Technologia cywilna, zastosowania wojskowe: oto dlaczego Karlsruhe jest jednym z głównych ośrodków rozwoju technologii podwójnego zastosowania

Cywilny czy obronny? Dlaczego niemiecki przemysł stoi w obliczu największej strategicznej reorganizacji

Daleko od głównych debat publicznych, produkcja cywilna i technologie istotne dla bezpieczeństwa coraz bardziej się przenikają. Nowy „Atlas podwójnego zastosowania” Prognos AG i Handelsblatt po raz pierwszy dokumentuje ogromną skalę tego zjawiska: około 3,5 miliona osób w Niemczech pracuje w sektorach, których produkty – od prostych czujników po złożone oprogramowanie – mogą być wykorzystywane zarówno do celów cywilnych, jak i wojskowych. Podczas gdy tradycyjne sektory gospodarki stoją przed presją transformacji, tak zwana gospodarka bezpieczeństwa staje się nową siłą napędową polityki przemysłowej. Kompleksowe badanie nie tylko pokazuje, jak ta cicha transformacja wpływa na cały kraj, ale także ujawnia zaskakujących regionalnych zwycięzców. Centra technologiczne, takie jak Karlsruhe, nagle stają się centrum nowej, strategicznej potęgi gospodarczej. Czytaj dalej, aby dowiedzieć się, dlaczego dzisiejsza infrastruktura bezpieczeństwa jest jutrzejsza – i jak niemiecki krajobraz gospodarczy przechodzi obecnie nieodwracalne zmiany.

Ciche uzbrojenie przemysłu cywilnego przez Niemcy: Kiedy klucz francuski staje się częścią obrony, niezależnie od tego, czy nam się to podoba, czy nie

Niemcy przechodzą obecnie reorganizację polityki przemysłowej, której znaczenia nie sposób przecenić, choć wciąż jest ono niedoceniane w debacie publicznej. Nowy Atlas Produktów Podwójnego Zastosowania (Dual-Use Atlas) firmy Prognos AG, opracowany we współpracy z „Handelsblatt”, po raz pierwszy oferuje kompleksowe i metodologicznie rzetelne badanie sektorów gospodarki, których produkty, technologie i wiedza specjalistyczna mogą być wykorzystywane zarówno do celów cywilnych, jak i wojskowych lub związanych z bezpieczeństwem. Rezultat jest czymś więcej niż tylko akademickim przypisem: około 3,5 miliona osób jest zatrudnionych w sektorach, które są zasadniczo zdolne do produkcji towarów podwójnego zastosowania, co stanowi prawie połowę całego zatrudnienia w przemyśle w Niemczech. Ponad 43 procent niemieckiej produkcji przemysłowej składa się już z takich towarów, od komponentów dronów i części robotów po satelitarne systemy komunikacyjne. Liczby te pokazują, że granica między cywilnym tworzeniem wartości a produkcją istotną dla bezpieczeństwa dawno już się zatarła w dużej części niemieckiego przemysłu, choć fakt ten nie został jeszcze odnotowany w szerszym dyskursie polityki gospodarczej.

Znaczenia tego rozwoju nie można postrzegać w oderwaniu od kontekstu, lecz należy je rozumieć w kontekście zmieniającej się globalnej architektury bezpieczeństwa. Po dekadach, w których niemiecka polityka przemysłowa koncentrowała się głównie na cywilnych rynkach eksportowych, efektywności kosztowej i globalnych łańcuchach dostaw, kwestia odporności strategicznej wysuwa się obecnie na pierwszy plan. Atlas pokazuje, że odporność ta nie musi być budowana od podstaw, lecz jest już w dużej mierze obecna, aczkolwiek nierównomiernie rozłożona w całych Niemczech, a jej znaczenie gospodarcze nie zostało jeszcze systematycznie ocenione.

