 000 egzemplarzy – to niezwykły sukces jak na tak młode wydawnictwo. „Surplus” koncentruje się na takich tematach, jak koncentracja bogactwa, dziedziczenie, współdecydowanie i usługi publiczne, wypełniając tym samym zauważalną lukę w dziennikarstwie ekonomicznym. Jednak sukces dziennikarski nie gwarantuje, że propozycje dotyczące polityki gospodarczej są przekonujące. Ci, którzy słusznie krytykują rynki za ich rolę w koncentracji władzy i nierównościach, muszą również poważnie zająć się problemami niewydolności rządu, produktywności, inwestycji i granic kontroli politycznej. Gdzie „Surplus” trafia w czuły punkt – i gdzie jego własne stanowisko grozi zawężeniem analizy? Krytyczna ocena.

Czasopismo biznesowe Nadwyżka i ekonomia pewności: Uznanie rynku za wroga nie czyni automatycznie państwa lepszym przedsiębiorcą

Sukces wydawniczy z niedokończonym rachunkiem

Magazyn biznesowy Surplus w krótkim czasie osiągnął to, czego nie udaje się wielu nowym mediom: zyskał rozpoznawalny profil, wpływowych zwolenników, rosnącą liczbę czytelników i model biznesowy, który nie opiera się wyłącznie na ulotnym zasięgu. Po około półtora roku nakład wynosi około 12 000 egzemplarzy; w ciągu dwunastu miesięcy odnotowano wzrost o około 70%. To niezwykłe osiągnięcie jak na młody, politycznie zaangażowany magazyn biznesowy. Dwumiesięcznik drukowany uzupełniają treści online, a także formaty wideo i podcastów. Surplus łączy w ten sposób autorytet magazynu drukowanego z szybkością i logiką dystrybucji mediów cyfrowych.

Ten sukces zasługuje na uznanie, ale jeszcze nie na wsparcie ekonomiczne. Sukces rynkowy początkowo dowodzi, że podaż zaspokaja popyt. Nie dowodzi on ani trafności analiz, ani wyższości rekomendacji w zakresie polityki gospodarczej. Czasopismo, które regularnie i krytycznie analizuje mechanizmy rynkowe, nie powinno przedwcześnie interpretować własnych wyników sprzedaży jako potwierdzenia swoich idei. Rosnący nakład świadczy przede wszystkim o tym, że istnieje grupa odbiorców postępowych i lewicowych interpretacji ekonomicznych, która nie czuje się odpowiednio adresowana przez konwencjonalne media ekonomiczne.

Kluczowe pytanie nie brzmi zatem, czy nadwyżka jest potrzebna. Pluralistyczna sfera publiczna korzysta z medium, które kwestionuje utarte schematy myślenia i konsekwentnie stawia kwestie dystrybucji na pierwszym planie. Decydującym czynnikiem jest raczej to, czy czasopismo spełnia swoje zadanie lepszego wyjaśnienia rzeczywistości ekonomicznej, czy też jedynie dostarcza istniejącej bazie opinii wyrafinowanie brzmiących argumentów. Tu właśnie zaczyna się niezbędny kontrargument.

Różnica na rynku jest realna

„Nadwyżka” rzeczywiście wypełnia lukę. Znaczna część tradycyjnych reportaży ekonomicznych koncentruje się na rynkach akcji, spółkach, wskaźnikach ekonomicznych, polityce pieniężnej i budżetach rządowych. Chociaż poruszane są również takie tematy, jak koncentracja bogactwa, dynamika władzy na rynkach pracy, dziedziczenie, usługi publiczne i dystrybucja ryzyka ekonomicznego, często są one traktowane oddzielnie. „Nadwyżka” umieszcza te kwestie w centrum spójnej narracji. To właśnie stanowi jej siłę dziennikarską.

To podejście jest nie tylko uzasadnione, ale wręcz konieczne. Dystrybucja bogactwa w Niemczech jest silnie skoncentrowana. W zależności od źródła danych, najbogatsze dziesięć procent gospodarstw domowych posiada znacznie ponad połowę całkowitego majątku netto. Mediana majątku netto po uwzględnieniu inflacji spadła między 2021 a 2023 rokiem, mimo że średnia nominalna wzrosła. Takie wyniki przeczą wygodnej narracji, że postęp gospodarczy automatycznie i w wystarczającym stopniu dociera do szerszego grona społeczeństwa. Równie trafna jest obserwacja, że ​​wysokie dochody z pracy w Niemczech są silnie obciążone podatkami i składkami na ubezpieczenia społeczne, podczas gdy niektóre transfery majątku i zysków kapitałowych są traktowane stosunkowo korzystnie.

Lukę w systemie medialnym można jednak wypełnić na dwa sposoby. Czasopismo może wprowadzić pomijane fakty i teorie do otwartego konkursu wyjaśnień. Albo może po prostu powielać jednostronność, o którą oskarża innych. Nadwyżka jest wyraźnie zagrożona podążaniem drugą ścieżką. Gdy ekonomia progresywna staje się dominującym systemem interpretacyjnym, niedoskonałości rynku, nierówności i koncentracja władzy jawią się jako strukturalne przyczyny niemal każdego problemu, podczas gdy niewydolność rządu, przewrotne bodźce, biurokracja, obciążenia demograficzne, niska produktywność i ograniczenia kontroli politycznej łatwo schodzą na dalszy plan.

