Helsing rzuca wyzwanie Palantirowi: Czy Europa odzyska kontrolę nad swoją świadomością sytuacyjną w kontekście działań wojennych?

Niemieckie siły zbrojne poszukują alternatywy dla Palantira – Helsing mógłby ją dostarczyć

Dane wojskowe, sztuczna inteligencja i energia: dlaczego Europa potrzebuje już własnej platformy

Ktokolwiek analizuje dane armii, kształtuje również sposób, w jaki ocenia ona sytuację i reaguje na zagrożenia. Clarity zajmuje się właśnie tym kluczowym interfejsem: platforma monachijskiej firmy Helsing, zajmującej się technologiami obronnymi, ma na celu konsolidację informacji z czujników, raportów i innych źródeł oraz ułatwienie ich dostępu dzięki agentom AI. To stawia Helsing w opozycji do Palantir i jego systemu Maven, który jest już wykorzystywany przez armię USA i NATO. Jednak rywalizacja nie polega tylko na potężniejszym oprogramowaniu. W istocie chodzi o zdolność Europy do utrzymania kontroli nad danymi i decyzjami wojskowymi – bez pozostawania w tyle w ramach sojuszu. Niniejsza analiza ujawnia możliwości, jakie oferuje Clarity, gdzie tkwią zagrożenia i dlaczego decyzje niemieckich sił zbrojnych mogą wykraczać daleko poza pierwotny kontrakt na oprogramowanie.

Suwerenności nie można kupić w ramach subskrypcji: wynajmując cyfrowy mózg swojej armii od zewnętrznego dostawcy, tracisz również kontrolę w czasie kryzysu

Wprowadzenie produktu na rynek ze strategicznym wpływem

11 listopada 2026 roku monachijska firma Helsing, zajmująca się technologiami obronnymi, zaprezentowała w Berlinie platformę oprogramowania, która wykracza daleko poza typowy nowy produkt. System nosi nazwę Clarity. Helsing opisuje go jako platformę agentową do rozpoznania wojskowego i świadomości sytuacyjnej. Został zaprojektowany do jednoczesnego przetwarzania dużych ilości danych z wielu źródeł, wykrywania zagrożeń i wspomagania sił zbrojnych w szybszym i bardziej niezawodnym reagowaniu. W debacie publicznej Clarity natychmiast został określony mianem europejskiej odpowiedzi na Palantira. Amerykańska firma dominuje na rynku fuzji danych wojskowych dzięki swojemu inteligentnemu systemowi Maven, zarówno w Pentagonie, jak i w NATO.

Ta ocena trafia w sedno sprawy. Chodzi o coś więcej niż tylko o konkurencję między dwoma dostawcami oprogramowania. Chodzi o to, kto w przyszłych konfliktach będzie kontrolował logikę obliczeniową, która przekształca dane z czujników w świadomość sytuacyjną, a świadomość sytuacyjną w sugestie dotyczące celów. Ktokolwiek kontroluje tę warstwę, kontroluje coraz większą część wojskowego łańcucha decyzyjnego. Dla Europy nie jest to już w tym roku kwestia akademicka. Groźby prezydenta USA dotyczące wystąpienia z NATO, zakłócenia w działaniu Starlinka na Ukrainie i debata wokół oprogramowania Palantir używanego przez niemiecką policję przeniosły kwestię zależności technologicznej z kręgów eksperckich do komisji budżetowych.

Założyciel i współprezes Gundbert Scherf szacuje inwestycję w Clarity na dziewięciocyfrową kwotę euro i setki lat rozwoju. Firma pracuje nad nią w tajemnicy od prawie pięciu lat od momentu założenia. Dla firmy założonej dopiero w 2021 roku jest to niezwykłe ryzyko. Z ekonomicznego punktu widzenia dowodzi to, że Helsing postrzega platformę danych jako rdzeń swojego modelu biznesowego, a nie jedynie dodatek do dronów i samolotów.

Kiedy zbyt duża ilość danych staje się problemem

Aby zrozumieć wartość systemu takiego jak Clarity, trzeba zrozumieć problem, który ma on rozwiązać. Poprzednie wojny cierpiały z powodu braku informacji. Dowódcy wiedzieli zbyt mało o pozycjach, ruchach i zamiarach wroga. Wojna na Ukrainie odwróciła ten trend. Dziś satelity, drony rozpoznawcze, systemy radarowe, wywiad radioelektroniczny, przechwycone komunikaty, obrazy z mediów społecznościowych i raporty pisemne dostarczają wolumenu danych, których ludzkie sztab nie jest już w stanie przetworzyć. Scherf podsumowuje to prostym pytaniem: jaki pożytek z terabajtów danych, jeśli ich analiza zajmuje godziny?

Doświadczenia z Ukrainy są jednoznaczne. Żołnierze i dowódcy często są przytłoczeni ogromną ilością informacji, co prowadzi do podejmowania błędnych lub opóźnionych decyzji. Na polu bitwy, gdzie stanowisko artyleryjskie może zostać zaatakowane w ciągu kilku minut od wykrycia, a drony przekazują informacje o celu w czasie rzeczywistym, szybkość analizy decyduje o sukcesie lub porażce. W terminologii wojskowej określa się to jako skrócenie łańcucha śmierci, czyli czasu między wykryciem, identyfikacją, podjęciem decyzji i działaniem.