Mapowanie ukrytej struktury gospodarczej

Metodologia badania Prognos jest niezwykle szczegółowa, a jednocześnie konsekwentnie ujednolicona. Punktem wyjścia jest unijna lista towarów podwójnego zastosowania, obszerny zbiór przepisów liczący ponad dwieście stron, który systematycznie rejestruje produkty o podwójnym zastosowaniu i jest regulowany przez rozporządzenie delegowane Unii Europejskiej. Prognos rozszyfrował tę listę towarów i, poprzez kilka etapów pośrednich, powiązał ją z oficjalnymi klasyfikacjami w niemieckich statystykach gospodarczych, począwszy od grup towarowych w statystykach handlu zagranicznego, poprzez statystyki produkcji, aż po klasyfikację sektorów gospodarki. Rezultatem tej integracji jest wiarygodny szacunek odsetka zatrudnienia w poszczególnych sektorach gospodarki, który można zaklasyfikować jako produkty podwójnego zastosowania.

Przebadano łącznie 19 sektorów przemysłu wytwórczego oraz technologii informacyjno-komunikacyjnych, natomiast usługi upstream i downstream, takie jak logistyka czy elementy przemysłu kulturalnego i kreatywnego, zostały wyłączone ze względu na dostępność danych. Przestrzennym punktem odniesienia nie było 401 powiatów miejskich i wiejskich, lecz 79 powiatów Izb Przemysłowo-Handlowych, ponieważ reprezentują one funkcjonalne obszary gospodarcze i zatrudnienia wykraczające poza granice administracyjne i stanowiące znane ramy odniesienia dla firm. Obliczenia oparto na pracownikach podlegających składkom na ubezpieczenie społeczne na dzień 30 czerwca 2025 r., zebranych w specjalnej analizie Federalnej Agencji Zatrudnienia. Należy zauważyć, że atlas nie jest jednoznacznie instrumentem pomiaru rzeczywistej produkcji uzbrojenia, lecz raczej potencjalnym wskaźnikiem pokazującym, gdzie istnieją już technologiczne i przemysłowe przesłanki do rozszerzenia produkcji istotnej dla bezpieczeństwa, co niekoniecznie przekłada się na nowe zamówienia, przychody lub modele biznesowe.

Dwie kluczowe postacie, jeden całościowy obraz znaczenia gospodarczego

Aby uwypuklić regionalne znaczenie przemysłu podwójnego zastosowania, w badaniu wykorzystano dwa uzupełniające się wskaźniki. Udział regionalny opisuje, jak silnie struktura gospodarcza regionu jest ukierunkowana na przemysły podwójnego zastosowania, tj. jaki odsetek całkowitego zatrudnienia w regionie reprezentują te przemysły. Udział niemiecki z kolei mierzy wkład pojedynczego regionu w ogólny potencjał zatrudnienia w sektorze podwójnego zastosowania w Niemczech, pokazując tym samym wagę, jaką dany region ma w strukturze krajowej. Nieważony indeks arytmetyczny jest obliczany na podstawie obu wskaźników i normalizowany w skali od zera do stu, przy czym dziesięć regionów o najwyższej pozycji w rankingu tworzy najwyższy poziom.

Ta podwójna perspektywa jest kluczowa, ponieważ wysokie wartości w obu wymiarach niekoniecznie pokrywają się. Niektóre regiony mogą pochwalić się ogromnym bezwzględnym zatrudnieniem, a tym samym znacząco kształtują ogólny krajobraz kraju, mimo że rozwój podwójnego zastosowania nie dominuje szczególnie w ich własnej, szeroko zdywersyfikowanej gospodarce. Z kolei inne regiony są stosunkowo niewielkie, ale charakteryzują się tak wysokim stopniem specjalizacji w sektorach istotnych dla podwójnego zastosowania, że ​​ich tożsamość ekonomiczna jest praktycznie nierozerwalnie związana z tym powiązaniem. Dopiero wzajemne oddziaływanie tych dwóch wskaźników ujawnia, które lokalizacje rzeczywiście należą do strukturalnie definiujących centrów nowej gospodarki bezpieczeństwa.