Znaczenie nie jest dowodem

Magazyn opiera swoją reputację na znanych nazwiskach. Jego wydawcami są Maurice Höfgen, Isabella Weber, Martyna Linartas i Adam Tooze. Felietony i artykuły Mariany Mazzucato, Thomasa Piketty'ego, Luisy Neubauer i Ayi Jaff zwiększają jego rozpoznawalność i zasięg. Założyciel i redaktor naczelny, Lukas Scholle, mający zaledwie 28 lat, w krótkim czasie zbudował sieć kontaktów, która gwarantuje uwagę w niemieckojęzycznej debacie biznesowej. To niezwykłe osiągnięcie pod względem organizacji i komunikacji.

Stanowi to jednak ryzyko ekonomiczne. Grono wybitnych autorów może zagwarantować jakość intelektualną, ale może również stworzyć efekt echa. Jeśli uczestnicy podzielają podobne fundamentalne założenia dotyczące kapitalizmu, dystrybucji, państwa i rynku, reputacja szybko zastępuje debatę o mechanizmach działania. Wkład wydaje się wówczas przekonujący, ponieważ jest powiązany z dobrze znanym nazwiskiem, a nie dlatego, że przeanalizowano kontrargumenty, dane jasno umieszczono w kontekście i ujawniono sprzeczne cele.

Ekonomia opiera się na konkurencyjnych modelach. Ten sam proces można interpretować jako problem popytu, problem podaży, problem dystrybucji, problem instytucjonalny lub ich kombinację. Na przykład, osoba badająca stagnację płac realnych może słusznie wskazać na siłę przetargową pracowników. Musi jednak również uwzględnić wzrost wydajności, strukturę przemysłu, obciążenia podatkowe, kwalifikacje, intensywność kapitałową i konkurencyjność międzynarodową. Nikt, kto analizuje inflację, nie może ignorować barier w sile i podaży korporacji, ale nie może też ignorować ekspansywnego popytu, cen energii, trendów płacowych, oczekiwań i polityki pieniężnej. Wybitni autorzy nie zwalniają czasopisma z tej wielowymiarowości.

Wiarygodna przeciwwaga dla głównego nurtu ekonomicznego musiałaby zatem nie tylko zgromadzić inne głosy, ale także systematycznie integrować najlepsze argumenty przeciwko własnemu stanowisku. Dopiero wtedy lewicowe stanowisko stałoby się prawdziwie pluralistycznym dziennikarstwem ekonomicznym.

Nadwyżka nie należy automatycznie do nikogo

Termin „nadwyżka” odnosi się do nadwyżki ekonomicznej, która pozostaje po pokryciu niezbędnych wydatków. To trafny tytuł, ponieważ porusza fundamentalne pytanie każdego systemu gospodarczego: jak powstaje nadwyżka, kto ją kontroluje i do czego jest wykorzystywana? Podejścia marksistowskie, klasyczne, keynesowskie i neoklasyczne udzielają na te pytania odmiennych odpowiedzi. Zawiera on już ważną wskazówkę: nadwyżka to nie bezpańska góra pieniędzy, którą należy po prostu sprawiedliwiej rozdysponować.

Wynika z wzajemnego oddziaływania pracy, kapitału, wiedzy, organizacji, ryzyka technologicznego, praw własności, infrastruktury i stabilności społecznej. Pracownicy wnoszą swój wkład poprzez wydajność i doświadczenie. Przedsiębiorcy koordynują zasoby i akceptują niepewność. Inwestorzy rezygnują z natychmiastowej konsumpcji i ponoszą ryzyko straty. Państwo zapewnia bezpieczeństwo prawne, edukację, transport i porządek społeczny. Sprawiedliwy system gospodarczy musi uwzględniać te wkłady, nie uznając żadnego z nich za jedyne źródło wszelkiej wartości.

W debatach postępowych zyski interpretuje się przede wszystkim jako wynik władzy, własności lub wyzysku. Dotyczy to z pewnością rent monopolistycznych, przywilejów politycznych, spekulacji gruntami i niektórych struktur finansowych. Błędem jest jednak wyciąganie na tej podstawie ogólnego osądu na temat zysków. Zysk działa również jako sygnał poszukiwania. Wskazuje, gdzie istnieje popyt, gdzie procesy stają się bardziej efektywne lub gdzie innowacje tworzą wartość dodaną. Strata spełnia przeciwną funkcję. Polityka, która moralnie podważa zyski i uspołecznia straty, osłabia ten mechanizm selekcji.

Prawdziwe pytanie zatem nie brzmi, czy nadwyżki powinny być prywatne, czy publiczne. Należy zbadać, które nadwyżki wynikają z konkurencji i innowacji, które z nich opierają się na niedoborach lub politycznie chronionych emeryturach, a które z wkładów społecznych pozostają niewynagradzane. Tylko to rozróżnienie pozwala na prowadzenie rozsądnej polityki podatkowej, konkurencji i społecznej.

Nierówności są problemem, równość nie jest modelem biznesowym

Nadwyżka dotyka drażliwej kwestii, gdy odnosi się do rosnącego znaczenia bogactwa i dziedziczenia. W społeczeństwie, w którym ścieżki edukacyjne, posiadanie domu, zakładanie firm i planowanie emerytury są w dużym stopniu uzależnione od pochodzenia rodzinnego, obietnica zasług traci na wiarygodności. Osoby, które zaczynają od nieruchomości, papierów wartościowych i sieci rodzinnych, ponoszą inne ryzyko niż osoby bez oszczędności. Te różnice w punkcie wyjścia wpływają nie tylko na możliwości konsumpcyjne, ale także na wolność, wybory zawodowe i udział w życiu politycznym.

Diagnoza ta nie oznacza jednak, że dążenie do jak największej równości wyników byłoby korzystne ekonomicznie lub społecznie. Różnice mogą wynikać z innowacji, oszczędności, kwalifikacji, odpowiedzialności, godzin pracy, ryzyka i szczęścia. Niektóre są produktywne, inne przypadkowe, a jeszcze inne są wynikiem władzy lub przywilejów. Mądra polityka musi różnicować, a nie kategorycznie uznawać nierówność za dowód wadliwości systemu.

