Tymczasowy mistrz eksportu w ochronie klimatu: zielony bilans handlowy Niemiec między triumfem a wrażliwością

Zorientowani na eksport, ale podatni na zagrożenia: Dlaczego sukces Niemiec opiera się na niepewnym gruncie – niemiecki wyścig o technologie klimatyczne

Globalny handel technologiami ochrony klimatu rośnie szybciej niż cały handel światowy – a Niemcy czerpią z tego znaczące korzyści. Z udziałem w eksporcie wynoszącym około 10%, Republika Federalna Niemiec jest jednym z najważniejszych dostawców dóbr ekologicznych. W 2024 roku osiągnęła w tym sektorze nadwyżkę w wysokości ponad 40 miliardów dolarów. Jednak za tymi imponującymi wynikami kryje się delikatna zależność: sukces Niemiec opiera się przede wszystkim na pojazdach i elektrotechnice, podczas gdy ważne produkty pośrednie, takie jak ogniwa akumulatorowe, pochodzą głównie z Chin. Jednocześnie Niemcy tracą pozycję lidera w najważniejszym obszarze wzrostu, czyli czystej mobilności. Jak stabilny jest bilans handlowy w sektorze ekologicznym – i co musi się zmienić, aby ten sukces eksportowy utrzymał się w przyszłości?

Niemcy czerpią korzyści z wysiłków innych na rzecz ochrony klimatu, jednocześnie tracąc siły u siebie. Jak długo to może trwać?

Rynek, który rośnie szybciej niż handel światowy

W globalnej gospodarce niewiele sektorów wzrostu jest obecnie tak dynamicznych, nacechowanych politycznie i strategicznie konkurujących, jak handel technologiami środowiskowymi i klimatycznymi. Nowe obliczenia banku rozwoju KfW oraz firmy audytorsko-konsultingowej Deloitte, zaprezentowane podczas 31. Konferencji Narodów Zjednoczonych w sprawie Zmian Klimatu w Antalyi w Turcji, ilustrują skalę tej transformacji. Towary ekologiczne stanowią obecnie 11,4% światowego handlu towarami, co przekłada się na wartość handlu wynoszącą około 2,8 biliona dolarów. W 2017 roku udział ten wynosił około 10%.

Szczególnie godne uwagi jest tempo. Między 2017 a 2025 rokiem handel towarami ekologicznymi rósł średnio o 6,3% rocznie, podczas gdy całkowity handel towarami wzrósł zaledwie o 4,7%. Różnica 1,6 punktu procentowego może wydawać się niewielka na pierwszy rzut oka. Jednak w ciągu ośmiu lat oznacza ona znaczącą zmianę w globalnym handlu. Firmy o silnej pozycji w tym segmencie odnotowują strukturalnie szybszy wzrost niż cała globalna gospodarka.

Aby dokonać oceny ekonomicznej, należy dokładnie przyjrzeć się temu, co faktycznie jest mierzone. Definicja opiera się na klasyfikacji OECD, która obejmuje łącznie 314 kodów towarowych i dzieli je na trzy obszary: towary służące redukcji emisji gazów cieplarnianych, towary gospodarki o obiegu zamkniętym i towary z recyklingu oraz klasyczne towary ochrony środowiska, takie jak uzdatnianie wody, kontrola zanieczyszczenia powietrza, redukcja hałasu i technologia pomiarowa. Sedno boomu wyraźnie leży w pierwszym obszarze. Same towary służące redukcji emisji stanowią 7,4% całkowitego światowego handlu, a tym samym około dwóch trzecich handlu towarami ekologicznymi. Rosły one znacznie szybciej, o 8% rocznie, niż towary służące ochronie środowiska (3,8%) i towary z recyklingu (3,5%). Ochrona klimatu w węższym znaczeniu jest zatem prawdziwym motorem wzrostu, podczas gdy klasyczna ochrona środowiska zwykle dotrzymuje kroku całej gospodarce.

Gdzie faktycznie następuje wzrost

W sektorze dóbr służących redukcji emisji można wyróżnić trzy ścieżki technologiczne, z których każda rozwija się w zupełnie inny sposób. Największy segment obejmuje systemy energii odnawialnej. Obejmuje on ogniwa fotowoltaiczne, od płytek i ogniw po moduły; elektrownie wiatrowe i wodne z turbinami, generatorami, wieżami i przekładniami; a także systemy magazynowania energii, falowniki, transformatory oraz komponenty sterowania i sieci. W 2017 roku sektor ten odpowiadał za około 64% wartości handlowej dóbr służących ochronie klimatu; do 2025 roku wartość ta spadła do zaledwie 55%. Chociaż stale rósł o średnio 6% rocznie, jego względny udział spadł. Wartości handlowe spadły nawet w 2019 i 2024 roku, odzwierciedlając ogromny spadek cen modułów fotowoltaicznych. Wraz ze spadkiem cen modułów, ich wartość handlowa maleje, mimo że fizyczna instalacja mocy nadal rośnie.

Zdecydowanym zwycięzcą jest czysta mobilność. Do tego segmentu zaliczają się pojazdy elektryczne i hybrydowe, części samochodowe, pojazdy szynowe, systemy sygnalizacji i ruchu drogowego, rowery, a także wodór jako nośnik energii. Udział tego sektora w handlu towarami przyjaznymi dla klimatu wzrósł z około 18 do 33%, przy średnim rocznym wzroście na poziomie 16,7%. W 2021 roku wartość handlu wzrosła o 43%, a w 2023 roku ponownie o prawie 20%. Czysta mobilność zwiększyła swój udział w globalnym handlu ponad dwukrotnie, z 1,0 do 2,5%. Pojazdy elektryczne z akumulatorami, hybrydy bez możliwości ładowania i hybrydy typu plug-in łącznie stanowią obecnie około jedną piątą całkowitego handlu towarami przyjaznymi dla klimatu.