Południe, Zachód, Wschód, Północ: Cztery oblicza bazy bezpieczeństwa przemysłowego

Regionalny rozkład potencjału podwójnego zastosowania odzwierciedla rozpoznawalne wzorce, które odzwierciedlają tradycyjne atuty przemysłowe poszczególnych regionów, ale przedstawiają je w nowym świetle polityki bezpieczeństwa. Południowe Niemcy, a zwłaszcza obszary wokół Stuttgartu, Monachium i Norymbergi, stanowią centrum przemysłowe, gdzie inżynieria mechaniczna, motoryzacyjna, lotnicza i kosmiczna oraz elektronika coraz częściej łączą się z technologiami cyfrowymi. Poza tymi obszarami metropolitalnymi, południe również wykazuje znaczny potencjał rozwojowy, wykraczający daleko poza znane regiony flagowe.

Zachodnia część kraju, charakteryzująca się regionami gospodarczymi wzdłuż Renu i Ruhry, a także Westfalii, dostarcza przede wszystkim masę i objętość. Szeroka baza przemysłowa z wysokim bezwzględnym wskaźnikiem zatrudnienia w całych łańcuchach wartości przyczynia się do krajowego potencjału podwójnego zastosowania, od przemysłu materiałów podstawowych po inżynierię mechaniczną i usługi przemysłowe. Z drugiej strony, Niemcy Wschodnie osiągają mniej punktów w zakresie masy, a więcej w zakresie wysoce wyspecjalizowanych klastrów: regiony takie jak Drezno, Chemnitz i wschodnia Turyngia łączą tradycyjne struktury przemysłowe z najnowocześniejszymi technologiami, na przykład w dziedzinie optyki czy mikroelektroniki, co czyni te lokalizacje szczególnie atrakcyjnymi dla przyszłej gospodarki bezpieczeństwa. Wreszcie, północ charakteryzuje się skoncentrowanymi, flagowymi gałęziami przemysłu, a nie rozległą siłą, z ośrodkami takimi jak Hamburg, Brema, Kilonia i południowo-wschodnia Dolna Saksonia, gdzie inżynieria motoryzacyjna, technologia lotnicza i technologie bezpieczeństwa morskiego mają szczególne znaczenie. Warto również zauważyć, że badanie ujawnia liczne niespodzianki wykraczające poza powszechnie znane obszary metropolitalne: regiony o silnych tradycjach przemysłowych, ale mniejszej rozpoznawalności w skali kraju, mają istotne, wcześniej mało zauważane punkty styczne z gospodarką podwójnego zastosowania.

Karlsruhe jako niedoceniany lider w dziedzinie ekonomii bezpieczeństwa

W tym ogólnokrajowym kontekście, region Izby Przemysłowo-Handlowej Karlsruhe zajmuje pozycję, która – biorąc pod uwagę jego postrzeganie przez opinię publiczną jako raczej niepozornego centrum technologicznego – jest dość zaskakująca. W ogólnokrajowym Indeksie Podwójnego Zastosowania region zajmuje ósme miejsce wśród wszystkich 79 okręgów Izb Przemysłowo-Handlowych, co plasuje go w pierwszej dziesiątce lokalizacji w Niemczech. Jeśli chodzi o udział regionalny, tj. stopień, w jakim struktura gospodarcza jest ukierunkowana na zatrudnienie w sektorze podwójnego zastosowania, Karlsruhe zajmuje jedenaste miejsce w kraju z udziałem 49,5%. Oznacza to, że praktycznie co drugie miejsce pracy w przemyśle w regionie jest związane z technologiami istotnymi dla bezpieczeństwa. Jeśli chodzi o udział krajowy, mierzący wkład w całkowite zatrudnienie w sektorze podwójnego zastosowania w Niemczech, region zajmuje 14. miejsce z wynikiem 1,8%, co dowodzi, że Karlsruhe jest nie tylko wysoce wyspecjalizowane w regionie, ale także ma istotne znaczenie w skali kraju.