Głównym celem powinno być sprawiedliwe uczestnictwo: dobra edukacja, sprawna infrastruktura, dostęp do kapitału, przystępne cenowo mieszkania, ochrona przed zagrożeniami egzystencjalnymi i rzeczywiste możliwości awansu. Wymaga to redystrybucji, ale także wzrostu. Bez wzrostu produktywności polityka redystrybucji staje się konfliktem o ledwo rosnące zasoby. Obecna sytuacja w Niemczech szczególnie uwypukla ten problem. Szacowany potencjalny wzrost jest niski, inwestycje są niskie, zasoby kapitału się starzeją, brakuje wykwalifikowanych pracowników, a całkowita produktywność czynników produkcji (TFP) rośnie bardzo powoli. Każdy, kto w tych warunkach mówi niemal wyłącznie o dystrybucji, leczy objawy, a nawet może zaostrzyć przyczynę.

Postępowy magazyn powinien zatem odpowiedzieć na dwa pytania z równym priorytetem: Jak sprawiedliwiej rozdysponować bogactwo i jak w przyszłości wytworzyć wystarczająco dużo nowego bogactwa? Nadwyżka jest bardziej przekonująca w pierwszym pytaniu niż w drugim.

Podatek od spadków: między sprawiedliwością a istotą

Żądanie reformy podatku spadkowego ma silne podstawy ekonomiczne. W 2024 roku oszacowano w Niemczech łączną wartość spadków i darowizn podlegających opodatkowaniu na ponad 113 miliardów euro; pobrany podatek wyniósł 13,3 miliarda euro. Jednocześnie duże transfery, szczególnie w przypadku aktywów przedsiębiorstw, korzystają niekiedy z szerokich zwolnień podatkowych. Pozwala to na efektywne opodatkowanie bardzo dużych majątków niższą stawką niż w przypadku znacznie mniejszych transferów podlegających opodatkowaniu. Jest to sprzeczne z zasadą równego opodatkowania i osłabia zasadę równości szans.

Kontrargument przeciwko opodatkowaniu nadwyżek nie powinien umniejszać tego ustalenia. Należy jednak położyć nacisk na kwestię strukturyzacji. Aktywa przedsiębiorstw często nie są płynne. Wysoki podatek, który jest płatny gotówką w krótkim terminie, może zagrozić inwestycjom, strukturom własnościowym i miejscom pracy. Nie uzasadnia to całkowitego zwolnienia z podatku, ale uzasadnia długie terminy płatności, modele odroczenia płatności oraz wycenę uwzględniającą istotę i rzeczywistą zdolność dochodową przedsiębiorstwa.

Rozsądna reforma obejmowałaby szerszą bazę podatkową, mniej przepisów specjalnych oraz bardziej umiarkowane i stabilne stawki podatkowe. Bardzo wysokie ulgi podatkowe i luki prawne mogłyby zostać zredukowane, a aktywa przedsiębiorstw nie powinny zostać zdestabilizowane przez nagły odpływ płynności. W zamian dochody z pracy i inwestycje przedsiębiorstw mogłyby zostać odciążone od części obciążeń. Ta zmiana byłaby bardziej sprzyjająca produktywności niż system, który mocno obciąża zatrudnienie i częściowo faworyzuje duże transfery majątku.

Prosta narracja o bogatym spadkobiercy i pracującej większości jest niewystarczająca. Firmy rodzinne różnią się od pasywnie utrzymywanych aktywów finansowych. Planowanie sukcesji, powiązania regionalne, odpowiedzialność i potrzeby inwestycyjne są realne. Rozsądna polityka podatkowa ocenia nie moralne pochodzenie aktywów, ale ich wyniki, płynność i funkcję ekonomiczną.

Podatek od majątku wymaga czegoś więcej niż tylko oburzenia

Podatek od majątku można również uzasadnić zasadą zdolności płatniczej. Bardzo duże majątki oferują bezpieczeństwo, wpływy i możliwości osiągania zysków, które są jedynie częściowo odzwierciedlone w bieżących danych dotyczących podatku dochodowego. Jednocześnie Niemcy mają szczególnie wysokie obciążenie podatkowe pracy. Większy udział dużych majątków mógłby zatem stanowić element bardziej zrównoważonej struktury podatkowej.

Jednak praktyczna realizacja jest trudna. Nieruchomości, spółki nienotowane na giełdzie, patenty, dzieła sztuki, grunty rolne i inwestycje muszą być regularnie wyceniane. Generuje to koszty administracyjne, spory prawne i możliwości unikania płacenia podatków. Jeśli podatek jest nakładany na wartość wewnętrzną, może on uszczuplić płynność finansową w latach niskich zysków. Międzynarodowy kapitał mobilny znajdzie sposoby, aby go uniknąć. Problemy te nie unieważniają zasadniczo podatku od majątku, ale podważają uproszczone narracje.

Co kluczowe, kluczowe jest również wykorzystanie tych dochodów. Dodatkowe podatki nie są celem samym w sobie. Jeśli trafią do nieefektywnej administracji lub zrównoważonej konsumpcji bez żadnego wpływu na produktywność, korzyści ekonomiczne pozostaną ograniczone. Jeśli jednak zostaną wykorzystane do obniżenia podatków od pracy, na edukację, infrastrukturę cyfrową, badania naukowe lub ukierunkowane wsparcie dochodu podstawowego, ogólny efekt może być pozytywny.