Trzeci segment, energooszczędne budownictwo i mieszkanie, obejmuje materiały izolacyjne, szkło izolacyjne, energooszczędne oświetlenie, wymienniki ciepła, inteligentne liczniki, a także pompy ciepła i systemy klimatyzacji. Z roczną dynamiką wzrostu na poziomie 2,7%, pozostaje w tyle i stanowi zaledwie 12% wartości rynku. Jest ku temu zrozumiały powód: technologie budowlane są ciężkie, nieporęczne, silnie uzależnione od norm krajowych i często produkowane regionalnie. Chociaż sektor budowlany ma kluczowe znaczenie dla ochrony klimatu, jest stosunkowo słaby w handlu światowym.

Kolejne ustalenie jest istotne dla kontekstu. 15 największych grup produktów odpowiada za około 61% globalnej wartości eksportu towarów związanych z ochroną klimatu, a sześć największych reprezentuje około 39%. Oprócz samochodów elektrycznych i hybrydowych, obejmują one akumulatory litowo-jonowe (nieco poniżej 7%), falowniki, rozdzielnice niskiego napięcia, ogniwa fotowoltaiczne i diody LED, a także urządzenia do produkcji półprzewodników. Rynek jest zatem szeroko zdefiniowany, ale zdominowany przez ograniczoną liczbę kluczowych produktów. Firmy, które nie są w czołówce tych kluczowych produktów, z trudem mogą kształtować cały rynek.

Boom handlowy jest osadzony w jeszcze większej fali inwestycji. Globalnie oczekuje się, że w tym roku na czystą energię i elektryfikację napłynie około 2,2 biliona dolarów, prawie dwa razy więcej niż na ropę naftową, gaz i węgiel, gdzie zainwestowano około 1,2 biliona dolarów. Dziesięć lat temu te dwa sektory miały mniej więcej równą wielkość. Wartość rynkowa kluczowych technologii czystej energii rosła w tym okresie o około 20 procent rocznie, osiągając znacznie ponad 1 bilion dolarów. W obecnych warunkach politycznych oczekuje się, że do 2035 roku wzrośnie ona niemal dwukrotnie do 2 bilionów dolarów; jeśli zapowiadane środki zostaną wdrożone, możliwe będzie nawet osiągnięcie około 3 bilionów dolarów. Kierunek jest zatem jasny; tylko tempo zależy od polityki.

Niemcy w czołówce potęg handlujących zieloną energią

Niemcy zajmują znaczącą pozycję na tym rynku. Republika Federalna Niemiec odpowiada za około 10% światowego eksportu towarów służących redukcji emisji. Wyprzedzają ją jedynie Chiny z 26% udziałem, a następnie, znacznie dalej, Japonia z 7% i Stany Zjednoczone z 6%. W porównaniu z ich ogólnym udziałem w handlu światowym, Niemcy są wyraźnie nadreprezentowane w tym obszarze: odpowiadają za około 7% całkowitego światowego eksportu towarów i 10% eksportu towarów służących ochronie klimatu. Podobnie jest w przypadku Chin, których udział w całkowitym handlu wynosi od 14 do 15%, ale w przypadku towarów służących ochronie klimatu stanowi on ponad jedną czwartą.

Liczby bezwzględne ukazują namacalność tego zjawiska. Niemiecki eksport towarów związanych z ochroną klimatu wzrósł z 93 mld USD w 2017 r. do 172 mld USD w 2024 r. Stanowi to wzrost o około 9% rocznie, a zatem jest wyższy niż średnia światowa. Dla porównania, Chiny zwiększyły swój eksport z 221 mld USD do 426 mld USD w tym samym okresie, podczas gdy Stany Zjednoczone zwiększyły go jedynie z 91 mld USD do 120 mld USD.

Niemcy należą również do czołowych importerów na świecie. Z około 8% globalnej wartości importu, są drugim co do wielkości nabywcą towarów związanych z ochroną klimatu, za Stanami Zjednoczonymi z 15% udziałem, a obecnie wyprzedzają Chiny z zaledwie około 5%. Niemiecki import wzrósł z 67 do 130 miliardów dolarów, nawet nieznacznie szybciej niż eksport, o około 10% rocznie. Nadwyżka handlowa w handlu produktami związanymi z ochroną klimatu wyniosła zatem w 2024 roku aż 40 miliardów dolarów.

Ta podwójna, wiodąca pozycja nie jest sprzecznością, lecz wyrazem głęboko powiązanej branży. Niemcy importują baterie, ogniwa, moduły i podzespoły elektroniczne, przetwarzają je w pojazdy, instalacje i systemy, a następnie eksportują gotowy produkt z wartością dodaną. Jednocześnie rośnie popyt krajowy na panele słoneczne, pompy ciepła i samochody elektryczne. Każdy, kto chce zrozumieć nadwyżkę handlową Niemiec w zakresie ochrony klimatu, musi rozważyć oba te przepływy łącznie.

Globalne porównanie ujawnia również wyraźne różnice w głównych regionach gospodarczych. Chiny są zdecydowanie największym eksporterem netto, a ich import utrzymuje się na stabilnym poziomie około 90 miliardów dolarów, podczas gdy eksport podwoił się. Stany Zjednoczone są największym importerem netto, a ich import wzrósł ze 144 miliardów dolarów do 294 miliardów dolarów, a względne znaczenie Chin w tym kraju spadło na korzyść Korei Południowej, Tajlandii i Wietnamu. Sytuacja w Europie jest godna uwagi: państwa członkowskie UE, z wyłączeniem Niemiec, przekształciły się z eksporterów netto w importerów netto, osiągając eksport na poziomie około 387 miliardów dolarów i import na poziomie około 422 miliardów dolarów w 2024 roku. Niemcy z kolei umocniły swoją pozycję eksportera netto, stając się tym samym przemysłowym filarem zielonego handlu w Europie.

