Arabia Saudyjska wstrzymuje budowę wieżowca Mukaab Cube: tło i analiza ekonomiczna

„Problem, który jeszcze nie istnieje”: Bariery techniczne stawiają cud architektury Arabii Saudyjskiej na kolana

Miał być centralnym punktem nowego Rijadu i przesuwać granice nowoczesnej architektury: „Mukaab”, gigantyczny, sześcienny wieżowiec o krawędziach długości 400 metrów, miał być jednym z najbardziej spektakularnych symboli „Wizji 2030” Arabii Saudyjskiej. Jednak teraz rzeczywistość gospodarcza dogania futurystyczne marzenia tego pustynnego państwa.

W styczniu 2026 roku Arabia Saudyjska niespodziewanie ogłosiła tymczasowe wstrzymanie budowy wartego 50 miliardów dolarów projektu – mimo że prace fundamentowe i wykopaliskowe były już w toku. Decyzja ta stanowi przełomowy moment w strategii następcy tronu, księcia Mohammeda bin Salmana. To, co zaczęło się jako skok w przyszłość rodem z science fiction, ustępuje teraz miejsca wymuszonemu pragmatyzmowi.

Powodem awaryjnego zatrzymania jest niestabilna kombinacja spadających cen ropy naftowej, rosnących deficytów budżetowych i wyzwań technicznych, które wystawiają na próbę nawet najbardziej zaawansowaną inżynierię. Po drastycznej redukcji miasta lustrzanego „The Line”, Mukaab jest kolejną ofiarą reorganizacji finansowej. Zamiast koncentrować się na niesprawdzonych cudach architektury, państwowy fundusz majątkowy PIF koncentruje się teraz na konkretnych celach: Mistrzostwach Świata FIFA 2034, Expo 2030 i rozwoju sztucznej inteligencji.

Analizujemy przyczyny wstrzymania budowy, analizujemy niepewną sytuację gospodarczą Arabii Saudyjskiej spowodowaną załamaniem cen ropy naftowej i pokazujemy, jakie nowe priorytety królestwo wyznacza obecnie, aby zabezpieczyć swoją przyszłość poza ropą. Dowiedz się, dlaczego era megalomanii dobiega końca i jakie możliwości dla światowej gospodarki otwiera ten nowy, bardziej realistyczny kurs.

W związku z tym:

• Arabia Saudyjska przekłada Azjatyckie Zimowe Igrzyska Olimpijskie 2029: Analiza kryzysu systemowego stojącego za tą decyzją

Czym jest projekt Mukaab i dlaczego jego budowa została wstrzymana?

Projekt Mukaab miał być arcydziełem architektury, centralnym punktem nowej dzielnicy New Murabba w stolicy Arabii Saudyjskiej, Rijadzie. Wieżowiec w kształcie sześcianu, o bokach mierzących 400 metrów każdy, został pomyślany jako jeden z najbardziej ambitnych projektów budowlanych w ramach Wizji 2030. W styczniu 2026 roku Arabia Saudyjska ogłosiła tymczasowe wstrzymanie budowy Mukaab po przeprowadzeniu rozległych wykopów i wykonaniu fundamentów palowych.

Oficjalnym powodem wstrzymania budowy są analizy finansowe i techniczne projektu. Saudyjski państwowy fundusz majątkowy, Fundusz Inwestycji Publicznych, który finansuje projekty w ramach Wizji 2030, musiał skorygować swoje plany, aby obniżyć koszty i zreorganizować priorytety wydatków. Decyzja ta odzwierciedla rosnącą presję, pod jaką znajduje się królestwo z powodu niskich cen ropy naftowej. Prace nad samym budynkiem zostały wstrzymane, a rozwój okolicznych projektów deweloperskich będzie kontynuowany.

Po wprowadzeniu zmian w planach, ukończenie budowy całego okręgu New Murabba zostało przesunięte z pierwotnego terminu 2030 na 2040 rok. Firma konsultingowa Knight Frank oszacowała koszt projektu na około 50 miliardów dolarów, co odpowiada produktowi krajowemu brutto Jordanii. Do tej pory podpisano kontrakty o wartości zaledwie około 100 milionów dolarów.

Jakie cechy architektoniczne powinien oferować Mukaab?

Mukaab został pomyślany jako cud techniki, który miał przesunąć granice nowoczesnej architektury. Metalowy sześcian o wysokości 400 metrów i takiej samej szerokości miał pomieścić cylindryczną konstrukcję. Najbardziej spektakularnym elementem była planowana największa na świecie kopuła ekspozycyjna sterowana przez sztuczną inteligencję, która miała być widoczna dla zwiedzających ze spiralnej wieży o wysokości ponad 300 metrów.

Michael Dyke, prezes New Murabba, opisał Mukaab na grudniowej konferencji jako „inny świat”, którego odwiedzający powinni doświadczyć po wejściu. Wizją było stworzenie immersyjnej przestrzeni, która łączy kulturę, kreatywność i najnowocześniejszą technologię. Budynek miał być nie tylko architektonicznym punktem orientacyjnym, ale także centrum kreatywnych branż i innowacyjnych doświadczeń.

Jednocześnie Dyke przyznał, że wdrożenie projektu wiązało się ze znacznymi wyzwaniami. Jego stwierdzenie: „Trudno znaleźć rozwiązanie problemu, który jeszcze nie istnieje”, podkreśla trudności techniczne nieodłącznie związane z tak innowacyjną i bezprecedensową koncepcją. Połączenie ekstremalnych rozmiarów, innowacyjnej technologii wyświetlania i złożonej konstrukcji wewnętrznej stanowiło nowe wyzwania nawet dla doświadczonych inżynierów i architektów.

Jakie znaczenie gospodarcze miał dystrykt New Murabba dla Arabii Saudyjskiej?

Dzielnica New Murabba miała być czymś więcej niż tylko prestiżowym projektem budowlanym. Według rządu Arabii Saudyjskiej, inwestycja miała zapewnić łącznie 104 000 mieszkań do 2030 roku i wnieść 180 miliardów riali do gospodarki Arabii Saudyjskiej. Szczególnie istotne było oczekiwanie, że projekt stworzy łącznie 334 000 bezpośrednich i pośrednich miejsc pracy do 2030 roku.