Z ekonomicznego punktu widzenia można to określić jako problem produktywności. Wąskim gardłem nie są same czujniki, których koszty gwałtownie spadły w ostatnich latach, ale przetwarzanie ich danych. Oficer rozpoznania może przeglądać tylko ograniczoną liczbę obrazów, raportów i sygnałów na zmianę. Jeśli oprogramowanie skutecznie poszerzy to wąskie gardło, skuteczność wszystkich istniejących czujników i systemów uzbrojenia wzrośnie bez konieczności zakupu dodatkowego sprzętu. To wyjaśnia, dlaczego platformy danych zyskały tak strategiczne znaczenie w siłach zbrojnych. Pomnażają one wartość miliardów zainwestowanych już w platformy, amunicję i sprzęt rozpoznawczy.

Setki agentów AI zamiast ekranu sytuacji

Według Helsinga, Clarity różni się od wielu istniejących systemów architekturą. Platforma została opracowana od podstaw z myślą o sztucznej inteligencji i nie opiera się na starszych architekturach oprogramowania. Przetwarza wszystko, do czego jednostka ma dostęp: dane z czujników, otwarte źródła, raporty pisemne oraz dane z systemów już działających. Wyspecjalizowani agenci sztucznej inteligencji łączą i analizują te źródła, identyfikując siły zbrojne, obiekty i pozycje.

Podstawą jest wspólna ontologia wojskowa oparta na wspólnej bazie dowodowej. Ontologia to model koncepcyjny, który definiuje, co stanowi czołg, pozycję, okręt lub ruch oraz jak te obiekty są ze sobą powiązane. Setki agentów ma pracować równolegle na tym fundamencie, łącząc dowody, korzystając z narzędzi analitycznych i realizując złożone zadania rozpoznawcze. Agent centralny koordynuje działania pozostałych, na przykład podczas analizy ruchów okrętów według kategorii. Jednym z przykładów przytoczonych w Berlinie są poszukiwania okrętów rosyjskiej floty cieni, która wykorzystuje tankowce pod zmieniającymi się banderami w celu obejścia sankcji i jest coraz częściej uznawana za zagrożenie dla bezpieczeństwa kabli i rurociągów podmorskich na Morzu Bałtyckim.

Według Helsinga, modele są trenowane z wykorzystaniem rzeczywistych danych operacyjnych, danych generowanych syntetycznie oraz symulowanych środowisk. Obejmują one scenariusze, które nie występują w rzeczywistych danych. Takie połączenie jest technicznie uzasadnione i ekonomicznie niezbędne. Rzeczywiste dane wojskowe są rzadkie, często utajnione i po prostu niedostępne w wielu scenariuszach. Każdy, kto mógłby trenować swoje modele wyłącznie w oparciu o rzeczywiste dane, byłby ograniczony do tych konfliktów, które już miały miejsce. Dane syntetyczne i symulacje pozwalają na przygotowanie modeli na sytuacje, które mogą wystąpić w przyszłości.

Co więcej, platforma Clarity została zaprojektowana tak, aby przetwarzać informacje w taki sposób, aby mogły zostać przesłane do najodpowiedniejszego systemu uzbrojenia. Platforma jest zgodna z podejściem modułowych systemów otwartych (Modular Open Systems Approach). Podejście to, opracowane przez Departament Obrony USA, jest prawnie wymagane w przypadku głównych amerykańskich programów obronnych. Wymaga ono otwartych standardów i modułowych interfejsów, aby komponenty różnych producentów były wymienne i aby żaden dostawca nie kontrolował programu wyłącznie przez dekady. Według firmy, platforma Clarity wdraża również odpowiednie standardy NATO i jest zaprojektowana tak, aby była kompatybilna z bronią dowolnego producenta.

Ten punkt ma większe znaczenie ekonomiczne, niż się wydaje. Większość europejskich sił zbrojnych korzysta z heterogenicznego środowiska systemów uzbrojenia, radiostacji oraz systemów informatycznych dowodzenia i kontroli pochodzących od różnych generacji i producentów. Platforma, która działa tylko z produktami własnymi, byłaby politycznie nie do przyjęcia i praktycznie bezużyteczna. Obiecując otwartość, Helsing rozwiewa podejrzenia, że ​​Clarity ma przede wszystkim zabezpieczyć sprzedaż własnych dronów i samolotów. Czy ta otwartość sprawdzi się w praktyce, dopiero się okaże. Producenci zazwyczaj priorytetowo traktują integrację własnych produktów, a głębokość integracji często ma większe znaczenie niż formalny interfejs.

Suwerenność jako argument sprzedaży

Centralną obietnicą Clarity jest suwerenność. Platforma została opracowana w Europie i ma pozostać pod europejską kontrolą, podobnie jak modele sztucznej inteligencji i interfejsy do innych systemów. Działa w oparciu o infrastrukturę należącą do klienta. Według Helsinga, dane, modele i operacje pozostają w całości w rękach sił zbrojnych. Nie ma zewnętrznego wyłącznika awaryjnego, który mógłby wyłączyć system.

To, że Helsing tak mocno podkreśla tę kwestię, nie jest zbiegiem okoliczności. Odnosi się ona do największej obawy europejskich decydentów w dziedzinie wojskowości i bezpieczeństwa. Palantir odpowiedział na tę samą obawę, stwierdzając, że jego system NATO również nie posiada wyłącznika awaryjnego. Ani firma, ani żadna strona trzecia nie może uzyskać dostępu do danych klienta ani zablokować lokalnie obsługiwanego oprogramowania bez wyraźnego polecenia klienta. Formalnie obietnice obu dostawców są zatem podobne. Różnica leży nie w technologii, ale w ramach prawnych i zależności politycznej. Firma amerykańska podlega prawu USA, amerykańskim kontrolom eksportu i potencjalnie naciskom politycznym ze strony Waszyngtonu. Aktualizacje, konserwacja, dalszy rozwój i licencje pozostają trwale związane z firmą, której rząd krajowy realizuje własne interesy.