Podwójna dywidenda i jej polityczne jądro

Zarząd KfW interpretuje te wyniki jako podwójną dywidendę. Ochrona klimatu redukuje emisje i jednocześnie otwiera nowe rynki zbytu. To prowadzi do postulatu, aby zielone technologie stały się centralnym filarem niemieckiej polityki gospodarczej. Ochrona klimatu to już nie tylko polityka środowiskowa, ale także polityka przemysłowa, handlowa i lokalizacyjna. To coś więcej niż tylko formuła retoryczna. Opisuje ona zmianę perspektywy, która jeszcze nie wszędzie w Niemczech zakorzeniła się: pytanie nie brzmi już, ile kosztuje ochrona klimatu, ale kto na niej skorzysta.

Argument ekonomiczny jest trafny. Rynek, którego wielkość ma się podwoić do 2035 roku, oferuje ogromne możliwości dla gospodarki zorientowanej na eksport, zwłaszcza w czasach, gdy tradycyjne moce, takie jak silniki spalinowe, konwencjonalna inżynieria mechaniczna i energochłonny przemysł materiałów podstawowych, znajdują się pod presją. Rząd niemiecki zasadniczo dostrzega ten potencjał. Dostrzega znaczne możliwości rozwoju w technologiach ochrony klimatu, ale przewiduje również spadki w innych sektorach, które należałoby rozwiązać w ramach zmian strukturalnych. Obecnie nie widzi potrzeby dodatkowego finansowania i wskazuje na istniejące instrumenty, takie jak europejskie ramy pomocy państwa dla czystych sektorów gospodarki oraz program gwarancji kredytowych KfW dla sektorów transformacyjnych.

Sam KfW jest jednym z największych podmiotów finansujących w tej dziedzinie. W latach 2017–2025 przeznaczył około 415 miliardów euro na projekty środowiskowe i klimatyczne, a w tym roku spodziewane jest kolejne około 50 miliardów euro. Strategiczny cel, jakim jest przeznaczenie 38% całego finansowania na sektor ochrony środowiska i klimatu, pozostaje aktualny. Jednocześnie bank rozszerza swoją działalność w Turcji, która jest krajem partnerskim od 56 lat i zyskuje na znaczeniu jako pomost między Europą, Azją i Bliskim Wschodem, a także jako rynek zbytu dla niemieckich technologii klimatycznych.

Jednak ta podwójna dywidenda wiąże się z warunkiem, który często jest pomijany w debacie publicznej: funkcjonującym rynkiem krajowym, który ułatwia powszechne wdrażanie technologii, umożliwia realizację projektów pilotażowych i napędza krzywe uczenia się. To właśnie tutaj narastają napięcia. W najnowszym międzynarodowym indeksie ochrony klimatu Germanwatch i NewClimate Institute Niemcy spadły na 25. miejsce, co stanowi trzeci spadek z rzędu. W kategorii krajowej polityki klimatycznej spadły nawet o dziewięć miejsc na 36. miejsce i są oceniane jako słabe – to ich najgorszy wynik od czasu utworzenia indeksu. Autorzy przypisują to przede wszystkim polityce energetycznej, która ponownie w większym stopniu opiera się na gazie ziemnym i może pogorszyć ramy dla odnawialnych źródeł energii i elektryfikacji w nadchodzących latach.

To tworzy paradoks: Niemcy są jednym z największych na świecie dostawców rozwiązań w zakresie ochrony klimatu, a jednocześnie ryzykują utratę dynamiki na rynku krajowym. Stanowi to zagrożenie dla ich potencjału eksportowego. Liderzy technologiczni rzadko wyłaniają się wyłącznie w laboratorium, lecz raczej na rynkach, gdzie produkty są produkowane masowo, ulepszane i tańsze. Kraj, który ogranicza popyt krajowy, osłabia również konkurencyjność swoich eksporterów w perspektywie średnioterminowej.

Dlaczego tani import nie jest stratą

Jednym z najważniejszych ustaleń analizy jest często niedoceniana rola importu. W debatach politycznych import z Chin jest często postrzegany jako zagrożenie dla krajowego przemysłu. Jednak z ekonomicznego punktu widzenia sytuacja jest znacznie bardziej złożona. Obliczenia modelowe dla fotowoltaiki pokazują, że ceny modułów dla niemieckich instalatorów w 2020 roku byłyby o około 83 procent wyższe, gdyby łańcuchy dostaw były zorganizowane na szczeblu krajowym, a nie globalnym. W USA marża byłaby jeszcze wyższa i wyniosła 107 procent, a nawet w Chinach ceny byłyby wyższe o 54 procent. Dla Niemiec, USA i Chin łącznie oszczędności osiągnięte dzięki globalnym łańcuchom dostaw modułów w latach 2008–2020 wyniosły około 67 miliardów dolarów amerykańskich.

Wniosek na stronie internetowej Deloitte jest zatem jasny: Otwarte rynki się opłacają. Opiera się to na mechanizmie, który jest szczególnie silny w przypadku technologii klimatycznych. Koszty ogniw słonecznych, turbin wiatrowych i akumulatorów nie spadły wraz z produkcją krajową, ale wraz z globalną skumulowaną produkcją. Każda dodatkowa wyprodukowana gigawatogodzina obniża koszty jednostkowe dla wszystkich. Ci, którzy się izolują, odłączają się od tej globalnej krzywej uczenia się i płacą cenę wyższymi cenami, wolniejszym wdrażaniem i ostatecznie wyższymi emisjami.

Ponadto struktura towarów będących przedmiotem handlu jest istotnym czynnikiem. Około 83% kategorii produktów w handlu produktami związanymi z ochroną klimatu to dobra inwestycyjne lub pośrednie, stanowiące 71% wartości obrotu. W przypadku systemów energii odnawialnej, dobra pośrednie stanowią nawet około 63% wartości obrotu. Doświadczenie pokazuje, że korzyści płynące z handlu tymi towarami są szczególnie wysokie, ponieważ niedrogie produkty pośrednie obniżają koszty całego łańcucha wartości. Dla niemieckich instalatorów, deweloperów projektów, producentów instalacji i integratorów systemów niedrogie moduły i ogniwa nie stanowią konkurencji, lecz fundament ich modelu biznesowego.