Zajmujący powierzchnię 19 kilometrów kwadratowych, New Murabba został pomyślany jako największy na świecie kompleks podmiejski. Projekt opierał się na filozofii „miasta 15-minutowego”, gdzie wszystkie codzienne potrzeby będą dostępne w zasięgu 15 minut spacerem. Inwestycja obejmuje 19 milionów metrów kwadratowych powierzchni użytkowej, podzielonej na powierzchnie handlowe, hotelowe, mieszkalne i biurowe.

Prezes Michael Dyke podkreślał na różnych wydarzeniach, że projekt New Murabba ma na celu stworzenie idealnej harmonii między życiem w mieście a naturą. Zrównoważony rozwój był centralnym elementem koncepcji, a kluczowe elementy to efektywność energetyczna, oszczędzanie wody i planowanie zorientowane na człowieka. Projekt miał pokazać, jak gęsta zabudowa miejska może łączyć się z wysoką jakością życia i ekologią.

Jak rozwijała się sytuacja gospodarcza w Arabii Saudyjskiej?

Sytuacja gospodarcza Arabii Saudyjskiej uległa znaczącej zmianie od czasu wprowadzenia programu Vision 2030 w 2016 roku. Królestwo zmaga się ze skutkami niskich cen ropy naftowej, które są znacznie poniżej poziomu wymaganego do zrównoważenia budżetu. Według obliczeń Goldman Sachs, Arabia Saudyjska potrzebuje ceny ropy na poziomie około 93 dolarów za baryłkę, aby zrównoważyć budżet. Jednak na początku 2025 roku cena ropy wynosiła zaledwie około 62-65 dolarów, po tym jak prezydent USA Trump ogłosił nowe cła, co wzbudziło obawy przed globalną recesją.

Deficyt budżetowy Arabii Saudyjskiej znacznie wzrósł w ostatnich latach. Na 2025 rok prognozowany jest deficyt w wysokości 245 miliardów riali, co stanowi około 65 miliardów dolarów amerykańskich, czyli 5,3% produktu krajowego brutto (PKB). Jest to wartość znacznie wyższa niż pierwotnie planowano. Na 2026 rok rząd prognozuje zmniejszony, ale wciąż znaczny deficyt w wysokości 165 miliardów riali, czyli około 44 miliardów dolarów amerykańskich, czyli 3,3% PKB.

Malejące dochody z ropy naftowej mają bezpośredni wpływ na finanse publiczne. W pierwszej połowie 2025 roku dochody z ropy naftowej spadły o 24%, co spowodowało wzrost deficytu budżetowego z 28 mld riali w pierwszej połowie 2024 roku do 93 mld riali. Pomimo tych wyzwań, Międzynarodowy Fundusz Walutowy podkreśla, że ​​Arabia Saudyjska, z długiem publicznym wynoszącym około 31,7% PKB, znajduje się w stosunkowo dobrej sytuacji. Wskaźnik ten jest znacznie niższy niż w wielu krajach rozwiniętych, takich jak Japonia (236%) czy Stany Zjednoczone (124%).

Aby zniwelować lukę finansową, Arabia Saudyjska zwiększyła zadłużenie. Na rok 2026 Ministerstwo Finansów zatwierdziło plan pożyczkowy w wysokości około 217 miliardów riali, co odpowiada około 58 miliardom dolarów amerykańskich. Środki te mają pokryć przewidywany deficyt budżetowy w wysokości 165 miliardów riali i zapewnić około 52 miliardów riali na spłatę wymagalnych długów.

Czym jest Wizja 2030 i jaką rolę odgrywają w niej megaprojekty?

Wizja 2030, zainicjowana w 2016 roku przez następcę tronu, księcia Mohammeda bin Salmana, stanowi najbardziej kompleksową próbę Arabii Saudyjskiej, by uwolnić się od „niebezpiecznego uzależnienia od ropy naftowej”. Plan ma na celu gruntowną transformację saudyjskiej gospodarki i rozwój nowych źródeł dochodu poza sektorem naftowym. Program obejmuje inwestycje o wartości do czterech bilionów dolarów amerykańskich w różnych sektorach.

Centralnym graczem stojącym za Wizją 2030 jest Publiczny Fundusz Inwestycyjny (PIF), saudyjski państwowy fundusz majątkowy, na którego czele stoi następca tronu, książę Mohammed bin Salman. Założony w 1971 roku, PIF przeszedł radykalną transformację pod przywództwem następcy tronu. Liczba pracowników wzrosła z zaledwie 50 w 2015 roku do prawie 500 w 2018 roku. Aktywa w zarządzaniu wzrosły z 74 miliardów dolarów w 2019 roku do 925 miliardów dolarów do końca 2024 roku. Do 2030 roku PIF planuje zarządzać 2 bilionami dolarów, co uczyniłoby go drugim co do wielkości państwowym funduszem majątkowym na świecie.

Megaprojekty, takie jak Neom, Ad-Dirijja, Nowa Murabba, Qiddiya i Projekt Rozwoju Morza Czerwonego, symbolizują ambicje Wizji 2030. Mają one na celu nie tylko dywersyfikację gospodarki, ale także stworzenie setek tysięcy miejsc pracy i uczynienie z Arabii Saudyjskiej globalnego centrum turystyki, kultury i innowacji. Od 2003 roku sektor nieruchomości przyciągnął około 30 miliardów dolarów amerykańskich bezpośrednich inwestycji zagranicznych i stał się wiodącym sektorem poza przemysłem naftowym.

Wizja 2030 przewiduje również masową ekspansję odnawialnych źródeł energii. Do 2030 roku planowano zainstalować 9,5 gigawata mocy odnawialnych źródeł energii. Było to częścią strategii wzmocnienia gospodarki Arabii Saudyjskiej w erze poeksploatacyjnej i osiągnięcia niemal całkowitej niezależności od cen ropy do 2020 roku – celu, który nie został osiągnięty w obliczu ciągłych wyzwań.

Dlaczego Arabia Saudyjska musiała zrewidować swoje megaprojekty?

