Kiedy kapitał pakuje walizki: 8,7 mld euro odpłynęło do Chin – dlaczego inwestycje w Niemczech przestają być opłacalne

Znak ostrzegawczy dla lokalizacji: Dlaczego inwestycje w Niemczech stają się coraz mniej opłacalne

Prawie dziewięć miliardów euro napływa do nowej megafabryki w południowych Chinach – ukończonej zgodnie z harmonogramem i znacznie poniżej budżetu. Jednocześnie chemiczny gigant BASF likwiduje tysiące miejsc pracy i zamyka zakłady w Niemczech. Ten rażący kontrast to coś więcej niż tylko pojedyncza decyzja korporacyjna największej firmy chemicznej świata. Działa jak szkło powiększające, bezlitośnie obnażając ostry kryzys inwestycyjny, z jakim borykają się Niemcy jako lokalizacja przemysłowa. Podczas gdy w Azji rozwijają się nowe rynki wzrostu dzięki ogromnemu wsparciu rządowemu, krajowe firmy duszą się pod wygórowanymi cenami energii, paraliżującą biurokracją, wysokimi obciążeniami podatkowymi i szybko pogłębiającym się niedoborem wykwalifikowanych pracowników. Czy jednak upadek „Made in Germany” jest już przesądzony, czy też decydenci polityczni mogą jeszcze odwrócić sytuację? Dogłębna analiza ucieczki kapitału, niedocenianych atutów Niemiec i pytania o to, co pilnie wymaga natychmiastowych zmian.

Niemcy jako lokalizacja przemysłowa: historia sukcesu w czasach kryzysu

Kryzys inwestycyjny w Niemczech na przykładzie BASF

Prawie dziewięć miliardów euro – to kwota, która na chwilę skłania do refleksji nawet doświadczonych ekonomistów. 26 marca 2026 roku firma BASF oficjalnie zainaugurowała swój nowy zintegrowany zakład produkcyjny w Zhanjiang w prowincji Guangdong w południowych Chinach. Z inwestycją w wysokości około 8,7 miliarda euro, jest to największy pojedynczy projekt w historii największej firmy chemicznej świata – ukończony zgodnie z harmonogramem i znacznie poniżej budżetu. Podczas gdy w Zhanjiang rozbrzmiewają fanfary, a chińscy urzędnicy państwowi świętują znaczenie zagranicznej inwestycji, w Niemczech pojawia się niewygodne pytanie: kiedy ostatnio firma zainwestowała porównywalną kwotę w pojedynczy niemiecki zakład? Szczera odpowiedź brzmi: dawno temu.

Nowy gigant w południowych Chinach: Co zbudowano w Zhanjiang

Zakład w Zhanjiang to nie jest zwykły zakład chemiczny. Zajmując obszar około czterech kilometrów kwadratowych, BASF stworzył w pełni zintegrowany łańcuch produkcyjny oparty na sprawdzonej koncepcji Verbund – od chemikaliów podstawowych po chemikalia specjalistyczne dla transportu, dóbr konsumpcyjnych, elektroniki i higieny osobistej. Ponad 2000 pracowników wytwarza obecnie ponad 70 produktów w 18 w pełni funkcjonalnych zakładach i 32 liniach produkcyjnych. Koncepcja Verbund zapewnia decydującą przewagę konkurencyjną: ciepło odpadowe, produkty uboczne i przepływy materiałów są systematycznie wymieniane między zakładami, co radykalnie zwiększa efektywność energetyczną i obniża koszty. Co więcej, zakład może pochwalić się unikalną cechą, która historycznie była praktycznie niemożliwa do osiągnięcia w Chinach: zakład jest w całości własnością BASF, w przeciwieństwie do istniejącego zakładu joint venture w Nankinie, który jest zarządzany wspólnie z chińską państwową spółką Sinopec. Co więcej, cały zakład jest zasilany w 100% energią elektryczną pochodzącą ze źródeł odnawialnych i, według BASF, stanowi modelowy przykład produkcji chemicznej przyjaznej dla klimatu.