Scenariusze dla Europy ilustrują, jak kosztowny może być izolacjonizm. Zwiększenie europejskiej samowystarczalności w dziedzinie fotowoltaiki z 10 do 90 procent do 2030 roku podniosłoby skumulowane koszty przemysłowe o około 6,3 procent. Jeśli zamiast tego celem jest stworzenie jak największej liczby miejsc pracy, dodatkowe koszty wzrosną do ponad 32 procent. Całkowity zakaz stosowania chińskich modułów zwiększyłby zarówno koszty, jak i globalne emisje o około 5 procent. Co więcej, z polityki handlowej płynie lekcja: cła często nie sprowadzają produkcji z powrotem do kraju pochodzenia, lecz przenoszą ją do krajów trzecich. Chińscy producenci udowodnili to, przekształcając Wietnam, Malezję i Tajlandię w głównych eksporterów produktów solarnych za pośrednictwem spółek zależnych.

Wpływ na klimat również wymaga trzeźwego spojrzenia. Produkcja chińskich, czystych technologii eksportowych spowodowała emisję około 110 milionów ton CO₂ w 2024 roku. Jednak systemy i pojazdy wyposażone w te produkty pozwalają uniknąć emisji około 220 milionów ton rocznie podczas eksploatacji i ponad 4 miliardów ton w ciągu całego okresu eksploatacji. Emisje produkcyjne są zatem kompensowane po około sześciu miesiącach. Niemniej jednak istnieją różnice: według badania porównawczego moduły wyprodukowane w Chinach i zainstalowane w Europie mają mniej więcej dwukrotnie większy ślad węglowy w cyklu życia niż porównywalne moduły europejskie, a ich czas zwrotu energii jest o 20 do 30 procent dłuższy. Biorąc pod uwagę obecny okres zwrotu wynoszący około roku w okresie użytkowania wynoszącym od 25 do 30 lat, niewiele to zmienia w zasadniczych korzyściach klimatycznych, ale stanowi solidny argument za normami jakości i emisji CO₂ w zamówieniach publicznych.

Nasze doświadczenie w zakresie rozwoju biznesu, sprzedaży i marketingu w UE i Niemczech – Zdjęcie: Xpert.Digital

Obszary zainteresowań branży: B2B, digitalizacja (od AI do XR), inżynieria mechaniczna, logistyka, odnawialne źródła energii i przemysł

Więcej informacji tutaj:

• Centrum Biznesu Ekspertów

Centrum tematyczne oferujące spostrzeżenia i wiedzę specjalistyczną:

• Platforma wiedzy obejmująca gospodarki globalne i regionalne, innowacje i trendy branżowe
• Zbiór analiz, spostrzeżeń i informacji ogólnych na temat obszarów, na których się koncentrujemy
• Miejsce, w którym można zdobyć wiedzę i informacje na temat bieżących wydarzeń w biznesie i technologii
• Centrum dla firm poszukujących informacji na temat rynków, cyfryzacji i innowacji branżowych

Ekspertyza systemowa jako niemiecki model biznesowy

Skąd tak naprawdę bierze się siła eksportowa Niemiec? Odpowiedź jest zarówno odkrywcza, jak i zastanawiająca. Niemieckie doświadczenie w zakresie zrównoważonej mobilności oraz elektronicznych technologii sterowania i dystrybucji jest szczególnie pożądane za granicą. Spośród 15 największych kategorii produktów w handlu produktami związanymi z ochroną klimatu, Niemcy mają tzw. przewagę komparatywną tylko w czterech – co oznacza udział w eksporcie przekraczający średnią światową. Trzy z nich dotyczą pojazdów drogowych: samochodów elektrycznych, samochodów hybrydowych i silników samochodowych. Czwarta to rozdzielnice i panele rozdzielcze niskiego napięcia, czyli klasyczna elektrotechnika przemysłowa. Spośród wszystkich 182 kategorii produktów Niemcy mają taką przewagę w 55, co plasuje je dopiero na dziewiątym miejscu wśród 20 największych eksporterów.

Siła Niemiec jest zatem mniejsza, niż mogłoby sugerować drugie miejsce w rankingu. Jej rdzeń opiera się na dwóch filarach głęboko zakorzenionych w historii przemysłu kraju: produkcji motoryzacyjnej i elektrotechnice. Oba sektory z powodzeniem przeniosły swoją wiedzę specjalistyczną do nowego krajobrazu technologicznego. Począwszy od podstawowych produktów, takich jak ogniwa akumulatorowe, półprzewodniki i ogniwa słoneczne, Niemcy produkują pojazdy, układy napędowe, systemy ładowania, jednostki sterujące, komponenty sieci elektroenergetycznych i systemy o wysokiej wartości dodanej. Taki jest model biznesowy integratora systemów i ma on sens ekonomiczny dla kraju o wysokich płacach.

W dużych, wysokowolumenowych kategoriach, które determinują wartość handlu w zakresie ochrony klimatu, Niemcy nie mają przewagi. Dotyczy to baterii litowo-jonowych, ogniw fotowoltaicznych i diod LED oraz urządzeń do produkcji półprzewodników. W tym obszarze Chiny nie tylko dogoniły Niemcy, ale znacznie je prześcignęły. Niemcy nie mogą realistycznie wygrać wojny cenowej o standaryzowane komponenty podstawowe. Koszty pracy, ceny energii, korzyści skali chińskich gigafabryk i wieloletnie wsparcie państwa po prostu na to nie pozwalają. Prawdziwą siłą Niemiec jest eksport wysokiej jakości rozwiązań systemowych.

