Jak Ursula von der Leyen i Komisja Europejska najpierw milcząco przyjęły program wycofywania energii jądrowej, a teraz potępiają go jako fatalny błąd

Powrót do energetyki jądrowej: Czy zielone marzenie Europy rozpada się z powodu trudnej rzeczywistości?

Przez długi czas Europejski Zielony Ład był uważany za doskonały przykład Europy neutralnej klimatycznie – napędzanej wiatrem, energią słoneczną, wodorem i rygorystycznymi zasadami efektywności energetycznej. Energia jądrowa wydawała się być politycznym reliktem na poziomie europejskim, a jej stopniowe wycofywanie w głównych państwach członkowskich było milcząco akceptowanym konsensusem. Teraz jednak przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen dokonuje bezprecedensowego zwrotu w polityce energetycznej: na Światowym Szczycie Jądrowym w Paryżu, zaskakująco określiła wcześniejsze odejście od energetyki jądrowej jako „błąd strategiczny” i zapowiedziała milionowe dotacje na nowe reaktory. Czy ten nagły renesans energetyki jądrowej jest konieczną korektą w obliczu globalnego kryzysu energetycznego i ambitnych celów klimatycznych? Czy raczej jesteśmy świadkami oportunistycznej zmiany polityki władzy, która po prostu dostosowuje swój program do zmieniającego się klimatu politycznego? Ta dogłębna analiza analizuje twarde fakty ekonomiczne stojące za nowym szumem wokół energetyki jądrowej, ujawnia niebezpieczne uzależnienie od rosyjskiego uranu i krytycznie ocenia rzeczywiste koszty transformacji energetycznej Europy.

W związku z tym:

• Po raz kolejny niemiecka rewolucja słoneczna nie została zrealizowana: dlaczego 16 milionów dachów może zapewnić więcej niż europejskie marzenia o energii jądrowej

Zwrot von der Leyen w sprawie energetyki jądrowej: analiza ekonomiczna paradoksu europejskiej transformacji energetycznej

Kiedy architektka Zielonego Ładu podważa własne fundamenty

10 marca 2026 roku, podczas Światowego Szczytu Energii Jądrowej w Boulogne-Billancourt pod Paryżem, przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen wypowiedziała słowa, które jeszcze kilka lat wcześniej byłyby nie do pomyślenia. Stwierdziła, że ​​odejście od energetyki jądrowej było strategicznym błędem i że Europa odwróciła się od niezawodnego i niedrogiego źródła niskoemisyjnej energii elektrycznej. Podczas gdy w 1990 roku jedna trzecia energii elektrycznej w Europie pochodziła z energii jądrowej, obecnie odsetek ten spadł do niecałych 15 procent. UE nie jest ani producentem ropy naftowej, ani gazu, oświadczyła, a Europa chce uczestniczyć w globalnym renesansie energetyki jądrowej. Jednocześnie ogłosiła 200 milionów euro gwarancji ryzyka dla prywatnych inwestorów w nowe technologie jądrowe, a także europejską strategię dotyczącą małych reaktorów modułowych (SMR), które mają zostać uruchomione na początku lat 30. XXI wieku.

Te oświadczenia stanowią fundamentalne zerwanie z komunikacją w zakresie polityki energetycznej, którą von der Leyen kultywowała od momentu objęcia urzędu przewodniczącej Komisji w grudniu 2019 r. To zmiana, która rodzi liczne pytania, nie tylko o przyszłość europejskiej polityki energetycznej, ale przede wszystkim o wiarygodność polityczną najpotężniejszego przywódcy Unii Europejskiej. Niniejsza analiza śledzi drogę, jaką Bruksela obrała w polityce energetycznej, analizuje realia ekonomiczne stojące za renesansem energetyki jądrowej i stawia pytanie, czy obecna zmiana kursu opiera się na ponownej ocenie faktów, czy też wynika po prostu z politycznego oportunizmu.

Zielony Ład 2019: lądowanie Europy na Księżycu bez silników jądrowych

Kiedy Ursula von der Leyen przedstawiła Parlamentowi Europejskiemu Europejski Zielony Ład 11 grudnia 2019 roku, zaledwie jedenaście dni po objęciu urzędu, nazwała go niczym innym jak lądowaniem Europy na Księżycu. Ambitny program miał na celu uczynienie Europy pierwszym kontynentem neutralnym klimatycznie do 2050 roku, redukcję emisji gazów cieplarnianych o 50-55% do 2030 roku w porównaniu z 1990 rokiem oraz wprowadzenie kompleksowego podatku od emisji dwutlenku węgla na granicach. Koncentrował się na neutralności klimatycznej, większych ambicjach, efektywnej cenie emisji dwutlenku węgla, fali renowacji, zrównoważonej mobilności i gospodarce o obiegu zamkniętym.

W tym przemówieniu założycielskim Zielonego Ładu i w późniejszych oficjalnych dokumentach Komisji wyraźnie brakowało jakiejkolwiek istotnej wzmianki o energetyce jądrowej jako strategicznym elemencie europejskiej drogi dekarbonizacji. Zamiast tego Komisja położyła nacisk na inwestycje w innowacje, czyste technologie i zieloną infrastrukturę – przede wszystkim w energię wiatrową, słoneczną, magazynowanie, efektywność energetyczną i czystą mobilność. Oficjalne podsumowanie Zielonego Ładu mówi o nowoczesnej, zasobooszczędnej i konkurencyjnej gospodarce, której transformacja w zakresie dostaw energii, transportu i przemysłu ma na celu uczynienie Europy bardziej zrównoważoną. Energia jądrowa po prostu nie została wymieniona jako kluczowa technologia.