Restrukturyzacja megaprojektów Arabii Saudyjskiej jest wynikiem ponownej oceny realiów finansowych i priorytetów strategicznych. W październiku 2025 roku Arabia Saudyjska ogłosiła fundamentalną reorganizację swojego funduszu majątku narodowego o wartości 925 miliardów dolarów. Fundusz Inwestycji Publicznych (PIF) ma odejść od koncentrowania się na megaprojektach nieruchomościowych, a zamiast tego skoncentrować się na sektorach uznanych za bardziej pilne i rentowne.

Nowe priorytety PIF obejmują logistykę, wydobycie surowców mineralnych, sztuczną inteligencję i turystykę religijną. Sektory te obiecują bardziej zrównoważone i krótkoterminowe zyski niż kapitałochłonne projekty nieruchomości, na których koncentrowano się w ostatnich latach. Arabia Saudyjska w szczególności liczy na swoją rolę jako potencjalnego centrum sztucznej inteligencji, a planowane centra danych mają korzystać z bogatych zasobów energetycznych tego kraju.

Minister finansów Mohammed Al-Jadaan powiedział agencji Reuters, że poziom wydatków utrzymywał się na stabilnym poziomie w ciągu ostatnich trzech cykli budżetowych, ale priorytety uległy zmianie. „Nasz poziom wydatków był stabilny, ale teraz koncentrujemy się na priorytetach wydatkowych, a nie na ich łącznej kwocie” – podkreślił. Projekty, które wydawały się zbyt ambitne pod względem harmonogramu lub wymagań inwestycyjnych, zostaną dostosowane do bardziej realistycznych celów.

Minister gospodarki Faisal al-Ibrahim wykazał się niezwykłą transparentnością, oświadczając: „Pracujemy bardzo transparentnie i nie będziemy się krępować przyznać, że musieliśmy przełożyć, opóźnić lub zmienić harmonogram projektów”. Ta otwartość oznacza zmianę w strategii komunikacyjnej Królestwa, które od dawna słynie z optymizmu w kwestii megaprojektów.

W analizie z grudnia 2025 roku Międzynarodowy Fundusz Walutowy pochwalił podejście Arabii Saudyjskiej. Odporność wykazana w 2025 roku podkreśla już poczynione postępy w ograniczaniu zależności gospodarki od wahań cen ropy naftowej. Pomimo spadku cen ropy o prawie 30% w porównaniu z szczytem z 2022 roku, gospodarka oparta na innych źródłach ropy naftowej utrzymała silną dynamikę. Odzwierciedla to wpływ reform Wizji 2030, w szczególności tworzenie miejsc pracy w sektorze prywatnym i rekordowo niską stopę bezrobocia.

Nasze globalne doświadczenie branżowe i ekonomiczne w zakresie rozwoju biznesu, sprzedaży i marketingu - Zdjęcie: Xpert.Digital

Obszary zainteresowań branży: B2B, digitalizacja (od AI do XR), inżynieria mechaniczna, logistyka, odnawialne źródła energii i przemysł

Więcej informacji tutaj:

• Centrum Biznesu Ekspertów

Centrum tematyczne oferujące spostrzeżenia i wiedzę specjalistyczną:

• Platforma wiedzy obejmująca gospodarki globalne i regionalne, innowacje i trendy branżowe
• Zbiór analiz, spostrzeżeń i informacji ogólnych na temat obszarów, na których się koncentrujemy
• Miejsce, w którym można zdobyć wiedzę i informacje na temat bieżących wydarzeń w biznesie i technologii
• Centrum dla firm poszukujących informacji na temat rynków, cyfryzacji i innowacji branżowych

Które projekty będą teraz traktowane priorytetowo?

Zamiast realizować futurystyczne megaprojekty, takie jak Mukaab i The Line, Arabia Saudyjska koncentruje się obecnie na inicjatywach uznawanych za pilniejsze i bardziej opłacalne ekonomicznie. Najważniejszymi z nich są przygotowania do Expo 2030 w Rijadzie oraz Mistrzostw Świata FIFA 2034. Te ważne wydarzenia międzynarodowe wymagają ogromnych inwestycji infrastrukturalnych i są dla Królestwa najwyższym priorytetem.

Expo 2030, które Arabia Saudyjska otrzymała zdecydowaną większością głosów w listopadzie 2023 roku, ma przyciągnąć ponad 40 milionów gości ze 190 krajów. Wydarzenie ma się odbyć w okresie od października 2030 do marca 2031 roku i stanowi ważny kamień milowy w realizacji Wizji Królestwa 2030. Następca tronu, książę Mohammed bin Salman, określił organizację Expo jako „koronne osiągnięcie” programu reform Królestwa. Expo daje Arabii Saudyjskiej możliwość zaprezentowania się światu jako zmodernizowanego, przyszłościowego kraju.

Mistrzostwa Świata FIFA 2034, do których Arabia Saudyjska jest jedynym kandydatem, będą również wymagały ogromnych inwestycji w stadiony i infrastrukturę. Królestwo planuje budowę lub modernizację kilku stadionów i 134 obiektów treningowych. Następca tronu, książę Mohammed bin Salman, podkreślił, że inwestycje w sport zwiększyły produkt krajowy brutto kraju o jeden procent. Organizacja Mistrzostw Świata jest integralną częścią strategii uczynienia z Arabii Saudyjskiej globalnego centrum sportu i rozrywki.

Projekt Dirijja, centrum kulturalne o wartości 63,2 miliarda dolarów, znajduje się na obrzeżach Rijadu, wpisanej na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Projekt ma stać się globalnym centrum kultury, edukacji i kreatywności. Po ukończeniu, Dirijja ma przyciągać 50 milionów turystów rocznie, stworzyć 178 000 miejsc pracy i wnieść 18,6 miliarda dolarów do PKB Arabii Saudyjskiej. W listopadzie 2024 roku otwarto nowe dzielnice kulturalne i edukacyjne, w tym Dzielnicę Kulturalną Qurain z muzeami, kinami i akademiami, a także Dzielnicę Północną, w której mieści się Fundacja Króla Salmana.