Ta klasyfikacja ma strategiczne znaczenie. Oznacza to, że Niemcy nie powinny próbować kopiować Chin w każdej dziedzinie, lecz bronić swojej pozycji tam, gdzie już są silne. Pojazd elektryczny to coś więcej niż tylko suma akumulatora i nadwozia. Obejmuje elektronikę mocy, zarządzanie temperaturą, oprogramowanie, infrastrukturę ładowania, konserwację i serwis. Elektrownia słoneczna na skalę przemysłową składa się nie tylko z modułów, ale także z falowników, systemów magazynowania energii, podłączenia do sieci, systemów sterowania, monitoringu i finansowania. Ci, którzy oferują takie kompleksowe rozwiązania, nie sprzedają sprzętu na wagę, ale funkcjonalność, niezawodność i specjalistyczną wiedzę w zakresie integracji. To właśnie na tym opiera się marża zysku.

Wyścig w elektromobilności

Jak krucha jest ta pozycja, staje się oczywiste, gdy spojrzymy na najważniejszy segment. W dziedzinie czystej mobilności Niemcy były czołowym światowym eksporterem w latach 2020–2023. Do 2024 roku Niemcy i Chiny szły praktycznie łeb w łeb, z udziałem wynoszącym około 16–17%. Prognozuje się, że do 2025 roku Chiny po raz pierwszy nieznacznie prześcigną Niemcy, z udziałem 18% w porównaniu z 17% Niemiec. Japonia znajduje się na kolejnym miejscu z udziałem około 10%. W ten sposób Niemcy utraciły, choć nieznacznie, pozycję lidera w eksporcie właśnie w tym najszybciej rozwijającym się segmencie, który oferuje największy potencjał.

Nakładanie się struktur eksportowych potwierdza to stwierdzenie. Ogólnie rzecz biorąc, profil eksportu Niemiec jest bardziej zbliżony do profilu europejskich sąsiadów niż do Chin. Największe nakładanie występuje z Czechami, częściowo ze względu na ścisłą integrację czeskich zakładów z niemieckimi łańcuchami dostaw w branży motoryzacyjnej, a następnie z Hiszpanią, Belgią i Francją. Jednak w obszarze czystej mobilności konkurencja z Chinami jest znacznie bardziej intensywna, niż sugerowałaby niewielka ogólna zbieżność. Odpowiednia wartość indeksu dla pary Niemcy-Chiny stale rośnie od 2017 roku. Korea Południowa również się do siebie zbliża, a nakładanie się obejmuje szerszy asortyment produktów.

Podział pracy jest nadal widoczny. Chiny eksportują szczególnie wytrzymałe komponenty, takie jak akumulatory litowo-jonowe, podczas gdy Niemcy koncentrują się głównie na pojazdach zmontowanych. Chińscy producenci szybko jednak przesuwają się w górę łańcucha wartości i oferują obecnie kompletne pojazdy w cenach, z którymi europejscy dostawcy z trudem mogą konkurować. Fakt, że siła Niemiec w handlu produktami związanymi z ochroną klimatu w dużej mierze opiera się na pojazdach, stanowi zatem zarówno szansę, jak i ryzyko koncentracji. Jeśli przemysł motoryzacyjny znajdzie się pod presją, ten ekologiczny sukces eksportowy również osłabnie.

Dominacja Chin jako ryzyko strategiczne

Silna pozycja Chin stwarza strategiczne ryzyko wykraczające daleko poza udział w rynku. Kraj ten posiada prawie 85% światowych mocy produkcyjnych w zakresie ogniw akumulatorowych i ponad 80% mocy produkcyjnych na wszystkich etapach łańcucha dostaw fotowoltaiki, od polikrzemu, przez wlewki i płytki, po ogniwa i moduły. Statystyki handlowe odzwierciedlają tę dominację tylko częściowo. W 2024 roku udział Chin w eksporcie gotowych baterii litowo-jonowych wyniósł 59%, a ogniw i modułów fotowoltaicznych – 47%. Różnica w mocy produkcyjnej wynika z ogromnego rynku wewnętrznego i przenoszenia montażu końcowego do krajów trzecich, podczas gdy etapy produkcji (upstream) pozostają niemal w całości w Chinach.

Co to może oznaczać w czasie kryzysu, ilustrują obliczenia modelowe Międzynarodowej Agencji Energii. Miesięczne zakłócenie chińskiego eksportu baterii spowodowałoby straty produkcyjne rzędu około 17 miliardów dolarów w branży pojazdów elektrycznych poza Chinami. Ponad połowa z nich przypadałaby na Unię Europejską, gdzie elektromobilność jest kluczowym obszarem specjalizacji. Porównywalne zakłócenie w łańcuchu dostaw energii słonecznej zmniejszyłoby miesięczną produkcję modułów poza Chinami o około 1 miliard dolarów. Na co najmniej jednym etapie każdego głównego łańcucha dostaw dostawcy spoza Chin nie byliby w stanie zaspokoić nawet jednej czwartej pozostałego globalnego popytu.

To odkrycie jest szczególnie kontrowersyjne dla Niemiec. Najsilniejsze produkty eksportowe Niemiec, czyli pojazdy elektryczne i hybrydowe, opierają się właśnie na tych ogniwach akumulatorowych, gdzie zależność jest największa. Siła eksportu jest zatem powiązana z wstępną podażą, której kraj nie kontroluje. Fakt, że Chiny udowodniły już swoją zdolność do wykorzystywania łańcuchów dostaw jako instrumentu presji geopolitycznej poprzez kontrolę eksportu pierwiastków ziem rzadkich i innych surowców krytycznych, sprawia, że ​​ten scenariusz nie jest jedynie teoretyczny, ale realistyczny.

Skalę roli Chin jako dostawcy ilustruje kolejny wskaźnik. W 10 964 kombinacjach kraj-produkt, w których import danego kraju jest silnie skoncentrowany, Chiny są głównym dostawcą. Stany Zjednoczone odpowiadają za 3210 takich kombinacji, a Niemcy za 1538. Dla wielu gospodarek rozwijających się i wschodzących Chiny są zatem praktycznie jedynym istotnym dostawcą technologii klimatycznej. Podmioty dążące do zdobycia udziału w rynku muszą konkurować nie tylko ceną, ale także z istniejącą infrastrukturą finansowania, logistyki i usług.