Nadwyżka musi zatem precyzyjniej rozróżniać między obciążeniem symbolicznym a reformą funkcjonalną. Lewica polityczna niewiele zyskuje, sprzedając podatek przede wszystkim jako symboliczny gest przeciwko bogactwu. Zyskuje natomiast, pokazując, jak prowadzi to do prostszego, bardziej przyjaznego inwestycjom i sprawiedliwszego systemu. Decydującym wskaźnikiem nie jest wysokość opodatkowania majątku, ale to, czy rosną możliwości, produktywność i stabilność społeczna.

Współdecydowanie nie jest sprzeczne z rynkiem

Żądanie większego udziału pracowników jest jednym z mocniejszych elementów progresywnej agendy gospodarczej. Pracownicy posiadają wiedzę specyficzną dla danej firmy, ponoszą ryzyko transformacji i inwestują znaczną część swojego życia w swoje przedsiębiorstwa. Ich udział może usprawnić przepływ informacji, wcześnie identyfikować konflikty i stabilizować długoterminowe decyzje. Niemieckie współdecydowanie pokazuje, że reprezentacja pracowników i międzynarodowe sukcesy firm są ze sobą fundamentalnie kompatybilne.

Empirycznie rzecz biorąc, obraz jest bardziej otrzeźwiający, niż często twierdzą zwolennicy i przeciwnicy. Współdecydowanie nie prowadzi automatycznie do znacznych podwyżek płac i kompleksowej redystrybucji, ani nie można wykazać ogólnego negatywnego wpływu na inwestycje i produktywność. Jego wpływ zależy od konkretnej struktury instytucjonalnej. Rada zakładowa w środowisku spółdzielczym może wzmocnić zaufanie; upolityczniony organ z uprawnieniami blokującymi może utrudniać zmiany.

Większa współdecydencja powinna zatem wiązać się z odpowiedzialnością. Osoby kształtujące decyzje strategiczne muszą również uwzględniać wymogi kapitałowe, presję konkurencyjną, ryzyko technologiczne i potrzeby restrukturyzacyjne. Przedstawiciele pracowników potrzebują dostępu do informacji i szkoleń ekonomicznych. Firmy z kolei nie powinny traktować partycypacji jako uciążliwej formalności, lecz jako narzędzie do skuteczniejszego wdrażania zmian.

Nadwyżka ma rację, kwestionując powszechne utożsamianie własności z wyłączną władzą decyzyjną. Błędne jest jednak twierdzenie, że większa kontrola zbiorowa zawsze prowadzi do lepszych decyzji. Pracownicy również mogą realizować krótkoterminowe interesy, opóźniać zmiany strukturalne lub chronić pozycje osób z wewnątrz. Skuteczne współdecydowanie poszerza wiedzę i legitymizację, nie przesłaniając odpowiedzialności.

Nasze doświadczenie w zakresie rozwoju biznesu, sprzedaży i marketingu w UE i Niemczech – Zdjęcie: Xpert.Digital

Obszary zainteresowań branży: B2B, digitalizacja (od AI do XR), inżynieria mechaniczna, logistyka, odnawialne źródła energii i przemysł

Więcej informacji tutaj:

• Centrum Biznesu Ekspertów

Centrum tematyczne oferujące spostrzeżenia i wiedzę specjalistyczną:

• Platforma wiedzy obejmująca gospodarki globalne i regionalne, innowacje i trendy branżowe
• Zbiór analiz, spostrzeżeń i informacji ogólnych na temat obszarów, na których się koncentrujemy
• Miejsce, w którym można zdobyć wiedzę i informacje na temat bieżących wydarzeń w biznesie i technologii
• Centrum dla firm poszukujących informacji na temat rynków, cyfryzacji i innowacji branżowych

Socjalizacja nie rozwiązuje problemu niedoboru

Słabość ekonomii nacechowanej ideologicznie jest najwyraźniej widoczna w zapotrzebowaniu na socjalizację. Artykuł 15 Ustawy Zasadniczej (konstytucji Niemiec) zasadniczo zezwala na przekazywanie ziemi, zasobów naturalnych i środków produkcji na własność publiczną lub inne formy przedsiębiorstwa publicznego. Chociaż socjalizacja jest w ten sposób zagwarantowana konstytucyjnie, jest ona daleka od opłacalności ekonomicznej. Dopuszczalność konstytucyjna nie zastępuje analizy wpływu.

Na rynku mieszkaniowym zmiana właściciela początkowo nie zmienia liczby mieszkań. Przejęcie dużych portfeli przez sektor publiczny może ograniczyć podwyżki czynszów, zmienić zasady obłożenia lokali i zmienić priorytety projektów modernizacyjnych. Może to odciążyć obecnych najemców i zwiększyć wpływ opinii publicznej na standardy czynszowe. Jednak nie powstają żadne dodatkowe mieszkania. Na rynku, gdzie popyt znacznie przewyższa podaż, niedobór mieszkań utrzymuje się.

Co więcej, istnieje problem z dystrybucją. Przystępne czynsze pomagają tym, którzy już posiadają takie mieszkania. Osoby poszukujące mieszkania, imigranci, młode gospodarstwa domowe i rodziny z rosnącymi potrzebami mieszkaniowymi nie odnoszą automatycznie korzyści. Im mniejsze jest prawdopodobieństwo, że najemcy zrezygnują z przystępnych cenowo mieszkań, tym mniejszy jest wskaźnik rotacji. Rynek staje się coraz bardziej podzielony na chronionych insiderów i marginalizowanych outsiderów. Działania społeczne mogą zatem tworzyć nowe nierówności.