Dlaczego Chiny? Logika stojąca za decyzją

Decyzja o inwestycji w Chinach była strategiczna i rynkowa, a nie ideologiczna. Według własnych szacunków BASF, chiński rynek chemiczny wzrósł o 6,8% w 2024 r., podczas gdy wzrost w pozostałych częściach świata wyniósł zaledwie 1,1%. Prezes BASF, Markus Kamieth, określił Chiny jako jedyny rynek o znaczącym wzroście w całym przemyśle chemicznym do połowy 2025 r. BASF generuje już około 14% swojej globalnej sprzedaży w Chinach i ta wartość stale rośnie. Strategiczna logika stojąca za tym rozwiązaniem nazywa się „lokalnie dla lokalnie”: produkty wytwarzane w Chinach dla chińskich klientów pozwalają uniknąć kosztów transportu, ceł i logistyki oraz być blisko rynku wzrostowego. Chiński rząd aktywnie wspierał tę inwestycję, zapewniając grunty, korzystne połączenia portowe i logistyczne oraz otoczenie regulacyjne sprzyjające szybkiej realizacji. Projekt został ukończony bez opóźnień i przekroczeń kosztów typowych dla Niemiec – fakt ten odnotowany został w niemieckiej prasie biznesowej z mieszaniną podziwu i goryczy.

W tym samym czasie: Co robi BASF w Niemczech – i czego powstrzymuje się od robienia

Podczas gdy inwestycje są realizowane w Zhanjiang, BASF kurczy się w Niemczech. W 2024 roku firma ogłosiła zamknięcie zakładów produkcyjnych glufosynatu amonu, substancji czynnej herbicydu, w Knapsack koło Kolonii oraz w dzielnicy Höchst we Frankfurcie – co doprowadziło do likwidacji około 300 miejsc pracy. Już w lutym 2023 roku BASF zamknął kilka energochłonnych zakładów chemicznych w Ludwigshafen, w tym jeden produkujący amoniak i prekursor tworzyw sztucznych TDI, w bezpośredniej reakcji na rosnące ceny energii. W roku obrotowym 2025 sprzedaż grupy BASF spadła do 59,7 mld euro – o prawie 3% w porównaniu z rokiem poprzednim. Zysk operacyjny spadł o około 10%, do 6,6 mld euro. Program redukcji kosztów przekroczył nawet własne cele: do końca 2025 roku osiągnięto roczne oszczędności w wysokości 1,7 miliarda euro, czyli o 100 milionów euro więcej niż planowano – co skutkowało redukcją około 4800 miejsc pracy na całym świecie. Główny zakład w Ludwigshafen znajduje się w centrum restrukturyzacji, mimo że nowa umowa o współpracy wyklucza zwolnienia do końca 2028 roku i przewiduje roczne inwestycje w wysokości około dwóch miliardów euro.

Rozwiązanie quasi-in-house: Jak Xpert.Digital zamyka luki operacyjne w marketingu i sprzedaży B2B – Inteligentny biznes oparty na treściach – Zdjęcie: Xpert.Digital

Xpert.Digital to branżowy hub B2B oparty na danych, kierowany przez Konrad Wolfenstein . Firma działa jako zewnętrzne, quasi-wewnętrzne rozwiązanie dla partnerów przemysłowych, eliminując luki operacyjne w obszarze marketingu, treści i sprzedaży – bez konieczności angażowania dodatkowych zasobów po stronie klienta.