Koncentracja to nie to samo, co uzależnienie

Pomimo tych zagrożeń, Niemcy wypadają wyjątkowo dobrze w porównaniu międzynarodowym. W przypadku 41% kategorii produktów importowanych przez Niemcy, import pochodzi głównie z silnie skoncentrowanych rynków dostawców. Wydaje się to dużo, ale jest to najniższy wskaźnik wśród 226 badanych gospodarek. Jedynie Niemcy i Włochy plasują się poniżej połowy. W 178 z 226 krajów taka koncentracja dotyczy ponad 80% importowanych kategorii produktów. Ważne jest wyjaśnienie kontekstu: 41% oznacza udział kategorii produktów, a nie udział pojedynczego kraju w całkowitej wartości niemieckiego importu.

Główną tezą autorów badania jest to, że koncentracja i zależność to dwie różne rzeczy. Kryzys pojawia się tylko wtedy, gdy koncentracja zamówień zbiega się z wysoką zależnością od importu i niską substytucyjnością. Aby to zbadać, niemiecki import przeanalizowano w oparciu o siedem kryteriów: czy pochodzi z nie więcej niż trzech krajów, czy jest wysoce skoncentrowany, czy Niemcy są importerem netto produktu, czy ponad połowa wartości importu pochodzi spoza UE, czy import z krajów trzecich przewyższa eksport krajowy, czy jeden kraj-dostawca odpowiada za ponad połowę oraz czy kraj ten ma udział w rynku globalnym przekraczający 30%.

Wyniki są zróżnicowane. W latach 2022–2024 żadna grupa produktów nie spełniła jednocześnie wszystkich siedmiu kryteriów. Kilka osiągnęło pięć. Należą do nich ogniwa fotowoltaiczne i diody LED, które pochodzą głównie z Chin, ale także produkty takie jak lampy LED, oświetlenie, ramy rowerowe, sprzęt do gotowania i lampki choinkowe. W niektórych kategoriach głównymi dostawcami, na przykład hybryd plug-in z silnikami Diesla, generatorów, dużych turbin wodnych, wagonów kolejowych czy lokomotyw zasilanych akumulatorowo, są nawet Stany Zjednoczone, Słowenia, Polska czy Norwegia. Dlatego nie każda koncentracja stanowi problem dla Chin i nie każda zależność ma znaczenie strategiczne. Brak źródła lampek choinkowych nie zagraża żadnej branży, ale niedobór ogniw akumulatorowych z pewnością tak.

Prowadzi to do istotnego rozróżnienia dla polityki gospodarczej. Zwalczanie zależności na wszystkich płaszczyznach marnuje zasoby. Selektywna identyfikacja pozwala jednak na osiągnięcie znaczących rezultatów przy ograniczonym wysiłku. Co więcej, ryzyko geoekonomiczne jest znacznie niższe w przypadku dostaw z innych państw członkowskich UE niż z krajów trzecich. Istotną rolę odgrywają również technologia, sektor, pozycja w łańcuchu wartości oraz struktura własnościowa dostawców. Zależność od jednego dostawcy kontrolowanego przez państwo należy oceniać inaczej niż koncentrację na prywatnym producencie w kraju sojuszniczym.

Odporność zamiast autarkii

Ta analiza prowadzi do podejścia do polityki gospodarczej, które znacząco różni się od retoryki reindustrializacji za wszelką cenę, popularnej w niektórych częściach Europy. Dla Niemiec prawdziwa odporność nie oznacza kosztownej samowystarczalności, lecz zdolność do przestawienia się na realne alternatywy w czasie kryzysu. W tym rozumieniu, strategiczna autonomia oznacza posiadanie wystarczających możliwości wyboru, wiedzy i zdolności produkcyjnych, aby móc się dostosować.

Krajowe moce produkcyjne powinny być rozwijane tylko tam, gdzie występują rzeczywiste wąskie gardła, tj. na styku wysokiej koncentracji dostawców, wysokiego ryzyka importu i niskiej substytucyjności. Ogniwa akumulatorowe są tego najlepszym przykładem. W większości innych kategorii bardziej efektywne jest rozwijanie alternatywnych dostawców, na przykład w Indiach, Azji Południowo-Wschodniej, Ameryce Łacińskiej czy Afryce Północnej, oraz dywersyfikacja źródeł zaopatrzenia. Obejmuje to również konsekwentne podejście do gospodarki o obiegu zamkniętym. Recykling, odzysk, ponowne przetwarzanie i projektowanie ułatwiające naprawy zmniejszają zapotrzebowanie na surowce pierwotne i tworzą solidną, samowystarczalną bazę surowcową.

Ocena instrumentów jest godna uwagi. Inteligentne połączenie bodźców popytowych i produkcyjnych jest uważane za znacznie skuteczniejsze niż cła. Zachęty zakupowe, regulacje dotyczące flot i zamówienia publiczne tworzą stabilne rynki zbytu. Finansowanie badań i ukierunkowane wsparcie dla budowy potencjału w zakresie ogniw, modułów i urządzeń półprzewodnikowych wzmacniają stronę podażową. W przypadku ekonomicznie opłacalnych projektów o wysokich kosztach początkowych lub niepewnej wydajności technologicznej, odpowiednie są gwarancje, kredyty subsydiowane, inwestycje kapitałowe i gwarancje kredytów eksportowych, ponieważ mobilizują one inwestycje prywatne, a nie je zastępują.