Zwolennicy argumentują, że transfer dużych zasobów mieszkaniowych mógłby być opłacalny przy odpowiednim finansowaniu, a także mógłby ograniczyć ogólny wzrost czynszów poprzez wskaźniki czynszowe. Krytycy natomiast przewidują wysokie koszty odszkodowań, spadek inwestycji i obciążenia budżetu państwa. Obie strony pośrednio potwierdzają ten sam zasadniczy argument: problemu niedoboru mieszkań nie da się rozwiązać bez masowego rozwoju budownictwa. Socjalizacja może być co najwyżej instrumentem uzupełniającym istniejącą politykę mieszkaniową. Ci, którzy podnoszą ją do rangi centralnego projektu polityki mieszkaniowej, blokują kapitał polityczny i miliardy, nie eliminując fizycznego niedoboru.

Państwo jest niezbędne, ale nie nieomylne

Ekonomia progresywna często przedstawia przekonujące argumenty przeciwko tezie, że rynki stabilizują się same i przynoszą społecznie optymalne rezultaty. Koszty zewnętrzne, monopole naturalne, asymetrie informacyjne, kryzysy gospodarcze i dobra publiczne wymagają interwencji rządu. Transformacja energetyczna, nowoczesne sieci energetyczne, badania podstawowe i odporność nie mogą być zarządzane wyłącznie w oparciu o krótkoterminowe sygnały zysku.

Jednak niepowodzenie rynku nie przekłada się automatycznie na kompetencje rządu. Niemcy borykają się również z powolnymi procesami zatwierdzania, skomplikowanymi systemami prawnymi, brakiem digitalizacji i wysokimi kosztami biurokratycznymi. Same federalne wymogi sprawozdawcze, według powszechnych szacunków, kosztują około 65 miliardów euro rocznie i pochłaniają znaczną część czasu pracy. Publiczne projekty budowlane, projekty informatyczne i zamówienia publiczne regularnie dowodzą, że dobre intencje nie gwarantują skutecznej realizacji.

Ci, którzy domagają się większej odpowiedzialności państwa, muszą zatem jednocześnie przedstawić teorię efektywnego administrowania. Obejmuje ona jasne cele, transparentne koszty, procesy cyfrowe, konkurencję o rozwiązania, niezależną ocenę oraz możliwość zamykania nieudanych programów. W debatach postępowych państwo jest jednak często przedstawiane jako przeciwwaga dla kapitału, a nie jako organizacja z własnymi problemami motywacyjnymi. Władze publiczne mogą bronić swoich uprawnień, wydawać zasoby bez wymiernych korzyści i przenosić odpowiedzialność między szczeblami władzy. Decydenci polityczni priorytetowo traktują widoczne korzyści krótkoterminowe, odkładając koszty na przyszłość.

Wiarygodna, lewicowa polityka gospodarcza musiałaby stawiać na pierwszym miejscu potencjał państwa, a nie jego ekspansję. Nie każde dodatkowe zadanie wzmacnia dobro wspólne. Kiedy przeciążona administracja bierze na siebie kolejne obowiązki regulacyjne, jej zdolność do wypełniania podstawowych zadań maleje. Silne państwo to nie to, które robi wszystko, ale to, które potrafi niezawodnie robić to, co ważne.

Niemcy również mają problem z zaopatrzeniem

Ekonomia nadwyżki koncentruje się przede wszystkim na popycie, dystrybucji i mocy. W ten sposób koryguje długi okres, w którym debaty nad polityką gospodarczą były pod silnym wpływem ograniczeń płacowych, dyscypliny fiskalnej i reform po stronie podaży. Jednak ta korekta staje się nową jednostronnością, jeśli strukturalne problemy po stronie podaży są traktowane jedynie jako pretekst do cięć.

Niemcy stoją w obliczu szeregu wyzwań: zmian demograficznych, niedoboru wykwalifikowanych pracowników, wysokich cen energii, niskiego poziomu inwestycji przedsiębiorstw, infrastruktury wymagającej remontów oraz niskiego wzrostu produktywności. Od 2019 roku nakłady brutto na środki trwałe po uwzględnieniu cen spadły; po amortyzacji nakłady netto na środki trwałe były ostatnio chwilami ujemne. W ten sposób kraj częściowo utrzymuje się z istniejących zasobów kapitałowych. Jednocześnie nakłady na badania koncentrują się głównie na uznanych technologiach przemysłowych, a inwestycje w szczególnie dynamiczne sektory zaawansowanych technologii pozostają w tyle za wiodącymi lokalizacjami.

Tych problemów nie da się po prostu przerzucić na inne. Zwiększone wydatki rządowe mogą wzmocnić infrastrukturę i popyt, ale nie są w stanie natychmiast zrekompensować braku inżynierów, długotrwałych procedur, wąskich gardeł w sieci i niewystarczającej dostępności gruntów. Gdy dodatkowe środki trafią do gospodarki o ograniczonym potencjale realnym, ceny, import lub efekty przesunięcia wzrosną. Kluczowym czynnikiem jest nie tylko ilość dostępnych pieniędzy, ale także istnienie możliwości planowania, personelu, materiałów i konkurencji.

Ekonomiczny kontrargument wobec nadwyżki musi zatem opierać się na realnej stronie gospodarki. Pieniądze są roszczeniem do zasobów, a nie samym zasobem. Dobrobyt nie jest tworzony przez pozycje budżetowe, ale przez produktywną pracę, kapitał, wiedzę i funkcjonujące instytucje. Polityka dystrybucyjna bez polityki podażowej grozi wzrostem popytu szybciej niż ilość dóbr.

Wolność fiskalna ma realne granice

W kontekście nadwyżki istotną rolę odgrywa perspektywa postkeynesowska, częściowo inspirowana Nowoczesną Teorią Monetarną. Jej zaletą jest korygowanie powszechnych błędnych przekonań na temat finansów publicznych. Państwo to nie gospodarstwo domowe. Deficyt budżetowy może umożliwić prywatne nadwyżki, stabilizować popyt w czasie kryzysów i finansować długoterminowe inwestycje. Zadłużenie nie jest automatycznie obciążeniem, gdy jest równoważone aktywami produkcyjnymi i wyższymi dochodami w przyszłości.