Więcej informacji tutaj:

• Rozwiązanie quasi-in-house: Jak Xpert.Digital niweluje luki operacyjne w marketingu i sprzedaży B2B – Smart Content-Driven Business

Pierwszy przełom strukturalny: energia jako najważniejszy czynnik lokalizacji

Żaden inny czynnik kosztowy nie zaszkodził konkurencyjności Niemiec tak bardzo, jak ceny energii. W 2024 roku średnia cena energii elektrycznej dla przemysłu w Niemczech wynosiła około 14 centów za kilowatogodzinę – powyżej średniej dla UE-27 wynoszącej 12 centów. Francja płaciła średnio osiem centów w tym samym okresie, Hiszpania dziewięć centów, a Norwegia zaledwie pięć centów. Różnica jest jeszcze większa w porównaniu z głównymi globalnymi konkurentami: Chiny i USA pobierały około ośmiu centów za kilowatogodzinę. Według think tanku Bruegel, taryfy za energię elektryczną dla przemysłu w UE były o 158 procent wyższe niż w USA w 2023 roku – jest to bezpośredni skutek kryzysu energetycznego z 2022 roku i zaprzestania importu rosyjskiego gazu. Za gaz ziemny, kluczowy surowiec dla przemysłu chemicznego, europejscy odbiorcy przemysłowi płacili od pięciu do sześciu razy więcej niż ich amerykańscy konkurenci w 2022 i 2023 roku. W przypadku sektorów energochłonnych, takich jak przemysł chemiczny, ta różnica cen oznacza różnicę między rentowną a nierentowną produkcją. BASF wyraźnie wskazał to jako główny powód zamknięcia kilku zakładów w Ludwigshafen. Badanie FfE zlecone przez VBW prowadzi do niepokojącego wniosku, że odwrócenie trendu cen energii elektrycznej dla przemysłu w Niemczech nie jest obecnie widoczne.

Drugim problemem strukturalnym jest biurokracja i konieczność uzyskania zgody jako hamulec inwestycji

Same wysokie ceny energii nie wyjaśniają w pełni zaległości inwestycyjnych w Niemczech. Krajowy system regulacji i pozwoleń jest równie paraliżujący. Systematyczna analiza przeprowadzona przez Federalny Związek Przemysłu Niemieckiego (BDI) ponad 250 wniosków o pozwolenia złożonych na podstawie Federalnej Ustawy o Kontroli Imisji w 27 sektorach w ciągu pięciu lat wykazała, że ​​procedury planowania i wydawania pozwoleń w Niemczech trwają średnio sześć miesięcy dłużej niż przewiduje prawo. Uproszczone procedury, na które ustawa przewiduje trzy miesiące, w rzeczywistości trwają średnio dziewięć miesięcy. Pełne rozpatrzenie wniosku, aż do momentu, gdy urząd uzna go za kompletny, zajmuje średnio jedenaście miesięcy – dla mniej więcej jednej na dziewięć firm trwa to dwa lata lub dłużej. Co gorsza, firmy muszą obecnie składać od pięciu do dziesięciu ekspertyz na wniosek, w porównaniu z zaledwie dwoma 20 lat temu. Ponad 70 procent ekonomistów ankietowanych przez Instytut Ifo wskazuje biurokrację jako największą przeszkodę dla krajowych i zagranicznych inwestycji w Niemczech. Dla porównania, w Chinach władze prowincji Guangdong aktywnie uczestniczyły w podejmowaniu decyzji o utworzeniu strefy przemysłu chemicznego w Zhanjiang i wspierały firmę BASF w zakresie infrastruktury, logistyki i uproszczonych procedur, zamiast przepychać projekt przez biurokratyczne bariery.

Trzecia przeszkoda strukturalna: obciążenia podatkowe i brak zachęt inwestycyjnych

Oprócz problemów energetycznych i biurokratycznych, Niemcy borykają się również z ponadprzeciętnym obciążeniem podatkowym w porównaniu z innymi krajami. Przedsiębiorstwa w Niemczech podlegają nie tylko 15-procentowemu podatkowi od osób prawnych, ale także lokalnie ustalanemu podatkowi od działalności gospodarczej i dodatkowi solidarnościowemu – co daje średnie obciążenie podatkowe na poziomie około 30%, które może wzrosnąć do 36% w jurysdykcjach o wysokim opodatkowaniu. W UE jedynie Portugalia i Malta mają wyższe nominalne stawki podatku od osób prawnych. W ten sposób w ciągu ostatnich 15 lat Niemcy przeciwstawiły się międzynarodowemu trendowi i stały się krajem o wysokim opodatkowaniu – w czasie, gdy kraje takie jak USA, Wielka Brytania i państwa Europy Wschodniej obniżały swoje podatki od osób prawnych, aby przyciągnąć inwestycje. Niemiecki Instytut Ekonomiczny (IW Kolonia) obliczył w symulacji, że stopniowe obniżenie podatku od osób prawnych o pięć punktów procentowych w ciągu pięciu lat, do 2033 roku, spowodowałoby dodatkowe inwestycje w wysokości 57 miliardów euro – bez naruszania kryteriów z Maastricht. Z perspektywy konkurencji o lokalizację jest to dźwignia, którą stosunkowo łatwo pociągnąć, jednak przez długi czas była ona blokowana ze względów politycznych.