Projekt turystyczny Qiddiya, położony 45 kilometrów na południowy zachód od Rijadu, ma stać się globalną stolicą rozrywki, sportu i kultury. Dzięki inwestycji w wysokości 6,5 miliarda dolarów, Qiddiya ma przyciągnąć 17 milionów turystów rocznie do 2030 roku i stworzyć ponad 25 000 miejsc pracy. Projekt obejmuje ponad 300 obiektów rozrywkowych i edukacyjnych rozmieszczonych w pięciu odrębnych strefach o powierzchni 376 kilometrów kwadratowych. Oczekuje się, że Qiddiya będzie rocznie zasilać gospodarkę Arabii Saudyjskiej kwotą 17 miliardów riali i umożliwi Saudyjczykom spędzanie wolnego czasu i wakacji w kraju, zamiast 30 miliardów dolarów, które saudyjskie gospodarstwa domowe wydają obecnie na podróże zagraniczne.

W związku z tym:

• Prawdziwy powód, dla którego saudyjskie megamiasto „The Line” o powierzchni 170 km² zawodzi – megalomania i kłamstwa: ze 170 km do 2,4 km²

Co stało się z projektem Neom i The Line?

Projekt Neom, a zwłaszcza jego centralny punkt – Linia Neom – przeszedł jeszcze bardziej drastyczną redukcję niż Mukaab. Linia Neom pierwotnie miała być 170-kilometrowym, liniowym miastem, mającym pomieścić 9 milionów ludzi. Konstrukcja miała mieć 500 metrów wysokości i zaledwie 200 metrów szerokości, być w całości pokryta lustrzanym szkłem i zasilana w 100% energią odnawialną. Wszystkie niezbędne usługi miały być dostępne w zasięgu pięciominutowego spaceru, a system kolei dużych prędkości miał zapewnić podróż między punktami końcowymi w zaledwie 20 minut.

Już w kwietniu 2024 roku ogłoszono, że linia The Line zostanie drastycznie zmniejszona. Zamiast 170 kilometrów, miasto ma mieć obecnie zaledwie 2,4 kilometra długości do 2030 roku – zaledwie około dwóch procent pierwotnie planowanej długości. Przewidywana liczba ludności została zmniejszona z 1,5 miliona do mniej niż 300 000. Ta drastyczna redukcja nastąpiła po tym, jak projekt napotkał znaczne przekroczenie budżetu i problemy techniczne. Szacowane koszty wzrosły aż do 8,8 biliona dolarów amerykańskich.

W styczniu 2026 roku „Financial Times” poinformował, że The Line przechodzi „znaczną redukcję i przebudowę”. Nowy cel położono na przekształcenie obiektu w centrum danych w ramach ambitnych działań następcy tronu, księcia Mohammeda bin Salmana, mających na celu uczynienie z królestwa wiodącego gracza w dziedzinie sztucznej inteligencji. Nadmorskie położenie obiektu oferowało idealne warunki dla centrów danych, ponieważ do chłodzenia można było wykorzystać wodę morską. Arabia Saudyjska otrzymała już od firmy Nvidia 18 000 procesorów graficznych z obsługą sztucznej inteligencji do swoich finansowanych przez państwo centrów danych w maju 2025 roku.

Inne projekty Neom również zostały ograniczone. Zimowe Igrzyska Azjatyckie 2029, zaplanowane w ośrodku narciarskim Trojena w Neom, zostały przełożone na czas nieokreślony. Jest to szczególnie godne uwagi, ponieważ był to jeden z niewielu projektów Neom z ustaloną datą międzynarodową. Przełożenie to podkreśla trudności finansowe i logistyczne, z jakimi boryka się cały projekt Neom.

Jakie wyzwania techniczne sprawiły, że The Line i Mukaab były tak trudne?

Wyzwania techniczne związane z The Line były bezprecedensowe w historii budownictwa. Zapotrzebowanie na surowce pobiło wszelkie dotychczasowe rekordy. Według wewnętrznych danych, każdy z 800-metrowych modułów wymagałby około siedmiu milionów ton stali i ponad pięciu milionów metrów sześciennych betonu. Informator powiedział Financial Times, że projekt pochłonie około 60 procent światowej rocznej produkcji zielonej stali – co jest zdecydowanie nierealistycznym wymogiem.

Wyzwania konstrukcyjne były ogromne. Obciążenia wiatrem 500-metrowych ścian musiały być ogromne, a tłumienie drgań podwieszonych elementów budynku stanowiło złożony problem inżynieryjny. Odprowadzenie ścieków dla miasta o pionowej strukturze, liczącego miliony mieszkańców i szerokości zaledwie 200 metrów, również stanowiłoby wyzwanie logistyczne. Planowany system transportowy miał osiągać prędkość 510 kilometrów na godzinę, bijąc tym samym obecny rekord świata kolei szanghajskiej Maglev, wynoszący 431 kilometrów na godzinę – wymóg techniczny, który wymagałby znacznych nakładów pracy.

Minister przemysłu Arabii Saudyjskiej, Bandar Al Khorayef, przyznał się do popełnienia błędu strategicznego: nie można najpierw zbudować miasta, a potem liczyć na to, że firmy i ludzie pójdą w jego ślady. Nowe podejście, jak powiedział, polega najpierw na budowaniu gospodarki, a następnie przyciąganiu ludzi i umożliwieniu miastu organicznego rozwoju. Ta świadomość sugeruje, że The Line, w swojej pierwotnej formie monolitycznej, lustrzanej ściany, jest już historią.

Projekt Mukaab napotkał również poważne przeszkody techniczne. Prezes Michael Dyke przyznał, że „trudno znaleźć rozwiązanie problemu, który jeszcze nie istnieje”. Planowana największa na świecie kopuła monitora sterowana sztuczną inteligencją, umieszczona wewnątrz 400-metrowego sześcianu, nie istnieje w takiej formie nigdzie indziej na świecie. Technologia holograficzna, opisana w ogłoszeniu Mukaab, nie jest jeszcze wystarczająco dojrzała, aby znaleźć zastosowanie na taką skalę.