Region Izby Przemysłowo-Handlowej w Karlsruhe jest jednym z najsilniejszych ośrodków podwójnego zastosowania w Niemczech:

• 11. miejsce pod względem udziału regionalnego w zatrudnieniu w sektorze o podwójnym przeznaczeniu (49,5%)
• 14. miejsce pod względem udziału Niemiec (1,8%)
• 8. miejsce w ogólnopolskim indeksie produktów o podwójnym zastosowaniu

To połączenie wysokiej specjalizacji i znacznej wielkości sprawia, że ​​Karlsruhe jest jednym z niewielu niemieckich ośrodków, które osiągają wyjątkowo dobre wyniki na obu frontach. Podstawową siłą gospodarczą tego potencjału jest połączenie tradycyjnej produkcji przemysłowej z wiedzą specjalistyczną w zakresie systemów cyfrowych, typową dla południowo-zachodnich Niemiec. Karlsruhe od dawna uważane jest za jeden z wiodących europejskich regionów badawczo-technologicznych, charakteryzujący się ścisłą integracją technologii informatycznych, budowy maszyn, elektrotechniki i badań stosowanych. To właśnie połączenie wiedzy specjalistycznej w zakresie sprzętu komputerowego i oprogramowania/ICT staje się decydującą przewagą konkurencyjną w nowej gospodarce bezpieczeństwa, ponieważ nowoczesne technologie podwójnego zastosowania, takie jak czujniki, robotyka sieciowa i satelitarne systemy komunikacyjne, powstają właśnie na tym styku.

Centrum Bezpieczeństwa i Obrony – Zdjęcie: Xpert.Digital

Centrum Bezpieczeństwa i Obrony oferuje fachowe doradztwo i aktualne informacje, aby skutecznie wspierać firmy i organizacje we wzmacnianiu ich roli w europejskiej polityce bezpieczeństwa i obrony. Współpracując ściśle z Grupą Roboczą SME Connect Defence, Centrum w szczególności promuje małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP), które chcą dalej rozwijać swoje zdolności innowacyjne i konkurencyjność w sektorze obronnym. Jako centralny punkt kontaktowy, Centrum tworzy w ten sposób kluczowy pomost między MŚP a europejską strategią obronną.

W związku z tym:

• Grupa robocza SME Connect Defence – Wzmacnianie MŚP w europejskiej obronności

Od modułowej konstrukcji systemu do strategicznej zdolności systemu

Aby w pełni zrozumieć znaczenie ustaleń z Karlsruhe, warto przeanalizować logikę branżową leżącą u podstaw Atlasu Produktów Podwójnego Zastosowania. W skali kraju największy potencjał zatrudnienia w sektorze produktów podwójnego zastosowania koncentruje się w inżynierii mechanicznej, elektrotechnice, motoryzacji oraz technologiach informacyjno-komunikacyjnych. Sektory te łączą kluczowe obszary specjalizacji, takie jak technologia czujników, oprogramowanie, automatyka, robotyka, technologie komunikacyjne i technologie napędowe, stanowiąc jednocześnie technologiczny fundament dla wielu innych łańcuchów wartości. W ten sposób stanowią one prawdziwy kręgosłup niemieckiej gospodarki produktów podwójnego zastosowania, a regiony, w których kilka z tych sektorów jest silnie reprezentowanych, korzystają z efektu synergii, który przewyższa sumę mocnych stron poszczególnych sektorów.

Ten niezwykle synergiczny efekt wydaje się być widoczny w Karlsruhe. Region ten nie posiada pojedynczego, dominującego przemysłu podwójnego zastosowania, lecz raczej ekosystem, w którym wiedza specjalistyczna z zakresu produkcji przemysłowej spotyka się z integracją systemów cyfrowych. Czujnik używany do kontroli jakości w zakładzie przemysłowym może mieć tę samą podstawową architekturę, co czujnik do usuwania skutków klęsk żywiołowych, ochrony infrastruktury krytycznej czy wojskowy system rozpoznania. Ta technologiczna interoperacyjność, wykraczająca daleko poza wąski obszar tradycyjnej produkcji uzbrojenia, stanowi sedno tego, co Atlas Podwójnego Zastosowania opisuje jako szansę ekonomiczną. Firmy nie muszą koniecznie radykalnie zmieniać swoich modeli biznesowych, aby to wykorzystać; mogą zamiast tego wykorzystać istniejącą wiedzę specjalistyczną i rozwijać ją w nowych obszarach zastosowań.