Czwarty przełom strukturalny: niedobór umiejętności i presja demograficzna

Obszar przemysłowy potrzebuje wykwalifikowanych pracowników. Niemcy również wysyłają w tym zakresie sprzeczne sygnały. Pomimo utrzymującej się słabej koniunktury i trwających programów redukcji zatrudnienia w wielu firmach, Niemiecki Instytut Ekonomiczny (IW) odnotował niedobór około 391 000 wykwalifikowanych pracowników w czerwcu 2025 r., dla których w całym kraju nie udało się znaleźć odpowiednio wykwalifikowanych osób bezrobotnych. Instytut IFO potwierdził latem 2025 r., że 28,1% wszystkich ankietowanych firm ma problemy ze znalezieniem odpowiednich wykwalifikowanych pracowników – liczba ta rośnie, mimo jednoczesnego osłabienia gospodarki. W sektorze przemysłowym odsetek ten wzrósł z 17,9% do 19,3%, pomimo szeroko zakrojonych programów redukcji zatrudnienia. Zmiany demograficzne zaostrzają problem strukturalnie: Federalne Ministerstwo Pracy przewiduje niedobory w sektorze IT, opieki zdrowotnej, technologii i edukacji co najmniej do 2028 r. Badacz IFO, Klaus Wohlrabe, zwięźle podsumował sytuację: W dłuższej perspektywie problem będzie się pogłębiał – zmiany demograficzne nie pozostawiają co do tego wątpliwości. Chociaż Niemcy nadal mogą pochwalić się doskonałym dualnym systemem kształcenia i uczelniami o wysokiej renomie, które stanowią realną zaletę lokalizacji, to coraz bardziej brakuje tam młodych, utalentowanych ludzi.

Co Niemcy wciąż mają do zaoferowania: Ich niedoceniane mocne strony

Nieuczciwością analityczną byłoby postrzeganie Niemiec jako lokalizacji biznesowej wyłącznie przez pryzmat ich słabości. Niemcy posiadają znaczące atuty strukturalne, których nie można po prostu zignorować. Stabilność polityczna i prawna zapewnia pewność planowania, której strukturalnie brakuje w krajach autokratycznych, takich jak Chiny – a którą BASF, poprzez rosnącą zależność od Chin, naraża również na ryzyko geopolityczne. Według badań GTAI, pewność prawa, przejrzyste procesy administracyjne i niezależne sądownictwo to kluczowe argumenty inwestycyjne dla międzynarodowych firm. Do tego dochodzi centralne położenie geograficzne w Europie i bezpośredni dostęp do największego jednolitego rynku na świecie. Poziom edukacji i jakość instytucji naukowych są jednoznacznie wymieniane jako mocne strony Niemiec jako lokalizacji biznesowej przez ponad 60% respondentów rankingu ekonomistów Ifo. Dualny system kształcenia zawodowego, Instytuty Fraunhofera, Towarzystwo Maxa Plancka i wysoko wydajne uczelnie techniczne tworzą infrastrukturę innowacji, której nie da się odtworzyć z dnia na dzień. Podczas gdy Chiny inwestują ogromne sumy w budowę tych struktur, niemiecka przewaga jakościowa w dziedzinie badań stosowanych i kształcenia inżynierskiego pozostaje realna.