Problemy pojawiają się, gdy ta konieczna korekta prowadzi do zbyt hojnego pojmowania swobody fiskalnej. Niemcy podlegają również warunkom instytucjonalnym unii walutowej. Rząd federalny nie emituje własnej waluty krajowej, nad którą mógłby sprawować wyłączną kontrolę. Europejski Bank Centralny realizuje wspólny mandat w zakresie stabilności cen dla strefy euro. Decyzje fiskalne podejmowane przez państwa członkowskie wpływają na stopy procentowe, premie za ryzyko, handel i negocjacje polityczne.

Przede wszystkim, realny limit mocy produkcyjnych pozostaje. Jeśli rząd zleci więcej prac budowlanych, niż firmy dysponujące wykwalifikowanymi pracownikami są w stanie wykonać, ceny rosną. Jeśli dodatkowa siła nabywcza spotka się z ograniczoną podażą energii, rachunki za import wzrosną. Jeśli inflacja ma zostać później ograniczona poprzez podwyżki podatków, jest to politycznie powolne i niepopularne. Bank centralny może zmieniać stopy procentowe w krótkim okresie; parlament nie może uchwalić i wdrożyć precyzyjnie dostosowanego pakietu podatkowego w tym samym tempie.

Rozsądnym wnioskiem nie jest zatem ani polityka oszczędności, ani nieograniczone zadłużenie. Niemcy powinny wykorzystać lukę fiskalną na dodatkowe, produktywne inwestycje, jednocześnie ustalając priorytety, oceniając projekty i rozwiązując rzeczywiste problemy. Dług finansuje czas, ale nie zastępuje reform.

Jasność moralna może być ślepa na ekonomię

Nadwyżka przyciąga uwagę, ponieważ jasno identyfikuje konflikty: bogaci kontra biedni, kapitał kontra praca, rynek kontra dobro wspólne, polityka oszczędności kontra inwestycje. Takie kontrasty nie są arbitralne. Polityka gospodarcza dystrybuuje dochody, bogactwo, ryzyko i władzę. Każdy, kto udaje, że wszystkie decyzje są czysto techniczne, zaciemnia interesy polityczne.

Ta polaryzacja moralna ma jednak swoją cenę. Sprzyja językowi, w którym własna strona reprezentuje większość, a strona przeciwna – przywileje. W ten sposób niezgoda nie jest już interpretowana jako różnica zawodowa, lecz raczej jako wyraz ukrytych motywów. Przedsiębiorca, który ostrzega przed podatkiem od majątku, jawi się przede wszystkim jako obrońca własnego majątku. Ekonomista, który wskazuje na inflację lub zachęty inwestycyjne, jest łatwo przypinany etykietkę neoliberału. Z drugiej strony, progresywne propozycje mogą zyskać pozory moralnej wyższości, zanim jeszcze zbada się ich skutki uboczne.

Dobre dziennikarstwo biznesowe musi się temu przeciwstawić. Powinno ujawniać interesy, nie sprowadzając argumentów do samych interesów. Stowarzyszenie może działać we własnym interesie i jednocześnie być rzetelne. Inicjatywa non-profit może realizować szlachetne cele i stosować metody szkodliwe dla gospodarki. Reputacja naukowa nie chroni również przed stronniczością polityczną.

Nadwyżka zyskałaby na jakości, gdyby każdemu centralnemu żądaniu przeciwstawiono model kontrmodelowy: Jakich skutków ubocznych można się spodziewać? Kto ponosi koszty? Które założenie jest szczególnie niepewne? W jakich warunkach strona przeciwna miałaby rację? Czasopismo o jasnym stanowisku nie musi być neutralne w sensie bezbarwnego. Powinno jednak uczciwie podchodzić do dowodów i otwarcie mówić o niepewności.

Własna bańka pozostaje bańką

Lukas Scholle nazywa swoje środowisko „bańką ekonomiczną”. Brzmi to autoironicznie, ale opisuje realny problem. Każda społeczność akademicka wypracowuje własną terminologię, kluczowe postacie i akceptowane założenia. W postępowej sieci Piketty, Mazzucato, Weber, Tooze czy Höfgen są uważani za naturalne autorytety. W kręgach liberalno-rynkowych dominują inne instytuty i ekonomiści. Oba środowiska mają tendencję do rozpowszechniania najmocniejszych argumentów swojej strony i najsłabszych argumentów strony przeciwnej.

To zagrożenie jest szczególnie istotne dla „Surplus”, ponieważ magazyn ten nie tylko relacjonuje wydarzenia, ale także wypełnia lukę polityczną. Bliskość aktywistów może zwiększyć wiedzę na dany temat i motywację, ale może również zmniejszyć dystans dziennikarski. Gdy felietoniści jednocześnie kształtują kampanie polityczne, analiza, mobilizacja i budowanie marki ulegają zatarciu. Jest to uzasadnione, o ile czytelnicy potrafią rozpoznać perspektywę, z której napisany jest felieton. Staje się to jednak problematyczne, gdy wymogi normatywne są przedstawiane jako nieunikniona konsekwencja nauk ekonomicznych.