Ekonomia bezpieczeństwa jako przyszły obszar polityki przemysłowej

Znaczenie tego rozwoju dla polityki gospodarczej trudno przecenić, zwłaszcza biorąc pod uwagę okres strukturalnej słabości, z którą od kilku lat zmaga się znaczna część niemieckiego przemysłu. Tradycyjne motory wzrostu, takie jak przemysł motoryzacyjny, znajdują się pod silną presją transformacji, a międzynarodowe łańcuchy dostaw stały się bardziej kruche z powodu napięć geopolitycznych. W tym otoczeniu gospodarka podwójnego zastosowania oferuje perspektywę obrony istniejących atutów przemysłowych i technologicznych, a jednocześnie rozwoju nowych obszarów wzrostu, bez konieczności całkowitego zerwania z systemem strukturalnym.

Należy wyjaśnić, że technologie podwójnego zastosowania nie są w żadnym wypadku synonimem militaryzacji gospodarki i innowacji. Wiele z istotnych technologii jest pierwotnie opracowywanych na potrzeby rynków cywilnych, a dopiero później adaptowanych do zastosowań związanych z bezpieczeństwem. Koncentrujemy się zatem mniej na tym, jak powstają nowe systemy uzbrojenia, a bardziej na tym, jak istniejące możliwości technologiczne mogą przyczynić się do zwiększenia odporności społecznej i gospodarczej, czy to w zakresie ochrony infrastruktury krytycznej, gotowości na wypadek katastrof, czy technologii bezpieczeństwa cywilnego. To właśnie rozróżnienie sprawia, że ​​temat ten jest istotny nawet dla firm, które tradycyjnie nie miały kontaktu z przemysłem obronnym, ale mimo to posiadają wiedzę specjalistyczną, która staje się cenna w szerszym kontekście bezpieczeństwa.

Granice rozważań i ostrożność metodologiczna

Pomimo wartości informacyjnej Atlasu Podwójnego Zastosowania, konieczna jest trzeźwa ocena jego ograniczeń. Badanie mierzy potencjał zatrudnienia, a nie faktyczną produkcję konkretnych towarów istotnych dla bezpieczeństwa, rzeczywiste kontrakty obronne czy rzeczywiste przychody firm w tym sektorze. Wysoki potencjał zatrudnienia w sektorze podwójnego zastosowania nie oznacza zatem automatycznie, że w regionie w krótkim okresie powstanie nowa wartość dodana ani że nowe modele biznesowe pojawią się z dnia na dzień. Faktyczne wejście na rynki podwójnego zastosowania zazwyczaj wymaga znacznych dostosowań technologicznych, rozwoju kompetencji regulacyjnych w zakresie kontroli eksportu, nowych sieci oraz odpowiedniego dostępu do klientów i rynków. Opisuje to średnio- i długoterminowy proces rozwoju, a nie krótkoterminowy, automatyczny proces.

Co więcej, oficjalne statystyki dotyczące produkcji i zatrudnienia często nie rozróżniają zastosowań danego produktu w celach cywilnych, związanych z bezpieczeństwem i wojskowych. Badanie pozwala zatem zidentyfikować sektory i regiony o odpowiednim potencjale, ale nie pozwala określić, jakie konkretne produkty faktycznie wytwarzają poszczególne firmy ani do czego są one faktycznie wykorzystywane. Dane dotyczące regionalnej wartości dodanej brutto, działalności badawczo-rozwojowej ani rzeczywistych przychodów firm związanych z bezpieczeństwem nie mogły zostać uwzględnione w analizie ze względu na brak pełnej dostępności. Atlas ma zatem służyć jako uzasadnione podejście do ekonomicznego znaczenia produktów podwójnego zastosowania, a nie jako dokładny pomiar rzeczywistej produkcji uzbrojenia.

Jakie korzyści lokalizacja ma konkretnie dla Karlsruhe?