Odkrycie Deloitte: Zmiana o historycznych proporcjach

To, że przypadek BASF nie jest odosobnionym zjawiskiem, potwierdzają z niepokojącą jasnością najnowsze dane z ankiety. Badanie CFO firmy Deloitte z października 2024 r. ujawniło, że podczas gdy 82% ankietowanych niemieckich dyrektorów finansowych obecnie koncentruje swoje inwestycje w Niemczech, to w ciągu pięciu lat odsetek ten będzie wynosił zaledwie 63%. W głównych branżach, takich jak motoryzacja, chemikalia i inżynieria mechaniczna, zmiana jest jeszcze wyraźniejsza: obecnie 74% uważa Niemcy za kluczowy cel inwestycji – za pięć lat odsetek ten ma spaść do zaledwie 54%. Raport DIHK (Zrzeszenia Niemieckich Izb Przemysłowo-Handlowych) na temat inwestycji zagranicznych według branż w 2025 r. opisuje saldo inwestycji krajowych na poziomie minus 17 punktów, podczas gdy inwestycje zagraniczne wynoszą plus 9 punktów – różnica 26 punktów, co stowarzyszenie uznaje za wyjątkowy sygnał ostrzegawczy. Według badania ekonomicznego DIHK, tylko 24% niemieckich firm planuje zwiększyć swoje inwestycje – jedna trzecia zamierza nawet je zmniejszyć. W połowie 2025 roku inwestycje w sprzęt były nadal o dziesięć procent niższe niż przed pandemią COVID-19.

Co musi się zmienić: Droga powrotu do atrakcyjności inwestycyjnej

Rząd niemiecki pod przewodnictwem kanclerza Friedricha Merza zareagował. W lipcu 2025 roku wszedł w życie program stymulacji inwestycyjnej oparty na podatkach, łączący kilka kluczowych środków: specjalne odpisy amortyzacyjne do 30% dla inwestycji dokonanych między lipcem 2025 a grudniem 2027 roku, stopniowe obniżenie stawki podatku od osób prawnych z 15% w 2028 roku do 10% do 2032 roku oraz obniżenie stawki podatku od zysków zatrzymanych. Kanclerz określił to jako najważniejszą reformę podatku od osób prawnych od ponad 15 lat. Towarzyszy jej specjalny fundusz w wysokości 500 miliardów euro na modernizację infrastruktury i przejście do neutralności klimatycznej. Instytut Badań Ekonomicznych w Kolonii (IW Köln) obliczył, że ulgi podatkowe mogą pobudzić dodatkowe inwestycje o wartości co najmniej 57 miliardów euro do 2033 roku – pierwszy, ale strukturalnie konieczny krok.

Jednak sama reforma podatkowa nie wystarczy, aby trwale przywrócić atrakcyjność inwestycyjną. Niezbędne są następujące środki strukturalne:

• Ceny energii: Tylko konkurencyjne i przewidywalne, długoterminowe ceny energii elektrycznej dla przemysłu – niezależne od importu paliw kopalnych – mogą utrzymać energochłonne gałęzie przemysłu w Niemczech. Planowana obniżka podatku od energii elektrycznej to pierwszy krok, ale pozostaje niewystarczająca, dopóki systemowe koszty sieci i opłaty utrzymują ceny energii elektrycznej dla przemysłu na strukturalnie wysokim poziomie.
• Procedury wydawania pozwoleń: Radykalne uproszczenie i przyspieszenie procedur wydawania pozwoleń w ramach przepisów o kontroli imisji jest niezbędne. Obecny, ustawowo określony czas rozpatrywania wniosków jest strukturalnie przekroczony średnio o sześć miesięcy. Skrócenie rzeczywistego czasu rozpatrywania wniosków o połowę – porównywalne z szybkością osiąganą w terminalu LNG w Wilhelmshaven czy fabryce Tesli w Grünheide – musi stać się standardem, a nie wyjątkiem.
• Zmniejszenie biurokracji: Biurokracja, którą ponad 70 procent ankietowanych ekonomistów wskazało jako największą przeszkodę dla inwestycji, wymaga głębokich reform strukturalnych w administracji publicznej, a nie tylko deklaracji.
• Polityka w zakresie wykwalifikowanych pracowników: Biorąc pod uwagę lukę demograficzną, nieuniknione jest ukierunkowane rekrutowanie wykwalifikowanych pracowników z zagranicy, połączone ze znacznym przyspieszeniem odpowiednich procedur administracyjnych i procedur uznawania zagranicznych kwalifikacji zawodowych.
• Promocja inwestycji: Skierowane do konkretnych sektorów gospodarki zachęty rządowe dla dużych inwestycji w strategicznie ważne gałęzie przemysłu – porównywalne z dotacjami w ramach amerykańskiej ustawy „Inflation Reduction Act” – mogą mieć decydujące znaczenie, gdy decyzje dotyczące lokalizacji będą rozpatrywane w kontekście globalnej konkurencji.