Solidny zespół redakcyjny musiałby zatem zinstytucjonalizować różnorodność ideologiczną. Nie poprzez sztuczne zrównoważenie w każdej kwestii, ale poprzez regularne kontrargumenty, przejrzystość metodologiczną i ścisłe rozdzielenie ustaleń od oceny. Kwestia socjalizacji powinna obejmować nie tylko prawników konstytucyjnych i zwolenników własności publicznej, ale także ekonomistów mieszkaniowych, praktyków komunalnych, firmy budowlane, potencjalnych najemców i przedstawicieli przedsiębiorstw, których dotyczy problem. Debata na temat podatku spadkowego powinna obejmować nie tylko badaczy nierówności, ale także przedstawicieli małych i średnich przedsiębiorstw, praktyków podatkowych i ekonomistów przedsiębiorczych.

O pluralizmie nie świadczy liczba szkół, które krytykujemy, ale to, czy nasza własna szkoła pozostaje otwarta na krytykę.

Czasopismo skierowane do większości nie dociera automatycznie do większości

Twierdzenia o nadwyżce mają na celu priorytetowe traktowanie interesów zdecydowanej większości nad interesami najbogatszych. Twierdzenie to jest silne w przekazie, ale trudne do empirycznego wdrożenia. Większość nie stanowi jednorodnej klasy ekonomicznej. Pracownicy są jednocześnie oszczędzającymi, najemcami, właścicielami domów, podatnikami, konsumentami, a czasem przedsiębiorcami. Emeryci mogą mieć niskie bieżące dochody, ale znaczne aktywa w nieruchomościach. Pracownicy w branżach nastawionych na eksport mają inne interesy niż osoby zatrudnione w służbach publicznych lub młodzi ludzie poszukujący mieszkania.

Format magazynu ogranicza również jego zasięg. Technicznie zaawansowane eseje, autorzy akademiccy i cena kilku euro za numer przemawiają bardziej do zaangażowanej politycznie, wykształconej publiczności niż do pracowników z małą ilością czasu i niskimi dochodami. Sprawozdania z codziennej pracy opiekunów, kierowców, sprzedawców, rzemieślników czy freelancerów mogłyby ugruntować perspektywę teoretyczną. Osoby omawiające pracowników nie powinny przedstawiać ich jedynie jako statystycznych przegranych systemu, ale jako aktywnych jednostek o sprzecznych interesach i własnej wiedzy.

W szczególności freelancerzy i małe firmy nie wpisują się idealnie w prostą dychotomię kapitał-praca. Ponoszą ryzyko przedsiębiorcze, często pracują długo, ale nie posiadają ani siły rynkowej, ani znacznego majątku. Wyższe podatki, wymogi dotyczące dokumentacji i sztywne regulacje wpływają na nich inaczej niż na duże korporacje. Lewicowe dziennikarstwo ekonomiczne, które ignoruje tę grupę, oddaje istotną część politycznego centrum innym programom politycznym.

Zdecydowanej większości nie da się przedstawić poprzez samoopis. Muszą być widoczni w swojej różnorodności.

Niezależność wymaga rentownego biznesu

Zależność Surplus od płacących subskrybentów jest zasadniczo pozytywna. Dziennikarstwo biznesowe kosztuje, zwłaszcza gdy wiąże się z weryfikacją danych, pozyskiwaniem ekspertów i omawianiem długoterminowych tematów. Model subskrypcji może zmniejszyć zależność publikacji od reklamodawców i algorytmów platformy. Rosnący nakład sugeruje, że pewna część odbiorców jest skłonna zapłacić za jasną perspektywę redakcyjną.

Jednocześnie pojawiają się nowe zależności. Silnie pozycjonowany kanał medialny nie może arbitralnie zrażać swoich stałych odbiorców bez ryzyka utraty abonentów. Im ściślej powiązana jest tożsamość polityczna produktu i jego odbiorców, tym większa jest ekonomiczna zachęta do jej wzmacniania. Problem ten dotyczy nie tylko mediów nadwyżkowych, ale także mediów konserwatywnych, liberalnych i aktywistycznych. Polaryzacja może być modelem biznesowym, ponieważ porozumienie wzmacnia lojalność, a oburzenie generuje zasięg.

Wyzwanie redakcyjne polega na rozróżnieniu uczciwości od schlebiania. „Surplus” nie powinien przyciągać czytelników, zawsze zgadzając się z nimi, ale zadając lepsze pytania niż inni. Obejmuje to również odrzucanie popularnych postulatów we własnych szeregach, gdy koszty i skutki uboczne przewyższają korzyści. Magazyn promujący wiedzę ekonomiczną musi stawiać przed czytelnikami wyzwania.

Na dłuższą metę o sukcesie decydują nie tylko wyniki sprzedaży, ale także umiejętność budowania zaufania poza własnym kręgiem. W tym celu Surplus potrzebuje zrozumiałych korekt, przejrzystych metod i widocznej gotowości do przyznawania się do błędów.

Produktywny, postępowy program

Najsilniejszym argumentem przeciwko temu nie jest powrót do bezkrytycznego przekonania o słuszności rynku. Niemcy potrzebują polityki, która uwzględnia dystrybucję i wzrost gospodarczy łącznie. Obejmuje to podatek spadkowy z szerszą podstawą opodatkowania, mniejszą liczbą zwolnień i dłuższymi terminami płatności za produktywne aktywa przedsiębiorstwa. Z drugiej strony, dochody z pracy powinny zostać zwolnione z części obciążeń podatkowych. Podatek majątkowy byłby przekonujący tylko wtedy, gdy wycena, ochrona płynności i koordynacja międzynarodowa będą działać skutecznie, a dochody będą wykorzystywane produktywnie.

W odniesieniu do budownictwa mieszkaniowego państwo powinno mobilizować grunty budowlane, przyspieszać procesy wydawania pozwoleń, ułatwiać budowę masową, wstępnie finansować infrastrukturę miejską oraz zapewniać ukierunkowane wsparcie dla budownictwa socjalnego. Publiczne i spółdzielcze zasoby mieszkaniowe mogą mieć efekt stabilizujący. Socjalizacja powinna być traktowana jedynie jako wąsko zdefiniowany instrument przeciwko widocznym nadużyciom, a nie jako substytut nowego budownictwa.