Zapewnienie stabilności konstrukcyjnej sześcianu przy jednoczesnej integracji złożonych systemów technologicznych, wewnętrznej spiralnej wieży, a potencjalnie nawet elementów wodnych, stanowiło dla inżynierów bezprecedensowe wyzwanie. Sześcian musiał być niezwykle wytrzymały i całkowicie wodoszczelny, aby chronić technologię. Połączenie innowacji architektonicznych, złożoności technologicznej i ogromnej skali sprawiło, że projekt Mukaab był trudny do zaplanowania, nawet przy użyciu najbardziej zaawansowanych symulacji.

Jak zareagowała opinia publiczna na cięcia w budżecie?

Reakcje na ograniczenie megaprojektów Arabii Saudyjskiej były mieszane. Międzynarodowe media i platformy społecznościowe powszechnie zinterpretowały redukcję jako sygnał, że pierwotne plany były nierealne. Krytycy od samego początku wyrażali wątpliwości co do wykonalności projektów takich jak The Line, a drastyczna redukcja, ich zdaniem, potwierdziła ten sceptycyzm.

Projekt Mukaab wywołał kontrowersje po odsłonięciu. Media społecznościowe krytykowały podobieństwo sześciennego budynku do Kaaby, najświętszego miejsca islamu, położonego w centrum Wielkiego Meczetu w Mekce. Kaaba to sześcienny budynek, na którym muzułmanie na całym świecie kierują się podczas modlitwy. To wizualne podobieństwo zostało przez niektórych odebrane jako lekceważące, mimo że projekt Mukaab realizował zupełnie inne cele architektoniczne i funkcjonalne.

W kontekście Mistrzostw Świata FIFA 2034 i innych inwestycji sportowych pojawiły się oskarżenia o „sportwashing”. Krytycy twierdzą, że Arabia Saudyjska wykorzystuje te głośne wydarzenia, aby odwrócić uwagę od kwestii praw człowieka i poprawić swój wizerunek na arenie międzynarodowej. Książę koronny Mohammed bin Salman stwierdził jednak, że „nie obchodzi go” to, co mówi się o zarzutach o „sportwashing” i podkreślił, że inwestycje w sport zwiększyły PKB kraju o jeden procent – ​​co wskazuje, że korzyści ekonomiczne są w tej strategii najważniejsze.

Głosowanie w sprawie Expo 2030 ujawniło również wyraźne międzynarodowe poparcie dla Arabii Saudyjskiej. Rijad otrzymał 119 z 182 głosów od członków Międzynarodowego Biura Wystaw, podczas gdy jego konkurent, Busan w Korei Południowej, otrzymał zaledwie 29 głosów, a Rzym zaledwie 17. Dyrektor włoskiej kandydatury na Expo, Giampiero Massolo, ostro skrytykował wynik, stwierdzając, że nie chodzi już o zasługi, ale o „transakcje”.

Jaką rolę odgrywają niskie ceny ropy naftowej w korektach projektu?

Niskie ceny ropy naftowej są kluczowym czynnikiem zewnętrznym zmuszającym Arabię ​​Saudyjską do reorganizacji projektów w ramach Wizji 2030. Arabia Saudyjska pozostaje największym eksporterem ropy naftowej na świecie, a dochody z jej sprzedaży stanowią większość dochodów rządowych. W 2022 roku, kiedy ceny ropy były wysokie, dochody z jej sprzedaży wzrosły o około 50%, do 225 miliardów dolarów, stanowiąc 68% całkowitych dochodów rządowych. Królestwo osiągnęło w tym roku nadwyżkę budżetową w wysokości 27 miliardów dolarów – pierwszą nadwyżkę od ośmiu lat, przy całkowitym deficycie wynoszącym 457 miliardów dolarów.

Od tego czasu sytuacja drastycznie się pogorszyła. Cena ropy spadła z ponad 100 dolarów za baryłkę w 2022 roku do około 62-65 dolarów na początku 2025 roku. Ceny te są znacznie niższe niż poziom, którego Arabia Saudyjska potrzebuje do zbilansowanego budżetu. Analitycy szacują, że Arabia Saudyjska potrzebuje ceny ropy na poziomie około 93 dolarów za baryłkę, aby sfinansować swoje ambitne plany wydatków.

Produkcja ropy naftowej również ma znaczenie. Jako członek grupy OPEC+, Arabia Saudyjska podlega limitom produkcyjnym, mającym na celu wspieranie cen ropy poprzez ograniczenia produkcji. Na przykład w 2023 roku królestwu zezwolono na produkcję jedynie 10,5 miliona baryłek dziennie, w porównaniu z 10,6 miliona w roku poprzednim. To dobrowolne ograniczenie dodatkowo zmniejsza dochody, mimo że teoretycznie ma ono wspierać wyższe ceny.

Połączenie niższych cen i ograniczeń produkcji ma bezpośredni wpływ na zdolność Królestwa do sfinansowania Wizji 2030. Goldman Sachs prognozował w kwietniu 2025 r., że deficyt budżetowy Arabii Saudyjskiej wzrośnie do 67 miliardów dolarów – ponad dwukrotnie w porównaniu z bazową prognozą rządu z końca 2024 r. Zmusiłoby to następcę tronu, księcia Mohammeda bin Salmana, do zaciągania większych pożyczek na globalnych rynkach obligacji i dalszego ograniczania jego wielomiliardowych planów transformacji gospodarki.

Toby Iles, główny ekonomista w Jadwa Investment w Rijadzie, skomentował: „Arabia Saudyjska jest dobrze przygotowana na przetrwanie okresu niższych cen ropy naftowej dzięki emisji papierów dłużnych i priorytetyzacji wydatków. Dług publiczny utrzymuje się na niskim poziomie około 30% PKB, a rezerwy budżetowe pozostają wysokie”. Niemniej jednak konieczność odroczenia lub ograniczenia projektów podkreśla, że ​​Arabia Saudyjska nie jest odporna na realia globalnych rynków energii.

Skorzystaj z bogatej, pięciokrotnej wiedzy specjalistycznej Xpert.Digital w ramach kompleksowego pakietu usług | Badania i rozwój, XR, PR i optymalizacja widoczności cyfrowej — Zdjęcie: Xpert.Digital

Xpert.Digital posiada dogłębną wiedzę z różnych branż. Pozwala nam to opracowywać strategie dopasowane do indywidualnych potrzeb i wyzwań konkretnego segmentu rynku. Dzięki ciągłej analizie trendów rynkowych i monitorowaniu rozwoju branży, możemy działać proaktywnie i oferować innowacyjne rozwiązania. Połączenie doświadczenia i wiedzy specjalistycznej generuje wartość dodaną i zapewnia naszym klientom zdecydowaną przewagę konkurencyjną.