Niemieckie Siły Zbrojne wyciągnęły z tego jasny wniosek. Inspektor ds. cyberbezpieczeństwa i domeny informacyjnej, wiceadmirał Thomas Daum, nie widzi obecnie Mavena jako opcji dla Niemiec. Uważa on za nie do pomyślenia, aby pracownicy producenta mieli dostęp do danych wojskowych. Stanowisko to jest godne uwagi, ponieważ samo NATO obrało inną drogę. Agencja Łączności i Informacji NATO (NATO Communications and Information Agency) zamówiła Mavena dla Dowództwa Operacji Sojuszniczych w marcu 2025 roku bez przetargu i w ciągu zaledwie sześciu miesięcy, co jest uważane za jedną z najszybszych procedur przetargowych w historii sojuszu. Wysoko postawiony dowódca NATO stwierdził niedawno, że Europa nie ma obecnie realnej alternatywy dla technologii pola walki Palantira i musi znacznie przyspieszyć swoje działania, jeśli chce zmniejszyć swoją zależność.

To właśnie tu tkwi prawdziwe napięcie. Sojusz korzysta z oprogramowania amerykańskiego, podczas gdy armie Europy Środkowej chcą własnych rozwiązań. Interoperacyjność i kontrola narodowa działają w przeciwnych kierunkach. Każdy, kto wdraża Clarity lub podobny system, musi nadal móc wymieniać dane ze środowiskami Maven w ramach sojuszu. Architektura musi wytrzymać to napięcie. Można je rozwiązać jedynie politycznie, a nie technicznie.

Odpowiedzialność nadal spoczywa na człowieku, przynajmniej na papierze

Helsing podkreśla, że ​​decyzja dotycząca celów wojskowych pozostaje w gestii operatorów. Operator analizuje zebrane dowody, wybiera każdy cel do ataku i musi autoryzować każdy transfer do systemu uzbrojenia. Cel jest proponowany tylko wtedy, gdy niezależne źródła się na to zgodzą, ocena może być przeprowadzona z dużym stopniem pewności, a operator ją potwierdza. Platforma wdraża odpowiednią doktrynę celu i wdraża niezbędne kroki weryfikacyjne. Każda decyzja jest dokumentowana imieniem i nazwiskiem osoby odpowiedzialnej.

Ta architektura odpowiada na debatę, która zyskała niepokojące znaczenie z powodu wojny między USA a Iranem. 28 lutego 2026 roku, w godzinach porannych wojny, dwa pociski manewrujące Tomahawk uderzyły w szkołę podstawową dla dziewcząt w Minab w południowym Iranie. Według dostępnych informacji zginęło 157 osób, w większości dzieci. Wewnętrzne dochodzenie Pentagonu, według doniesień medialnych, wykazało, że do ataku doprowadził ciąg możliwych do uniknięcia błędów: nieaktualne dane wywiadowcze i zdjęcia satelitarne, skrócone procedury weryfikacji, redukcje personelu w odpowiedzialnych biurach oraz nadmierne poleganie na systemie Maven. Dane bazowe najwyraźniej nie były już aktualne i nie zostały odpowiednio zweryfikowane. Komisja śledcza powołana przez Radę Praw Człowieka ONZ również wskazała błędy w weryfikacji celu jako najbardziej prawdopodobną przyczynę.

Ten przypadek jest pouczający z kilku powodów. Po pierwsze, pokazuje, że formalne zaangażowanie człowieka nie gwarantuje skutecznego nadzoru. W ciągu pierwszych 24 godzin wojny iracko-irańskiej Stany Zjednoczone zaatakowały podobno około 1000 celów; w ciągu kilku dni – ponad 3000. W tym tempie, ludzka kontrola może stać się jedynie formalnością. Sami wojskowi ostrzegali przed działaniem tylko dlatego, że komputer je zalecił. Doświadczenie wojny w Strefie Gazy pokazuje, że weryfikacja sugestii dotyczących celów generowanych przez sztuczną inteligencję zajmowała czasami zaledwie około 20 sekund na cel.

Po drugie, wada Minab nie leżała przede wszystkim w samym algorytmie, ale w jakości danych i procesach organizacyjnych. Żaden system nie jest lepszy niż dane, z którymi pracuje, a żadne oprogramowanie nie zastąpi procesów weryfikujących aktualność i pochodzenie danych. Wymóg Helsinga, aby wiele niezależnych źródeł danych było zgodnych, odnosi się właśnie do tego problemu. Zmniejsza to ryzyko, że pojedynczy, nieaktualny zestaw danych wpłynie na decyzję docelową.

Po trzecie, dokumentowanie każdej decyzji imiennie ma znaczenie wykraczające poza aspekty techniczne. Tworzy poczucie odpowiedzialności. Każdy, kto wie, że jego zgoda jest rejestrowana z jego imieniem i nazwiskiem, wnikliwiej analizuje decyzje. Jednocześnie przenosi odpowiedzialność na indywidualnego operatora, który musi podejmować decyzje pod presją czasu i z ograniczonym wglądem w logikę obliczeniową systemu składającego się z setek agentów. To, czy człowiek jest w stanie prawdziwie krytycznie ocenić rekomendację takiej maszyny w ciągu kilku sekund, pozostaje otwartym pytaniem całego pokolenia technologii. Problem ślepej wiary w automatyzację jest dobrze znany z lotnictwa i medycyny. Im bardziej niezawodnie działa system, tym rzadziej jest kwestionowany, nawet gdy popełnia błąd.