Jednocześnie analiza wzywa do usunięcia przeszkód, które sami sobie stworzyli. Podwójne testy i certyfikacje, sprzeczne lub często zmieniające się przepisy oraz zbędna biurokracja stanowią szczególne obciążenie dla mniejszych eksporterów, którzy jako małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP) reprezentują znaczną część niemieckiego systemu kompetencji. Ponieważ profil eksportowy Niemiec w znacznym stopniu pokrywa się z profilem eksportowym ich europejskich sąsiadów, wspólne normy i wzajemne uznawanie w UE mają bezpośrednie znaczenie gospodarcze. Falownik zatwierdzony w Niemczech nie powinien podlegać ponownym testom w trzech innych państwach członkowskich UE.

Polityka handlowa jako instrument klimatyczny

Jeden aspekt debaty jest często pomijany: sama polityka handlowa utrudnia ochronę klimatu w wielu miejscach. Średnie cła na produkty z łańcuchów wartości energii słonecznej i wiatrowej wynoszą 1,9% w krajach uprzemysłowionych, 2,5% w Azji i Oceanii, ale 7,1% w Afryce. Inny przykład jest jeszcze bardziej wymowny: roślinne alternatywy dla tworzyw sztucznych są objęte cłami wynoszącymi średnio 14,4%, podczas gdy konwencjonalne tworzywa sztuczne jedynie 7,2%. Kiedy produkty czyste podlegają wyższym barierom handlowym niż te o wysokiej emisji, działa to jak ukryte dotacje do emisji CO₂.

Próby wielostronnego rozwiązania tego problemu jak dotąd zakończyły się niepowodzeniem. Negocjacje w sprawie porozumienia dotyczącego dóbr środowiskowych w ramach Światowej Organizacji Handlu (WTO) rozpoczęły się w 2014 roku z udziałem 18 uczestników reprezentujących większość handlu, ale utknęły w martwym punkcie w 2016 roku z powodu sporów dotyczących zakresu produktów. Mniejsze inicjatywy, takie jak Porozumienie w sprawie zmian klimatu, handlu i zrównoważonego rozwoju podpisane w 2024 roku, świadczą o bardziej pragmatycznym podejściu. Etapowe negocjacje dotyczące jasno określonych segmentów, takich jak systemy energii odnawialnej, efektywność energetyczna budynków czy czysta mobilność, wydają się bardziej realistyczne niż jedno, szeroko zakrojone porozumienie.

Symulacje Światowej Organizacji Handlu pokazują, że liberalizacja dóbr środowiskowych związanych z energią nieznacznie zwiększyłaby produkt krajowy brutto we wszystkich regionach i zmniejszyła globalną emisję CO₂ o około 0,6%. Nie jest to panaceum, ale pozytywny wkład, który nie pociągnąłby za sobą strat. Jednocześnie dane ostrzegają przed zbyt optymistycznymi oczekiwaniami wobec mechanizmów dostosowania cen na granicach. Optymalnie zaprojektowana regulacja cen na granicach, w połączeniu z istniejącymi taryfami, pozwoliłaby osiągnąć jedynie 3,4% redukcji emisji, która byłaby możliwa przy optymalnej globalnie cenie emisji dwutlenku węgla. Inny model obiecuje znacznie większy wpływ: koalicja państw, która łączy dostęp do rynku ze zobowiązaniami klimatycznymi, mogłaby, w scenariuszu modelowym, zmniejszyć globalne emisje nawet o 61%. Polityka handlowa rozwija zatem swoją siłę nie jako instrument karny, a jako dźwignię współpracy.

Czego liczby nie pokazują

Pomimo znaczenia danych, należy zachować ostrożność metodologiczną. Statystyki handlowe mierzą transgraniczne przepływy brutto, w tym reeksport i montaż. Nie ujawniają one jednak nic na temat rzeczywistej wartości dodanej w Niemczech. Samochód elektryczny, który przechodzi końcowy montaż w Niemczech, ale zawiera baterię z Chin i półprzewodniki z Tajwanu, jest w całości liczony jako niemiecki eksport. To sprawia, że ​​siła eksportu wydaje się większa niż rzeczywista głębokość przemysłu.

Ponadto klasyfikacja obejmuje grupy produktów związane z ochroną klimatu, mimo że nie każdy z nich faktycznie redukuje emisje. Uwzględniono pojazdy hybrydowe bez możliwości zewnętrznego ładowania lub silników, a także pompy ciepła. Jednocześnie brakuje ważnych technologii, które nie mają własnego kodu towarowego lub nie mogą być jednoznacznie sklasyfikowane, takich jak wychwytywanie dwutlenku węgla, niektóre elektrolizery, produkty związane z adaptacją do zmian klimatu, takie jak ochrona przeciwpowodziowa, oraz produkty wydobywcze, takie jak wafle krzemowe i przetworzone surowce. Wartości podano również nominalnie w bieżących dolarach amerykańskich, co oznacza, że ​​kursy walut i wahania cen wpływają na wyniki. Porównanie lat 2024 i 2025 jest ograniczone ze względu na zmianę źródła danych i klasyfikacji.

Te ograniczenia nie unieważniają wyników, ale pozwalają spojrzeć na nagłówek z szerszej perspektywy. Niemcy nie są drugim co do wielkości eksporterem dóbr związanych z ochroną klimatu, ponieważ są pionierem w dziedzinie zielonych technologii, ale dlatego, że ich tradycyjnie silny przemysł motoryzacyjny i elektryczny dotrzymywał dotychczas kroku transformacji w kierunku napędów elektrycznych i cyfrowej technologii energetycznej. To godne szacunku osiągnięcie, ale bynajmniej nie przesądzone.

Klasyfikacja z jasną perspektywą

Jak zatem ocenić ogólną sytuację? Dane potwierdzają główny wniosek, że Niemcy należą do największych zwycięzców globalnej ochrony klimatu. Dziesięcioprocentowy udział w eksporcie na rynku o wartości 2,8 biliona dolarów, nadwyżka handlowa przekraczająca 40 miliardów dolarów oraz stosunkowo niska koncentracja importu stanowią solidny punkt wyjścia. Podwójna korzyść płynąca z ochrony klimatu i sukcesu eksportowego jest realna.