Między rezygnacją a nowym początkiem: czego uczy nas przypadek BASF

Decyzja inwestycyjna BASF w Zhanjiang nie dowodzi, że Niemcy bezpowrotnie utraciły swój potencjał przemysłowy. Jest to przejaw systemowych, perwersyjnych zachęt, które narastały latami i teraz wymagają korekty. Wraz z nową umową inwestycyjną, sam BASF zobowiązał się do utrzymania zakładu w Ludwigshafen do końca 2028 roku i planuje inwestować około dwóch miliardów euro rocznie w swój główny zakład. Decyzja podjęta w Chinach była przede wszystkim decyzją o rozwoju – aby dotrzeć do rynku, który rośnie dziewięciokrotnie szybciej niż reszta świata – a nie decyzją podyktowaną względami niemieckimi. Nie wyklucza to jednak możliwości, że warunki dla niemieckich firm jako lokalizacji działalności będą miały dalszy wpływ na wagę takich decyzji w przyszłości.

Jak racjonalny jest sam zakład na Chiny? Krytycy wskazują na rosnące ryzyko geopolityczne: po kosztownych odpisach spowodowanych wojną na Ukrainie, BASF ponownie uzależnia się od autokratycznego przywództwa w Rosji. Prezes BASF, Kamieth, przyznał krótko przed otwarciem, że inwestycja zwróci się później niż planowano – chińskie nadwyżki mocy produkcyjnych w zakresie podstawowych chemikaliów, rujnująca konkurencja cenowa i niestabilny wzrost gospodarczy już wpływają na rentowność nowego zakładu w fazie rozruchu. Ironią jest to, że Chiny, których dotowane przez państwo nadwyżki mocy produkcyjnych wywierają presję na niemiecki przemysł chemiczny poprzez dumping cenowy, otrzymują obecnie największą pojedynczą inwestycję BASF.

Zadanie niemieckiej polityki gospodarczej na najbliższe lata jest jasne: stworzyć takie warunki ramowe, aby w Niemczech znów podejmowano decyzje inwestycyjne na tak dużą skalę – nie z patriotyzmu, lecz dlatego, że ma to sens finansowy.

☑️ Naszym językiem biznesowym jest angielski lub niemiecki

☑️ NOWOŚĆ: Korespondencja w Twoim ojczystym języku!

Konrad Wolfenstein

Ja i mój zespół chętnie będziemy do Państwa dyspozycji jako osobisty doradca.

Możesz się ze mną skontaktować, wypełniając formularz kontaktowy tutaj lub po prostu dzwoniąc pod numer +49 7348 4088 965. Mój adres e-mail to: [email protected]

Nie mogę się doczekać naszego wspólnego projektu.

☑️ Wsparcie dla MŚP w zakresie strategii, doradztwa, planowania i wdrażania

☑️ Tworzenie lub reorganizacja strategii cyfrowej i digitalizacji

☑️ Rozszerzenie i optymalizacja procesów sprzedaży międzynarodowej

☑️ Globalne i cyfrowe platformy handlowe B2B

☑️ Rozwój biznesu pionierskiego / Marketing / PR / Targi