Stanowi to potencjalną przewagę konkurencyjną dla Europy. Platforma, która w sposób oczywisty oferuje bardziej rygorystyczne procesy weryfikacji, identyfikowalne łańcuchy dowodowe i kompleksowe protokoły, lepiej odpowiada prawnym i politycznym wymogom europejskich armii parlamentarnych. Niemieckie Siły Zbrojne podlegają nadzorowi parlamentarnemu, międzynarodowemu prawu humanitarnemu i opinii publicznej sceptycznie nastawionej do wojskowej sztucznej inteligencji. System, który od samego początku uwzględnia te wymogi, jest łatwiejszy do wdrożenia. Jednak nie da się udowodnić w warunkach bojowych, gdzie szybkość staje się kwestią przetrwania, czy mechanizmy weryfikacji sprawdzą się w praktyce.

Punktem odniesienia jest Palantir

Aby ocenić Clarity, trzeba znać lidera rynku. Palantir jest obecnie jedną z najcenniejszych firm programistycznych na świecie. W trzecim kwartale 2026 roku przychody wzrosły o 96% do 2,31 mld USD. Współpraca z rządem USA również wzrosła o 96% do 953 mln USD. Zysk netto wyniósł około 1,13 mld USD, a skorygowana marża operacyjna 62%. W całym roku firma spodziewa się przychodów w wysokości około 8,53 mld USD i skorygowanych wolnych przepływów pieniężnych w wysokości od 4,8 do 5 mld USD.

Maven to kluczowy produkt w przemyśle obronnym. Armia USA przyznała w maju 2024 roku kontrakt na prototyp o wartości 480 milionów dolarów, a w maju 2025 roku rozszerzyła go o licencje na oprogramowanie o wartości 795 milionów dolarów, z terminem obowiązywania do 2029 roku. Łącznie daje to prawie 1,3 miliarda dolarów na jeden program. Maven integruje ponad 150 źródeł danych w ujednolicony obraz świadomości sytuacyjnej. Jest on mocno osadzony w procesach roboczych w Pentagonie i NATO i był udoskonalany przez lata praktycznego użytkowania. Podczas wojny iracko-irańskiej armia USA podobno używała Mavena w połączeniu z dużymi modelami językowymi do sugerowania i priorytetyzowania setek celów oraz rekomendowania odpowiedniej amunicji.

Te liczby ilustrują wymiar ekonomiczny. Palantir może pochwalić się rocznym wolnym przepływem gotówki wielokrotnie wyższym niż całkowity kapitał pozyskany przez Helsing w całej historii firmy. Firma może finansować rozwój, sprzedaż i doświadczenie operacyjne w stopniu nieporównywalnym z żadnym europejskim konkurentem. Co więcej, posiada przewagę konkurencyjną, której trudno pokonać samymi pieniędzmi: doświadczenie operacyjne, ugruntowane procesy operacyjne oraz gęstą sieć integracji z istniejącymi systemami.

Jeden szczegół sprawia, że ​​konkurs jest szczególnie interesujący. Robert Fink, dyrektor ds. technologii w firmie Helsing, był wcześniej zaangażowany w rozwój Palantira. Wiedza o tym, jak budować wojskowe platformy danych i gdzie leżą słabości tego modelu, pochodzi zatem od firmy Helsing. Helsing może spróbować wykorzystać wnioski wyciągnięte z dekady rozwoju Palantira, nie nosząc bagażu architektury sprzed ery dużych modeli językowych i sztucznej inteligencji opartej na agentach. To klasyczna zaleta późnego debiutanta: może on pominąć jedną generację technologiczną.

Centrum Bezpieczeństwa i Obrony – Zdjęcie: Xpert.Digital

Centrum Bezpieczeństwa i Obrony oferuje fachowe doradztwo i aktualne informacje, aby skutecznie wspierać firmy i organizacje we wzmacnianiu ich roli w europejskiej polityce bezpieczeństwa i obrony. Współpracując ściśle z Grupą Roboczą SME Connect Defence, Centrum w szczególności promuje małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP), które chcą dalej rozwijać swoje zdolności innowacyjne i konkurencyjność w sektorze obronnym. Jako centralny punkt kontaktowy, Centrum tworzy w ten sposób kluczowy pomost między MŚP a europejską strategią obronną.

W związku z tym:

• Grupa robocza SME Connect Defence – Wzmacnianie MŚP w europejskiej obronności

Gospodarka platformowa: Dlaczego pierwsza umowa decyduje o losach dekad

Wojskowe platformy danych kierują się logiką znaną ze świata oprogramowania cywilnego, ale jeszcze bardziej widoczną w sektorze obronnym. Po zintegrowaniu platformy z procesami armii, trudno ją usunąć. Jest ku temu kilka powodów.

Po pierwsze, wartość platformy rośnie wraz z każdym podłączonym źródłem danych i zintegrowanym systemem uzbrojenia. Każdy zbudowany interfejs zwiększa koszt przejścia na nową platformę. Po drugie, ontologia – model koncepcyjny platformy – kształtuje sposób myślenia i pracy użytkowników. Pracownicy, którzy od lat pracują z systemem, organizują wokół niego swoje działania. Po trzecie, platforma AI ulepsza się dzięki danym przetwarzanym w trakcie działania. Ci, którzy wcześnie wdrażają nowe rozwiązania, zdobywają doświadczenie i dane szkoleniowe, których brakuje nowicjuszom. Po czwarte, szkolenia, certyfikacje i poświadczenia bezpieczeństwa są kosztowne. Przejście na nową platformę oznacza ponowne przejście przez to wszystko.