Jednak ta pozycja jest mniej pewna, niż sugeruje ranking. Opiera się na wąskim fundamencie, głównie w pojazdach i elektrotechnice. W najważniejszym segmencie wzrostu Chiny już objęły prowadzenie. Kluczowe półprodukty pochodzą głównie z kraju, który w coraz większym stopniu strategicznie wykorzystuje łańcuchy dostaw. A rynek krajowy, który powinien służyć jako laboratorium i punkt odniesienia dla niemieckich technologii, traci impet z powodu niepewnej polityki klimatycznej.

Ta diagnoza prowadzi do jasno uzasadnionej perspektywy. Niemcy nie powinny dążyć do roli w masowej produkcji standardowych komponentów, lecz raczej jako integrator złożonych systemów, dostawca kompleksowych rozwiązań obejmujących technologię, oprogramowanie, usługi i finansowanie. Otwarte rynki nie stanowią w tym kontekście zagrożenia, lecz warunek konieczny, ponieważ niedrogi import obniża koszty transformacji energetycznej i wzmacnia konkurencyjność sektorów downstream. Zależności należy rozwiązywać precyzyjnie, a nie w sposób ogólny, poprzez ukierunkowane budowanie potencjału w zakresie ogniw akumulatorowych, dywersyfikację oferty większości innych towarów oraz spójne podejście do surowców w ramach gospodarki o obiegu zamkniętym.

Przede wszystkim, niezawodność w kraju jest kluczowa. Inwestorzy w fabryki, sieci i magazyny planują z dziesiątkami lat naprzód, a nie w kategoriach legislacyjnych. Kraj, który za granicą błyszczy jako dostawca technologii klimatycznych, ale hamuje rozwój odnawialnych źródeł energii i elektryfikacji u siebie, podważa fundamenty własnego sukcesu. Dzisiejsze dane dotyczące eksportu odzwierciedlają wczorajsze decyzje. To, czy Niemcy nadal będą na drugim miejscu w 2035 roku, zależy od dzisiejszej polityki.

Rynek technologii ochrony klimatu będzie się nadal rozwijał, niezależnie od Niemiec. Kluczowe pytanie nie brzmi, czy transformacja jest opłacalna, ale kto na niej skorzysta. Obecnie Niemcy nadal znajdują się w gronie zwycięzców. Utrzymanie tej pozycji wymaga czegoś więcej niż analizy z pozytywnymi wynikami. Wymaga polityki gospodarczej, która konsekwentnie rozumie ochronę klimatu taką, jaką stała się ona już dawno: przemysłową strategią na przyszłość.

Nowe nagłówki szablonu

| Poprzedni nagłówek | Nowy nagłówek |
|—|—|
| Prawie żaden inny kraj nie czerpie takich korzyści z ochrony klimatu jak Niemcy | Tymczasowy mistrz świata w eksporcie w ochronie klimatu: zielony bilans handlowy Niemiec między triumfem a podatnością na zagrożenia |
| Niemcy zajmują drugie miejsce w eksporcie i imporcie | Za Chinami, przed resztą świata: podwójna rola Niemiec jako dostawcy i konsumenta zielonych technologii |
| Siła w rozwiązaniach systemowych, pozostawanie w tyle w przypadku podstawowych komponentów | Integrator zamiast producenta masowego: gdzie Niemcy zyskują na znaczeniu, a gdzie pozostają w tyle |

Podtytuł: Niemcy czerpią korzyści z wysiłków innych na rzecz ochrony klimatu, jednocześnie tracąc siły u siebie. Jak długo to może trwać?

Artykuł liczy około 4100 słów. Oryginalny tekst uzupełniłem o aktualne, szczegółowe dane z badania KfW-Deloitte, w tym o rozwój segmentów, wąską specjalizację Niemiec, niewielką utratę pozycji lidera w elektromobilności, siedem kryteriów zależności, scenariusze taryfowe i autarkii oraz wskaźnik ochrony klimatu. Jedna poprawka do oryginalnego tekstu: wartość 41% odnosi się do kategorii produktów, a nie do wartości importu. Wartość ponad 80% zdolności produkcyjnych dotyczy wszystkich etapów łańcucha dostaw energii słonecznej; w przypadku ogniw akumulatorowych wynosi ona nieco poniżej 85%.

Rozwiązanie quasi-in-house: Jak Xpert.Digital zamyka luki operacyjne w marketingu i sprzedaży B2B – Inteligentny biznes oparty na treściach – Zdjęcie: Xpert.Digital

Xpert.Digital to branżowy hub B2B oparty na danych, kierowany przez Konrad Wolfenstein . Firma działa jako zewnętrzne, quasi-wewnętrzne rozwiązanie dla partnerów przemysłowych, eliminując luki operacyjne w obszarze marketingu, treści i sprzedaży – bez konieczności angażowania dodatkowych zasobów po stronie klienta.

Więcej informacji tutaj:

• Rozwiązanie quasi-in-house: Jak Xpert.Digital niweluje luki operacyjne w marketingu i sprzedaży B2B – Smart Content-Driven Business

☑️ Naszym językiem biznesowym jest angielski lub niemiecki

☑️ NOWOŚĆ: Korespondencja w Twoim ojczystym języku!

Konrad Wolfenstein

Ja i mój zespół chętnie będziemy do Państwa dyspozycji jako osobisty doradca.

Możesz się ze mną skontaktować, wypełniając formularz kontaktowy tutaj [email protected]:lub po prostu dzwoniąc pod numer +49 7348 4088 965. Mój adres e-mail to

Nie mogę się doczekać naszego wspólnego projektu.

☑️ Wsparcie dla MŚP w zakresie strategii, doradztwa, planowania i wdrażania

☑️ Tworzenie lub reorganizacja strategii cyfrowej i digitalizacji

☑️ Rozszerzenie i optymalizacja procesów sprzedaży międzynarodowej

☑️ Globalne i cyfrowe platformy handlowe B2B

☑️ Rozwój biznesu pionierskiego / Marketing / PR / Targi