Więcej informacji tutaj:

• Skorzystaj z pakietu obejmującego 5 obszarów specjalizacji Xpert.Digital – już od 500 € miesięcznie

Czym obecna sytuacja różni się od poprzednich kryzysów cen ropy naftowej?

Obecna sytuacja różni się pod kilkoma istotnymi względami od poprzednich kryzysów cen ropy naftowej, których doświadczyła Arabia Saudyjska. W przeszłości, szczególnie w okresie wysokich cen, od około 2004 do 2014 roku, kiedy ropa kosztowała średnio 90–100 dolarów za baryłkę, Arabia Saudyjska opierała się niemal wyłącznie na dochodach z ropy naftowej. W tamtym czasie ropa stanowiła około 90% dochodów państwa i 90% eksportu. Dywersyfikacja była niewielka, ponieważ pieniądze płynęły swobodnie.

Kiedy cena ropy gwałtownie spadła w latach 2014 i 2015, spadając do 36 dolarów za baryłkę w grudniu 2015 roku, Arabia Saudyjska odnotowała deficyt budżetowy w wysokości 13% PKB. To był sygnał ostrzegawczy, który doprowadził do powstania Wizji 2030. Kryzys w tamtym czasie był jednak stosunkowo krótkotrwały, a ceny częściowo wzrosły.

Obecna sytuacja jest bardziej złożona, ponieważ Arabia Saudyjska znajduje się obecnie w trakcie długotrwałego procesu transformacji. Królestwo zainwestowało już miliardy w projekty mające na celu dywersyfikację gospodarki. Niskie ceny ropy naftowej pojawiają się w krytycznym momencie, ponieważ wiele z tych projektów jest nadal w toku i nie przynosi jeszcze znaczących zysków. Międzynarodowy Fundusz Walutowy zauważył, że gospodarka poza ropą naftową odnotowała silny wzrost w 2025 roku pomimo niskich cen ropy – co świadczy o tym, że działania dywersyfikacyjne przynoszą efekty. W pierwszej połowie 2025 roku PKB poza ropą naftową wzrósł o 4,8%, stanowiąc ponad 55% całkowitego PKB.

Te postępy oznaczają, że Arabia Saudyjska jest dziś bardziej odporna niż podczas poprzednich kryzysów naftowych. Stopa bezrobocia spadła do rekordowo niskiego poziomu, a tworzenie miejsc pracy w sektorze prywatnym przyspieszyło, szczególnie dla kobiet. Gospodarka nie jest już tak zależna od wahań cen ropy naftowej, jak kiedyś. Niemniej jednak ta dywersyfikacja wciąż nie wystarcza, aby sfinansować ambitne plany wydatków bez polegania na dochodach z ropy naftowej.

Kolejna różnica dotyczy strategii zadłużenia. Podczas poprzednich kryzysów Arabia Saudyjska miała niewielki dług publiczny, czerpiąc zamiast tego z ogromnych rezerw walutowych. Obecnie Królestwo aktywnie korzysta z międzynarodowego rynku obligacji. Jej Fundusz Inwestycji Publicznych zaciągnął w ostatnich latach znaczne zadłużenie, aby finansować swoje inwestycje – strategię, którą stosowały inne państwowe fundusze majątkowe, które w ciągu ostatnich dwóch dekad pozyskały około 700 miliardów dolarów. Pozwala to Arabii Saudyjskiej kontynuować transformację, ale jednocześnie zwiększa presję na pomyślne dokończenie projektów i generowanie zysków.

W związku z tym:

• Czy rewolucja przemysłowa w Arabii Saudyjskiej zmieni zasady gry?

Jakie są długoterminowe perspektywy dla Wizji 2030 i pozostałych projektów?

Pomimo niepowodzeń w realizacji poszczególnych megaprojektów, długoterminowe perspektywy dla Wizji 2030 pozostają zasadniczo pozytywne, choć oczekiwania są stonowane. Międzynarodowy Fundusz Walutowy prognozuje wzrost PKB Arabii Saudyjskiej o 4% w latach 2025 i 2026, co jest znacznie wyższym wskaźnikiem niż globalne tempo wzrostu. Wzrost ten będzie w coraz większym stopniu napędzany przez gospodarkę niezwiązaną z ropą naftową, co odzwierciedla główny cel Wizji 2030.

Reorganizacja Funduszu Inwestycji Publicznych w sektorach takich jak logistyka, górnictwo, sztuczna inteligencja i turystyka religijna może okazać się strategicznie przemyślana. Obszary te obiecują bardziej zrównoważone i krótkoterminowe zyski niż kapitałochłonne projekty nieruchomościowe. Położenie Arabii Saudyjskiej czyni ją naturalnym węzłem logistycznym między Azją, Afryką i Europą, a niedawne zakłócenia w szlakach żeglugowych na Morzu Czerwonym podkreślają znaczenie odpornych łańcuchów dostaw. Królestwo posiada również duże, w dużej mierze niewykorzystane rezerwy pierwiastków ziem rzadkich, które zyskują na wartości w dobie elektryfikacji i cyfryzacji.

Skupienie się na sztucznej inteligencji oferuje szczególnie duży potencjał. Arabia Saudyjska dysponuje bogatymi zasobami energii niezbędnymi do eksploatacji energochłonnych centrów danych AI. Na przykład jej nadmorskie położenie na wyspie Neom zapewnia idealne warunki do chłodzenia centrów danych wodą morską. Dzięki 18 000 procesorów graficznych AI dostarczonych przez firmę Nvidia i ambitnym planom dalszych inwestycji, Arabia Saudyjska może rzeczywiście stać się ważnym graczem w globalnym wyścigu AI.