Z tych powodów rynek wojskowych platform danych nie jest rynkiem dla wielu dostawców. Skłonność do istnienia kilku dominujących rozwiązań w poszczególnych siłach zbrojnych, a także – poprzez sojusze – w poszczególnych regionach, jest ograniczona. Dla Europy oznacza to, że możliwości niezależnego rozwiązania są ograniczone. Im dłużej europejskie armie i NATO korzystają z Maven, tym głębsze staje się uzależnienie od dostawcy i tym droższe stają się wszelkie późniejsze alternatywy. Decyzja niemieckich sił zbrojnych w nadchodzących latach jest zatem ważniejsza, niż sugerowałaby wielkość początkowych kontraktów. To kluczowa decyzja na nadchodzące dekady.

Ta logika wyjaśnia również, dlaczego firma taka jak Helsing inwestuje dziewięciocyfrową kwotę w platformę, zanim podpisze pojedynczy duży kontrakt. Oczekiwany zwrot nie leży w samym kontrakcie, ale w ugruntowaniu swojej pozycji jako systemu operacyjnego dla jednej lub kilku armii. Po osiągnięciu tej pozycji, generowane będą cykliczne przychody z licencji, konserwacji i aktualizacji z wysokimi marżami. Dane Palantira pokazują, jak rentowny może stać się ten model, gdy zostanie odpowiednio skalowany.

Od startupu zajmującego się oprogramowaniem do europejskiej firmy zbrojeniowej

Firma Helsing została założona w Monachium w 2021 roku przez Torstena Reila, Niklasa Köhlera i Gundberta Scherfa. Reil wcześniej stworzył twórcę gier NaturalMotion, który został sprzedany firmie Zynga za 527 milionów dolarów. Scherf był partnerem w McKinsey, specjalizującej się w lotnictwie i obronności, a w latach 2014-2016 pracował jako doradca w Federalnym Ministerstwie Obrony Niemiec. Założyciel Spotify, Daniel Ek, i były prezes Airbusa, Tom Enders, zasiadają w zarządzie firmy.

Helsing zaczynał jako firma zajmująca się wyłącznie oprogramowaniem do analizy danych wojskowych. Oprogramowanie zostało zaprojektowane do analizy obrazów z kamer, danych radarowych i czujników oraz wspierania oficerów w zakresie świadomości sytuacyjnej. Od tego czasu firma rozwinęła się w zdywersyfikowanego producenta sprzętu obronnego. Jej portfolio obejmuje drona kamikaze HX-2, podwodny szybowiec SG-1 Fathom, oprogramowanie do walki elektronicznej Cirra, pilota Centaur AI, który w 2025 roku wykonywał manewry bez ingerencji człowieka w szwedzkim myśliwcu Gripen-E, oraz bezzałogowy samolot bojowy CA-1 Europa, który jest rozwijany wspólnie z przejętą firmą Grob Aircraft i ma wejść do służby w 2029 roku. W lutym 2026 roku niemieckie siły zbrojne (Bundeswehra) złożyły wstępne zamówienie na 4300 dronów HX-2 za około 270 milionów euro. Tysiące kolejnych dronów, finansowanych przez rząd niemiecki, trafia na Ukrainę.

Historia finansowania odzwierciedla transformację europejskiej gospodarki obronnej. Pierwsza runda w 2021 roku pozyskała 102,5 mln euro, niemal w całości od firmy inwestycyjnej Daniela Eka, Prima Materia. Następnie w 2023 roku pozyskano 209 mln euro, w 2024 roku 450 mln euro, a w czerwcu 2025 roku 600 mln euro, co daje wycenę 12 mld euro. W lipcu 2026 roku Helsing zamknął największą jak dotąd rundę finansowania dla europejskiego startupu obronnego, pozyskując 1,8 mld dolarów. Wycena wzrosła do 18 mld dolarów, czyli około 16 mld euro. Według firmy, większościowym udziałowcem pozostają europejscy inwestorzy.

Stanowi to ostry kontrast z obecnymi, skromnymi przychodami. Helsing GmbH, niemiecka spółka zależna obsługująca znaczną część kontraktów, odnotowała przychody w wysokości 26,9 mln euro w 2024 roku, w porównaniu z 9,6 mln euro w roku poprzednim. Od tego czasu przychody prawdopodobnie znacznie wzrosły dzięki kontraktom na drony, ale firma nie publikuje danych dla całej grupy. Nawet przy optymistycznych założeniach, wycena jest wysoką wielokrotnością przychodów. Inwestorzy płacą zatem nie za obecną działalność, ale raczej za oczekiwanie, że Helsing stanie się jedną z wiodących firm w dziedzinie technologii obronnych w Europie. Przejrzystość jest kluczowym elementem tych obliczeń, ponieważ oprogramowanie obiecuje znacznie wyższe marże i powtarzalne przychody niż produkcja dronów.

Przypadek Helsinga stanowi zatem szerszy trend. Kapitał wysokiego ryzyka na europejskie technologie obronne osiągnął rekordową kwotę 7,4 mld dolarów do początku października 2026 roku, prawie trzykrotnie przekraczając 2,6 mld dolarów z całego poprzedniego roku. Oczekuje się, że w całym roku wyniesie on około 10,5 mld dolarów. Europejska Rada ds. Innowacji po raz pierwszy otworzyła swoje podwoje dla technologii obronnych i podwójnego zastosowania w czerwcu 2026 roku. Przywództwo w innowacjach przesuwa się z uznanych firm zbrojeniowych na finansowany przez kapitał wysokiego ryzyka ekosystem, który rozwija się szybciej, ale jednocześnie podejmuje większe ryzyko.