Dla regionu gospodarczego Karlsruhe, jego czołowa pozycja w ogólnym indeksie podwójnego zastosowania ma szereg konkretnych implikacji strategicznych. Po pierwsze, ranking stanowi solidną, opartą na danych podstawę regionalnego rozwoju gospodarczego, ukierunkowaną na firmy z sektorów istotnych dla podwójnego zastosowania, zarówno ugruntowane przedsiębiorstwa średniej wielkości, dotychczas skoncentrowane wyłącznie na sektorze cywilnym, jak i nowe firmy z sektora technologii bezpieczeństwa i obronności. Po drugie, ścisły związek między produkcją przemysłową a wiedzą specjalistyczną w zakresie systemów cyfrowych otwiera firmom z Karlsruhe dostęp do rosnącego rynku aplikacji istotnych dla bezpieczeństwa, bez konieczności rezygnacji z istniejącej bazy klientów cywilnych. Po trzecie, ranking sygnalizuje potencjalnym inwestorom, podmiotom finansującym i agencjom zamówień publicznych zaangażowanym w bezpieczeństwo, że region dysponuje masą krytyczną potencjału technologicznego, wykraczającą daleko poza odizolowane obszary specjalizacji.

Jednocześnie region powinien poważnie potraktować ograniczenia metodologiczne badania i nie interpretować jego wyników jako automatycznego sukcesu gospodarczego. Prawdziwym wyzwaniem jest obecnie przełożenie zidentyfikowanego potencjału na konkretny dostęp do rynku, na przykład poprzez ukierunkowaną współpracę sieciową między firmami a sektorem bezpieczeństwa i obronności, budowanie wiedzy specjalistycznej w zakresie kontroli eksportu lub dostosowywanie istniejących produktów do wymogów bezpieczeństwa. Inicjatywy takie jak regionalne platformy matchmakingowe, łączące firmy z sektorem bezpieczeństwa i obronności, a także publikacje na temat wejścia do tego sektora, wskazują, że takie działania są już podejmowane.

Większa historia stojąca za rankingiem

Atlas podwójnego zastosowania wpisuje się w szerszą narrację dotyczącą trwającej od kilku lat reorganizacji niemieckiej polityki przemysłowej. Po dekadach „dywidendy pokoju”, w której względy polityki bezpieczeństwa odgrywały podrzędną rolę w planowaniu gospodarczym, kwestia odporności strategicznej zyskuje obecnie na znaczeniu, czemu towarzyszą decyzje polityczne, takie jak narodowa strategia bezpieczeństwa gospodarczego oraz rosnące zainteresowanie opinii publicznej bezpieczeństwem zarówno cywilnym, jak i wojskowym. W tym kontekście Atlas po raz pierwszy zapewnia solidną, ogólnoniemiecką, porównywalną bazę danych, pokazującą, że niezbędna baza przemysłowa dla tej reorganizacji istnieje już w dużych częściach kraju, aczkolwiek o bardzo nierównomiernym rozmieszczeniu regionalnym i której strategiczne znaczenie nie zostało jeszcze wystarczająco docenione.

Dla regionów takich jak Karlsruhe stanowi to podwójną szansę: z jednej strony szansę na wykorzystanie istniejących atutów przemysłowych i cyfrowych w nowym, rozwijającym się segmencie rynku; z drugiej strony odpowiedzialność za odpowiedzialny rozwój tych atutów, zgodnie z ramami prawnymi kontroli eksportu oraz społecznymi debatami na temat roli ekonomii bezpieczeństwa. Nadchodzące lata pokażą, czy regionom takim jak Karlsruhe uda się przekształcić potencjał statystyczny w rzeczywistą wartość dodaną, nowe miejsca pracy i wzmocnioną odporność przemysłu, czy też zidentyfikowany potencjał pozostaje niewykorzystany, ponieważ przeszkody regulacyjne, brak sieci kontaktów lub niewystarczające środki polityczne utrudniają niezbędną transformację. Atlas Produktów Podwójnego Zastosowania po raz pierwszy stanowi wiarygodną mapę, na której można śledzić ten rozwój w nadchodzących latach.

Markus Becker

Chętnie będę pełnić rolę Twojego osobistego doradcy.

Szef Rozwoju Biznesu

Przewodniczący grupy roboczej SME Connect Defense

LinkedIn

Konrad Wolfenstein

Chętnie będę pełnić rolę Twojego osobistego doradcy.

Możesz się ze mną skontaktować pod adresem wolfenstein∂xpert.digital lub

Po prostu zadzwoń do mnie pod numer +49 7348 4088 965 .

LinkedIn