Priorytetowe projekty, takie jak Expo 2030, Mistrzostwa Świata FIFA 2034, Ad-Dirijja i Al-Kiddija, mają bardziej konkretne podstawy ekonomiczne niż futurystyczne wizje Neom i Mukaab. Opierają się na sprawdzonych modelach – wystawy światowe, duże imprezy sportowe, centra kulturalne i parki rozrywki to koncepcje, które już sprawdziły się na całym świecie. Mistrzostwami Świata FIFA 2022 Katar pokazał, że państwo Zatoki Perskiej może z powodzeniem zorganizować takie wydarzenie, nawet jeśli wiąże się to ze znacznymi inwestycjami.

Minister finansów Arabii Saudyjskiej podkreślił, że rząd będzie kontynuował politykę deficytu do 2028 roku – „z założenia”, jak to ujął. Sugeruje to, że królestwo jest gotowe zaakceptować krótkoterminowe deficyty, aby osiągnąć długoterminowe cele transformacyjne. Z długiem publicznym wynoszącym około 30% PKB, Arabia Saudyjska ma znacznie większą swobodę w polityce fiskalnej niż większość rozwiniętych gospodarek.

Największym wyzwaniem pozostaje uzależnienie od cen ropy naftowej. Dopóki ceny utrzymają się znacznie poniżej 90 dolarów za baryłkę, Arabia Saudyjska będzie miała trudności z finansowaniem zarówno bieżących wydatków, jak i ambitnych planów inwestycyjnych. Jednak decyzja o odłożeniu i zmianie priorytetów projektów świadczy o pragmatycznym i realistycznym podejściu, które jest lepsze niż uporczywe trzymanie się nierealnych planów.

Co te wydarzenia oznaczają dla zagranicznych inwestorów i partnerów?

Dla zagranicznych inwestorów i partnerów biznesowych rozwój w Arabii Saudyjskiej stwarza zarówno wyzwania, jak i szanse. Ograniczanie lub odkładanie megaprojektów oznacza, że ​​niektóre z najbardziej spektakularnych możliwości biznesowych ogłoszonych w ostatnich latach są niedostępne, przynajmniej tymczasowo. Firmy, które spekulowały na kontraktach związanych z Mukaab lub pierwotną wersją The Line, muszą zrewidować swoje strategie.

Jednocześnie, reorientacja w kierunku bardziej realistycznych i ekonomicznie opłacalnych projektów oznacza, że ​​pozostałe inicjatywy prawdopodobnie zostaną faktycznie wdrożone. Michael Dyke, prezes New Murabba, podkreślił na konferencji: „Najlepsze, co mogę powiedzieć, to: jesteśmy tu. Jesteśmy realni i to teraz”. To oświadczenie miało na celu zasygnalizowanie zagranicznym partnerom, że pomimo korekt, nadal istnieją znaczące możliwości inwestycyjne.

Priorytetowe projekty oferują różnorodne możliwości partnerstwa. Na Expo 2030 i Mistrzostwa Świata FIFA 2034 potrzebne są rozległe projekty infrastrukturalne, od stadionów i systemów transportowych po zakwaterowanie. Projekt Diriyah przyznał już kontrakty o wartości 5,8 miliarda riali spółce joint venture między Nesma & Partners, UJSC i MAN Enterprise na Dzielnicę Kulturalną Qurain oraz 7,8 miliarda riali spółce joint venture między China State Construction Engineering i El Seif Engineering Contracting na Dzielnicę Północną.

Niemieckie firmy są już znaczącymi graczami w saudyjskim przemyśle budowlanym. Firmy takie jak Bauer, Keller, Linde, Siemens i ThyssenKrupp podpisały kontrakty o wartości od 40 do 400 milionów dolarów amerykańskich. Na przykład ThyssenKrupp Nucera dostarcza technologię dla ogromnej elektrowni wodorowej, będącej częścią strategii energetycznej Neom, której uruchomienie planowane jest na 2026 rok.

Przesunięcie akcentów w kierunku technologii i innowacji, szczególnie w dziedzinie sztucznej inteligencji (AI), otwiera nowe możliwości dla firm technologicznych. Arabia Saudyjska poszukuje „najlepszych umysłów na świecie”, jak ujął to prezes Dyke, aby rozwiązać poważne problemy technologiczne. Może to być szczególnie interesujące dla firm z branży sztucznej inteligencji, centrów danych, energii odnawialnej i technologii inteligentnych miast.

Inwestorzy powinni jednak wziąć pod uwagę ryzyko. Zależność od cen ropy naftowej oznacza, że ​​możliwe są dalsze korekty projektu, jeśli ceny utrzymają się na niskim poziomie lub będą dalej spadać. Wysokie zadłużenie Funduszu Inwestycji Publicznych, którego roczne zapotrzebowanie na finansowanie ma wzrosnąć z 40 miliardów dolarów w 2023 roku do 70 miliardów dolarów do 2025 roku, może stać się problematyczne w przypadku opóźnień lub zakłóceń.

Jak transparentna jest Arabia Saudyjska w komunikacji dotyczącej zmian w projekcie?

Przejrzystość Arabii Saudyjskiej w zakresie komunikowania zmian w projektach znacznie się poprawiła w ostatnich latach, choć wciąż pozostawia wiele do życzenia w porównaniu ze standardami zachodnimi. Minister gospodarki Faisal al-Ibrahim wykazał się niezwykłą otwartością, stwierdzając: „Działamy z dużą przejrzystością i nie będziemy się krępować przyznawać, że musieliśmy przełożyć, opóźnić lub zmienić projekty”. To oświadczenie oznacza zmianę w strategii komunikacyjnej Królestwa.

W przeszłości Arabia Saudyjska słynęła z optymizmu i pewnego braku przejrzystości w kwestii szczegółów swoich megaprojektów. Krytycy często narzekali, że wykonalność i finansowanie wielu projektów pozostają niejasne. Jednak niedawne zapowiedzi opóźnień i redukcji wskazują, że Królestwo jest coraz bardziej skłonne do publicznego przyznawania się do wyzwań.

Budżet na rok 2026, opublikowany w grudniu 2025 roku, nie zawierał konkretnych odniesień do megaprojektów, takich jak Neom czy Nowa Murabba, w przeciwieństwie do lat ubiegłych. Obserwatorzy zinterpretowali to jako kolejny sygnał, że Arabia Saudyjska obniża priorytet tych projektów, jednak nie ogłosiła oficjalnego ich porzucenia. Minister finansów Mohammed Al-Jadaan oświadczył, że Publiczny Fundusz Inwestycyjny (PIF) i Ministerstwo Finansów zapewniają, że wstępne plany projektów zostaną ponownie skalibrowane, aby potwierdzić, że przyniosą one zamierzone rezultaty.