Niemieckie Siły Zbrojne: budowa we własnym zakresie i presja czasu

Dla niemieckich sił zbrojnych (Bundeswehry) kwestia własnej platformy danych stanowi kluczowy projekt cyfrowej modernizacji. BWI, instytucja odpowiedzialna za systemy informatyczne Bundeswehry, analizuje propozycje od około 30 firm, z których większość ma siedzibę w Niemczech. Celem jest stworzenie systemu, który będzie łączył i analizował dane z pola walki w czasie rzeczywistym z wykorzystaniem sztucznej inteligencji. Pierwszy prototyp ma powstać do połowy 2027 roku. Wiceadmirał Daum przewiduje, że w pełni operacyjne rozwiązanie będzie gotowe do połowy 2028 roku.

Wśród wnioskodawców znajdują się Helsing, berlińska firma Orcrist, stuttgarcki dostawca Almato oraz francuska firma ChapsVision. Według wysokiego rangą niemieckiego oficera wojskowego, Helsing, obok Orcrist, jest jedną z trzech lub czterech europejskich firm IT, których systemy niemieckie siły zbrojne (Bundeswehra) mają przetestować w nadchodzących tygodniach. Ponadto Helsing i producent czujników Hensoldt wspólnie opracowują system MDOCore. Łączy on informacje z różnych czujników i systemów uzbrojenia w natychmiastowo użyteczny obraz sytuacji i ma na celu dostarczenie żołnierzom konkretnych zaleceń dotyczących działań. W symulowanym scenariuszu w Fürstenfeldbruck zademonstrowano, jak wykryto rój dronów Shahed z Kaliningradu, zestrzelono go głównie za pomocą urządzeń zakłócających, a następnie zaatakowano przez obronę przeciwlotniczą. Wszystko to wydarzyło się w ciągu kilku minut; żołnierz po prostu dał zielone światło na kontratak.

Ramy finansowe są większe niż kiedykolwiek od zakończenia zimnej wojny. Na rok 2026 budżet obronny i fundusze specjalne łącznie wynoszą około 108 miliardów euro, a na rok 2027 około 139,6 miliarda euro, z czego 109,7 miliarda euro przypada na standardowy budżet obronny. Dla porównania, koszty platformy danych są niskie. Nawet program wielkości Maven pochłonąłby zaledwie ułamek procenta rocznego budżetu obronnego. Właśnie dlatego platforma ta jest dźwignią o wysokiej stopie zwrotu. Zwiększa efektywność wielokrotnie droższych inwestycji.

Większym problemem nie są zatem pieniądze, lecz czas. Niemieckie Siły Zbrojne (Bundeswehra) dążą do osiągnięcia zdolności operacyjnej do 2028 roku, podczas gdy NATO już korzysta z Mavena, a zagrożenie na wschodniej flance narasta. Zbyt długie testowanie grozi luką w możliwościach. Zbyt szybkie podejmowanie decyzji grozi błędną decyzją, która będzie miała konsekwencje przez dziesięciolecia. Do tego dochodzi infrastruktura informatyczna, na której musi działać taka platforma. Prywatna chmura Bundeswehry jest budowana jako wielowarstwowa architektura z trzema oddzielnymi stosami technologicznymi, w tym już działającym stosem opartym na VMware i izolowanym od sieci rozwiązaniem wykorzystującym Google Cloud. Tutaj również staje się jasne: suwerenność na poziomie aplikacji jest mało przydatna, jeśli zależności pozostają poniżej.

Konkurs Europy na system operacyjny sił zbrojnych

Helsing nie jest odosobniony. Firma Orcrist została założona w Berlinie w 2023 roku, zatrudnia obecnie ponad 150 osób i jest w całości własnością jej założycieli. Firma opracowuje oprogramowanie oparte na sztucznej inteligencji (AI) do analizy świadomości sytuacyjnej, fuzji czujników i danych dla niemieckich sił zbrojnych, organów bezpieczeństwa i operatorów infrastruktury krytycznej. W lipcu 2026 roku Orcrist przejął startup Lancelot Systems, który, według własnych oświadczeń, zarządza Avalon, największą europejską bazą danych nagrań wideo z działań wojennych. Celem jest stworzenie w całości opracowanego w Niemczech stosu technologicznego, który łączy tekst, dźwięk, obrazy i wideo. Orcrist podkreśla, że ​​nie jest to postawa antyamerykańska. Europa powinna być kompetentnym partnerem, a nie tylko rynkiem zbytu dla produktów z innych krajów.

Francuska firma ChapsVision oferuje ArgonOS, infrastrukturę Big Data, z której korzystają już francuskie agencje bezpieczeństwa, a francuskie Ministerstwo Obrony jest jednym z klientów referencyjnych. Almato ze Stuttgartu wnosi swoje doświadczenie w automatyzacji procesów. Hensoldt łączy wiedzę specjalistyczną uznanego producenta czujników z rozwiązaniami AI firmy Helsing.

Ta różnorodność jest zarówno siłą, jak i słabością. Konkurencja napędza innowacje i obniża ceny. Jednocześnie narasta stary europejski problem fragmentacji. Jeśli każdy kraj zakupi własną platformę danych, pojawią się odizolowane rozwiązania, które komunikują się ze sobą mniej efektywnie niż jakikolwiek pojedynczy system komunikuje się z Mavenem. Europejski rynek obronny od dziesięcioleci cierpi z powodu równoległego rozwoju zbyt wielu krajowych systemów w małych seriach produkcyjnych. Kosztowało to miliardy w przypadku czołgów, myśliwców i fregat. Straty byłyby jeszcze większe w przypadku oprogramowania, ponieważ platformy rozwijają się dzięki skali i efektom sieciowym. Europejska alternatywa dla Palantira będzie konkurencyjna tylko wtedy, gdy będzie skalowana ponad granicami państw.