Współdecydowanie można rozszerzyć, jeśli obejmie ono odpowiedzialność, szkolenia i szybkie procesy decyzyjne. Rynki pracy potrzebują bardziej zaawansowanych szkoleń, lepszej opieki nad dziećmi, kontrolowanej imigracji i niższych podatków od dodatkowych miejsc pracy. Polityka klimatyczna powinna łączyć wiarygodne ceny emisji CO2, infrastrukturę i rekompensaty socjalne, zamiast politycznie dobierać każdą technologię z osobna.

Państwo musi inwestować, ale musi też reformować swoje możliwości. Procesy cyfrowe, jasne obowiązki, ujednolicone pozwolenia, lepsze dane i niezależna ocena wpływu to nie neoliberalne kwestie poboczne, lecz warunki wstępne polityki społecznej. Administracja, która latami opóźnia budowę mieszkań, sieci energetycznych czy zakładanie firm, nie chroni osób narażonych na wykluczenie. Chroni istniejące przywileje i sprawia, że ​​zmiany są droższe.

Ten program byłby progresywny, ponieważ poszerzałby możliwości i ograniczał władzę. Byłby wolnorynkowy, ponieważ wykorzystuje konkurencję, ceny i przedsiębiorczość jako narzędzia. I byłby pragmatyczny, ponieważ ocenia instytucje na podstawie rezultatów, a nie formy własności.

Nadwyżka jest konieczna, ale niewystarczająca

„Surplus” to sukces dziennikarski, ponieważ magazyn poważnie traktuje tematy, które przez długi czas były marginalizowane w niektórych obszarach prasy biznesowej. Połączenie prasy drukowanej, internetu, podcastów i wpływowych głosów zapewnia dotarcie do szerokiego grona odbiorców. Rosnący nakład pokazuje, że progresywna ekonomia nie jest niszą bez publiki. Młody zespół zidentyfikował realną lukę rynkową i profesjonalnie ją wypełnił.

Właśnie z tego powodu krytyka powinna być stanowcza. Nadwyżka grozi dostrzeżeniem niedoskonałości rynku dokładniej niż niedoskonałości państwa, rozwiązywaniem problemów dystrybucyjnych bardziej dogłębnie niż w zakresie produktywności oraz przedkładaniem intencji politycznych nad wdrażanie instytucjonalne. Żądania wprowadzenia podatku spadkowego i współdecydowania mają realne podstawy ekonomiczne, ale wymagają zniuansowanego podejścia. Z drugiej strony, nacjonalizacja pozostaje ryzykownym instrumentem, który zmienia struktury własnościowe, nie eliminując automatycznie niedoboru.

Kluczowa słabość tkwi nie w lewicowej perspektywie, lecz w pokusie mylenia jej z prawdą. Czasopismo ma prawo zająć stanowisko. Powinno jednak poddać je tym samym rygorystycznym testom, jakich wymaga od liberałów rynkowych, korporacji i rządów. Testy te obejmują kontrargumenty, wiarygodne dane, szczegóły instytucjonalne oraz gotowość do rozróżniania celów moralnie atrakcyjnych od ekonomicznie skutecznych środków.

Nadwyżka może stać się trwałym i ważnym medium, jeśli nie tylko wypełni lukę, ale także poprawi debatę na temat polityki gospodarczej. Aby to osiągnąć, musi otworzyć własną bańkę ekonomiczną, poważnie potraktować różnorodność rzekomo reprezentowanej większości i potraktować wzrost jako kwestię społeczną. Bo bez produktywnych firm, innowacji, inwestycji i sprawnie funkcjonującego państwa nie ma nadwyżki do podziału. A bez sprawiedliwej dystrybucji nawet rozwijająca się gospodarka traci swoją polityczną legitymację.

Rozwiązanie quasi-in-house: Jak Xpert.Digital zamyka luki operacyjne w marketingu i sprzedaży B2B – Inteligentny biznes oparty na treściach – Zdjęcie: Xpert.Digital

Xpert.Digital to branżowy hub B2B oparty na danych, kierowany przez Konrad Wolfenstein . Firma działa jako zewnętrzne, quasi-wewnętrzne rozwiązanie dla partnerów przemysłowych, eliminując luki operacyjne w obszarze marketingu, treści i sprzedaży – bez konieczności angażowania dodatkowych zasobów po stronie klienta.

Więcej informacji tutaj:

• Rozwiązanie quasi-in-house: Jak Xpert.Digital niweluje luki operacyjne w marketingu i sprzedaży B2B – Smart Content-Driven Business

☑️ Naszym językiem biznesowym jest angielski lub niemiecki

☑️ NOWOŚĆ: Korespondencja w Twoim ojczystym języku!

Konrad Wolfenstein

Ja i mój zespół chętnie będziemy do Państwa dyspozycji jako osobisty doradca.

Możesz się ze mną skontaktować, wypełniając formularz kontaktowy tutaj [email protected]:lub po prostu dzwoniąc pod numer +49 7348 4088 965. Mój adres e-mail to

Nie mogę się doczekać naszego wspólnego projektu.

☑️ Wsparcie dla MŚP w zakresie strategii, doradztwa, planowania i wdrażania

☑️ Tworzenie lub reorganizacja strategii cyfrowej i digitalizacji

☑️ Rozszerzenie i optymalizacja procesów sprzedaży międzynarodowej

☑️ Globalne i cyfrowe platformy handlowe B2B

☑️ Rozwój biznesu pionierskiego / Marketing / PR / Targi