Informacje o wstrzymaniu budowy Mukaab i redukcji The Line pochodzą głównie z doniesień medialnych powołujących się na anonimowe źródła, a nie z oficjalnych komunikatów rządowych. Kiedy „Financial Times” doniósł o drastycznej redukcji zatrudnienia w Neom w styczniu 2026 roku, Neom nie zaprzeczył tym doniesieniom, a jedynie stwierdził, że „zawsze analizuje, jak etapami i priorytetami realizujemy nasze inicjatywy, aby były one zgodne z celami narodowymi i tworzyły długoterminową wartość”.

Ten rodzaj komunikacji – ani całkowite potwierdzenie, ani zaprzeczenie – jest charakterystyczny dla obecnego podejścia Arabii Saudyjskiej. Pozwala on na pewną elastyczność i unika wrażenia całkowitej porażki, jednocześnie nie zaciemniając całkowicie realiów sytuacji. Dla międzynarodowych inwestorów i partnerów oznacza to konieczność czytania między wierszami i korzystania z różnych źródeł informacji, aby uzyskać pełny obraz sytuacji.

Jakie wnioski można wyciągnąć z modyfikacji projektu?

Zmiany wprowadzone w megaprojektach Arabii Saudyjskiej niosą ze sobą szereg ważnych wniosków dla ambitnych programów rozwoju na całym świecie. Pierwszym i być może najważniejszym wnioskiem jest to, że nawet kraje dysponujące ogromnymi zasobami finansowymi nie są odporne na realia gospodarcze. Arabia Saudyjska, jeden z najbogatszych krajów świata, z państwowym funduszem majątkowym o wartości 925 miliardów dolarów, musiała dostosować swoje plany, gdy pogorszyła się sytuacja finansowa. Podkreśla to wagę realistycznego planowania finansowego, uwzględniającego różne scenariusze.

Druga lekcja dotyczy równowagi między wizją a pragmatyzmem. Projekty takie jak The Line i Mukaab były niewątpliwie wizjonerskie i gdyby zostały zrealizowane, na nowo zdefiniowałyby granice architektury i urbanistyki. Ale same wizje nie wystarczą. Stwierdzenie saudyjskiego ministra przemysłu, że nie można zbudować miasta, mając nadzieję, że ludzie i gospodarka pójdą w jego ślady, doskonale oddaje fundamentalny błąd w planowaniu. Skuteczny rozwój miast wymaga organicznego wzrostu opartego na rzeczywistym popycie, a nie spekulatywnych prognozach.

Wyzwania technologiczne mogły zostać niedoszacowane. Przyznanie się prezesa Michaela Dyke'a, że ​​„trudno znaleźć rozwiązanie problemu, który jeszcze nie istnieje”, podkreśla ograniczenia obecnego stanu technologii. Projekty oparte na technologiach, które jeszcze nie istnieją, wiążą się ze znacznym ryzykiem. Podejście etapowe, w którym technologie są najpierw testowane na mniejszą skalę, a następnie wdrażane w gigantycznych projektach, byłoby mniej ryzykowne.

Znaczenie priorytetyzacji wyraźnie pokazują doświadczenia Arabii Saudyjskiej. Nie wszystkie ambitne projekty można realizować jednocześnie, zwłaszcza przy ograniczonych zasobach finansowych. Decyzja o skupieniu się na projektach z konkretnymi zobowiązaniami międzynarodowymi i terminami realizacji – takich jak Expo 2030 i Mistrzostwa Świata FIFA 2034 – a także na projektach o sprawdzonych modelach biznesowych – takich jak centra kulturalne i parki rozrywki – świadczy o strategicznym myśleniu. To pragmatyczne podejście, które prawdopodobnie zaowocuje większą liczbą zrealizowanych projektów niż realizacja wszystkich ambitnych planów jednocześnie.

Kolejne odkrycie dotyczy komunikacji. Rosnąca transparentność Arabii Saudyjskiej w zakresie wyzwań i dostosowań jest pozytywna, nawet jeśli nie jest jeszcze idealna. Przyznanie się do trudności jest bardziej wiarygodne niż trzymanie się ewidentnie nierealistycznych harmonogramów. Pozwala to również na bardziej realistyczne planowanie dla wszystkich interesariuszy, od inwestorów po dostawców.

Wreszcie, doświadczenie podkreśla wagę dywersyfikacji gospodarczej dla gospodarek zależnych od surowców. Wrażliwość Arabii Saudyjskiej na niskie ceny ropy naftowej byłaby mniej problematyczna, gdyby jej gospodarka nieoparta na ropie była bardziej rozwinięta. Wizja 2030 ma na celu właśnie to, ale proces transformacji wymaga czasu. Kraje w podobnej sytuacji powinny rozpocząć dywersyfikację wcześnie, najlepiej gdy ceny surowców są nadal wysokie, a dostępny jest wystarczający kapitał na inwestycje w sektory alternatywne.

☑️ Naszym językiem biznesowym jest angielski lub niemiecki

☑️ NOWOŚĆ: Korespondencja w Twoim ojczystym języku!

Konrad Wolfenstein

Ja i mój zespół chętnie będziemy do Państwa dyspozycji jako osobisty doradca.

Możesz się ze mną skontaktować, wypełniając formularz kontaktowy tutaj lub po prostu dzwoniąc pod numer +49 7348 4088 965. Mój adres e-mail to: [email protected]

Nie mogę się doczekać naszego wspólnego projektu.

☑️ Wsparcie dla MŚP w zakresie strategii, doradztwa, planowania i wdrażania

☑️ Tworzenie lub reorganizacja strategii cyfrowej i digitalizacji

☑️ Rozszerzenie i optymalizacja procesów sprzedaży międzynarodowej

☑️ Globalne i cyfrowe platformy handlowe B2B

☑️ Rozwój biznesu pionierskiego / Marketing / PR / Targi