Front cywilny: policja i służby bezpieczeństwa

Debata wojskowa ma swój odpowiednik w sprawach cywilnych. Oprogramowanie Gotham firmy Palantir jest wykorzystywane przez policję krajową w Hesji, Bawarii i Nadrenii Północnej-Westfalii; wdrożenie planuje również Badenia-Wirtembergia. W Bawarii system działa pod nazwą VeRA i pomimo krytyki kraj związkowy przedłużył umowę. Jednocześnie narasta opór. Minister spraw wewnętrznych Hesji przewiduje, że Palantir będzie wykorzystywany jedynie przez niemiecką policję przez kolejne trzy do pięciu lat, do czasu pojawienia się produktu niemieckiego lub europejskiego. Bawaria i Nadrenia Północna-Westfalia również wyraziły poparcie dla europejskich alternatyw w perspektywie długoterminowej.

Dla dostawców takich jak Helsing i Orcrist stanowi to dodatkowy rynek o własnej dynamice. Oprogramowanie do fuzji danych może być częściowo wykorzystywane zarówno do celów wojskowych, jak i organów ścigania, mimo że wymogi prawne znacznie się różnią. Firmy, które tworzą platformę w sektorze wojskowym, mogą przenieść korzyści skali na rynek bezpieczeństwa cywilnego i odwrotnie. W szczególności Orcrist celowo pozycjonuje się na tym styku. Jest to kwestia drażliwa dla społeczeństwa. Konstytucyjna granica między wywiadem wojskowym a analizą danych policyjnych jest, nie bez powodu, wyraźnie określona. Obrońcy ochrony danych i aktywiści na rzecz praw obywatelskich obawiają się, że ekspansja takich narzędzi analitycznych doprowadzi do powstania infrastruktury nadzoru, niezależnie od tego, czy dostawca ma siedzibę w Kalifornii, czy w Berlinie.

Ile kosztuje suwerenność i ile jest warta

Z ekonomicznego punktu widzenia suwerenność ma swoją cenę. Platforma europejska będzie początkowo droższa niż amerykańska, która rozkłada koszty rozwoju na największy na świecie budżet obronny i setki klientów. Początkowo będzie mniej dojrzała, ponieważ brakuje jej wieloletniego doświadczenia operacyjnego. Będzie też wymagała wysiłków integracyjnych, aby móc współpracować w ramach sojuszy z wykorzystaniem środowisk Maven.

Przeciwwagą dla tego jest wartość, którą trudno wyrazić w euro, ale która jest realna. Armia, której świadomość sytuacyjna opiera się na zagranicznym oprogramowaniu, jest podatna na szantaż w przypadku konfliktu. Nie musi to nastąpić poprzez awaryjne przełączenie. Wystarczy wstrzymać aktualizacje, nieodnowić licencji, priorytetyzować dalszy rozwój zgodnie z potrzebami innego państwa lub ograniczyć wdrożenie w określonych scenariuszach przez kontrolę eksportu. Doświadczenie Starlink na Ukrainie pokazało, jak szybko kluczowe zdolności mogą zależeć od decyzji pojedynczej firmy. W tym sensie suwerenność jest składką ubezpieczeniową. Płaci się ją w czasie pokoju, aby zapewnić zdolność do działania w sytuacjach kryzysowych.

Istnieje również efekt polityki przemysłowej. Każde euro zainwestowane w europejską platformę buduje wiedzę specjalistyczną, miejsca pracy i własność intelektualną w Europie. Jeśli trafi do amerykańskiego dostawcy, finansuje jego przewagę konkurencyjną. Marże Palantira na poziomie ponad 60% świadczą o znaczącym tworzeniu wartości w tej warstwie. Europa doświadczyła, jak trudno jest odzyskać utracone pozycje dzięki infrastrukturze chmurowej, wyszukiwarkom i sieciom społecznościowym. Gra jest nadal otwarta w dziedzinie wojskowej sztucznej inteligencji, ale niedługo się skończy.

Przeciwny pogląd również zasługuje na uwagę. Krytycy ostrzegają, że Europa może wybrać mniej pożądane rozwiązanie ze względu na suwerenność, osłabiając tym samym zdolności obronne, które chce wzmocnić. Oświadczenie dowódcy NATO, że obecnie nie ma realnej alternatywy dla Mavena, należy potraktować poważnie. Helsing nie potwierdził również, czy Clarity jest już operacyjny u któregokolwiek z klientów. Platforma, która robi wrażenie na scenie w Berlinie, musi najpierw sprawdzić się w warunkach zakłóceń elektronicznych, ograniczonej przepustowości, niekompletnych danych i zwodzenia wroga. Ukraina stanowi poligon doświadczalny w tym zakresie, który Helsing, dzięki dostawom za pomocą dronów, zna lepiej niż większość swoich europejskich konkurentów.

Ryzyko europejskiego mistrza

Choć logika strategiczna jest przekonująca, ryzyka są równie oczywiste. Pierwsze z nich dotyczy wyceny. Firma o kapitalizacji rynkowej wynoszącej około 16 miliardów euro, która zaledwie dwa lata temu odnotowała przychody rzędu kilku milionów, musi pozyskać bardzo duże kontrakty w bardzo krótkim czasie. Jeśli te kontrakty nie zostaną zrealizowane lub ich realizacja ulegnie opóźnieniu, model finansowania znajdzie się pod presją. Firmy zbrojeniowe wspierane przez kapitał wysokiego ryzyka to stosunkowo nowe zjawisko w Europie. Jak poradzą sobie w okresie spowolnienia gospodarczego, nie wiadomo.

Drugim ryzykiem jest koncentracja. Jeśli jedna firma jednocześnie dostarcza drony, myśliwce, systemy podwodne, systemy walki elektronicznej oraz platformę danych, na której wszystkie te systemy są sterowane, powstaje nowa zależność, tym razem od europejskiego dostawcy. Suwerenność nie oznacza tylko braku zależności od Stanów Zjednoczonych. Oznacza również, że państwo zachowuje zdolność do negocjacji z dostawcami. Dlatego zobowiązanie do stosowania otwartych standardów zgodnie z podejściem Modular Open Systems Approach nie jest jedynie szczegółem technicznym, lecz warunkiem wstępnym konkurencji. Agencje zamówień publicznych powinny egzekwować to w drodze umów, przyznając prawa do interfejsów, formatów danych i ontologii.

Trzecie ryzyko dotyczy ścisłych powiązań przemysłu z polityką. Powiązania między Helsingiem a Ministerstwem Obrony, na przykład poprzez wcześniejszą pracę Scherfa w tym ministerstwie, są uważnie obserwowane przez krytycznych obserwatorów. Im bardziej firma jest traktowana jako narodowy czempion, tym ważniejsze stają się przejrzyste procesy i weryfikowalne porównania wyników. Czempion faworyzowany ze względów politycznych traci presję na doskonalenie.

Czwarte ryzyko ma charakter etyczny i nie można go wyeliminować środkami technicznymi. Platforma, która proponuje cele i przetwarza dane dla systemów uzbrojenia, zmienia charakter procesu decyzyjnego w wojsku. Szybkość, jaką umożliwia, jest zarówno zaletą, jak i zagrożeniem. Sprawa Minab pokazała, do czego może prowadzić priorytetyzacja szybkości nad kontrolą. Mechanizmy kontroli Helsinga stanowią poważną próbę złagodzenia tego zagrożenia. Będą musiały udowodnić swoją wartość tam, gdzie dowódcy są pod presją, a pokusa skrócenia procesów kontroli jest silna.

Uzasadniona ocena

Wprowadzenie Clarity oznacza punkt zwrotny, ale jeszcze nie zwycięstwo. Po raz pierwszy w Europie dostawcy tacy jak Helsing, Orcrist i inni są w stanie stworzyć poważną alternatywę dla Palantira w dziedzinie fuzji danych wojskowych. Zasoby kapitałowe są lepsze niż kiedykolwiek, popyt polityczny istnieje, a niemieckie siły zbrojne wyraźnie ustawiły się przeciwko Maven. To sprzyjające warunki, których nie było trzy lata temu.

Ocena wyraźnie faworyzuje podejście europejskie, aczkolwiek obwarowane pewnymi warunkami. Platformy danych wojskowych są zbyt krytyczne, aby na stałe korzystać z usług dostawcy, którego kraj macierzysty otwarcie kwestionuje swoje zobowiązania sojusznicze. Dodatkowe koszty rozwiązania wewnętrznego są niewielkie w porównaniu z budżetem obronnym sięgającym 140 miliardów euro. Z drugiej strony, strategiczne koszty trwałej zależności byłyby wysokie. Kto nie kontroluje obrazu świadomości sytuacyjnej, nie ma również pełnej kontroli nad decyzjami podejmowanymi w sytuacjach kryzysowych.

Aby jednak ta szansa okazała się sukcesem, muszą zostać spełnione cztery warunki. Po pierwsze, selekcja musi opierać się na wynikach w realistycznym teście, a nie na pochodzeniu czy przynależności politycznej. Po drugie, otwarte interfejsy i prawa do danych muszą być zabezpieczone umownie w taki sposób, aby państwo nie przeszło po prostu z zależności amerykańskiej do europejskiej. Po trzecie, Europa musi myśleć ponad granicami narodowymi, aby uniknąć stworzenia kilkunastu niekompatybilnych, odizolowanych rozwiązań, które razem są słabsze niż Maven. Po czwarte, mechanizmy nadzoru ludzkiego muszą być nie tylko wspomniane w prospekcie, ale także trwale osadzone w doktrynie, szkoleniach i praktyce operacyjnej.

Jeśli Clarity okaże się sukcesem, lub podobny system, mógłby stać się rdzeniem europejskiego potencjału obronnego, który nie tylko zakupi sprzęt, ale także będzie kontrolował informacje wywiadowcze, które zapewniają jego skuteczność. Jeśli jednak zawiedzie, Europa pozostanie w roli, w której aż nazbyt często znajdowała się w dobie gospodarki cyfrowej: jako wysoko płacący klient technologii, których zasady ustalają inni. Kolejne dwa lata, w trakcie których niemieckie siły zbrojne będą testować, wybierać i wdrażać system, pokażą, która z tych dwóch ścieżek zostanie obrana.

Analiza liczy około 4300 słów. Oprócz tekstu oryginalnego uwzględniłem aktualne fakty, w tym informacje o rundach finansowania i wycenie Helsing, kwartalne wyniki Palantir i kontrakty Maven, plany niemieckich sił zbrojnych oraz europejskich konkurentów, takich jak Orcrist, ChapsVision, Almato i Hensoldt. Podawana liczba ofiar śmiertelnych w Minab różni się w zależności od źródła. Dlatego w tekście wykorzystano liczbę 157 z tekstu oryginalnego.

Markus Becker

Chętnie będę pełnić rolę Twojego osobistego doradcy.

Szef Rozwoju Biznesu

Przewodniczący grupy roboczej SME Connect Defense

LinkedIn

Konrad Wolfenstein

Chętnie będę pełnić rolę Twojego osobistego doradcy.

Możesz się ze mną skontaktować pod adresem wolfenstein∂xpert.digital lub

Po prostu zadzwoń do mnie pod numer +49 7348 4088 965 .

LinkedIn