W oficjalnych dokumentach Zielonego Ładu, energia jądrowa była wspominana co najwyżej w sposób neutralny technologicznie, jako część istniejącego miksu energetycznego poszczególnych państw członkowskich, bez poparcia politycznego i bez wyraźnej strategii traktowania tej technologii jako centralnego elementu europejskiej dekarbonizacji. Sekcja poświęcona czystej i bezpiecznej energii koncentrowała się przede wszystkim na redukcji zużycia paliw kopalnych, rozszerzeniu udziału odnawialnych źródeł energii i przyspieszeniu procesów wydawania pozwoleń. Nawet plan REPowerEU z 2022 roku, którego celem było drastyczne zmniejszenie zależności od importu paliw kopalnych w odpowiedzi na rosyjską agresję na Ukrainie, priorytetowo traktował oszczędność energii, dywersyfikację dostaw i przyspieszone wdrażanie odnawialnych źródeł energii. Energia jądrowa również nie odegrała w tym planie znaczącej roli.

Politycznie Komisja wysłała jednoznaczny sygnał: zielona ścieżka Europy opiera się na odnawialnych źródłach energii i efektywności energetycznej. Stopniowe ograniczanie energii jądrowej w kilku państwach członkowskich, zwłaszcza w Niemczech, nie zostało zakwestionowane. Wręcz przeciwnie, całe ramy komunikacyjne Zielonego Ładu sugerowały, że neutralność klimatyczną można osiągnąć dzięki turbinom wiatrowym, pompom ciepła i panelom słonecznym, bez konieczności aktywnego bronienia energii jądrowej przez Brukselę, a nawet przedstawiania jej jako niezbędnej.

Długi cień Fukushimy i specjalna ścieżka Niemiec

Aby zrozumieć skalę dzisiejszej zmiany w polityce, należy zrozumieć historię europejskiej polityki jądrowej. Katastrofa jądrowa w Fukushimie 11 marca 2011 roku fundamentalnie zmieniła sytuację energetyczną w Europie, choć w bardzo różnym stopniu. Na poziomie UE natychmiastową reakcją było przeprowadzenie tzw. testów wytrzymałościowych we wszystkich 143 elektrowniach jądrowych w Unii Europejskiej. Ówczesny komisarz UE ds. energii, Günther Oettinger, zwołał w ciągu kilku dni nadzwyczajne spotkanie z ministrami energii i organami regulacyjnymi, które doprowadziło do jednomyślnego porozumienia w sprawie ogólnoeuropejskich przeglądów bezpieczeństwa.

Te testy wytrzymałościowe były jednak dobrowolne i przeprowadzane głównie komputerowo, co spotkało się z ostrą krytyką ze strony ekologów. Unijny test wytrzymałościowy po raz pierwszy doprowadził do przeprowadzenia ogólnounijnego przeglądu wszystkich elektrowni jądrowych w oparciu o wspólne kryteria, ale nigdy nie stanowił ogólnounijnej strategii wycofywania. Faktyczne wycofywanie elektrowni jądrowych pozostało decyzją krajową, głównie niemiecką.

Niemcy podjęły decyzję o wygaszaniu energetyki jądrowej już w 2002 roku, za rządów Schrödera, początkowo cofnęły tę decyzję za rządów koalicji Merkel, a następnie przyspieszyły ją po katastrofie w Fukushimie w 2011 roku. Trzy ostatnie niemieckie elektrownie jądrowe – Emsland, Isar 2 i Neckarwestheim II – zostały wyłączone z eksploatacji 15 kwietnia 2023 roku. Z zainstalowaną mocą około 4 gigawatów, ostatnio pokrywały one około 7% niemieckiego zapotrzebowania na energię elektryczną. Z powodu kryzysu energetycznego wywołanego sowiecką inwazją na Europę, ich okres eksploatacji został już wydłużony o kilka miesięcy poza pierwotnie planowaną datę wyłączenia w 2022 roku.

Według renomowanych badań, wpływ ekonomiczny wycofywania energii jądrowej w Niemczech na ceny energii elektrycznej był znacznie mniejszy, niż często sugerowano w debacie publicznej. Analiza przeprowadzona przez Instytut Badań Ekonomicznych Leibniza w Halle wykazała, że ​​hurtowe ceny energii elektrycznej w 2023 r. byłyby niższe o około 1 do 8 procent w przypadku energii jądrowej. Obliczenia modelowe firmy analitycznej Prognos oszacowały ten efekt na około 0,3 do 0,4 centa mniej za kilowatogodzinę, przy hipotetycznym wydłużeniu okresu eksploatacji elektrowni jądrowych. Hurtowa cena energii elektrycznej spadła nawet znacząco po wycofywaniu energii jądrowej – z 99,01 euro za megawatogodzinę w kwietniu 2023 r. do 55,01 euro w kwietniu 2024 r. Inne czynniki, takie jak zniesienie dopłaty EEG, obniżenie podatku od energii elektrycznej, wysoki udział energii odnawialnej i spadające ceny gazu, miały większy wpływ na ceny niż samo wycofywanie.

Bruksela nigdy aktywnie nie kwestionowała tej niemieckiej wyjątkowości. Wręcz przeciwnie, Zielony Ład był komunikowany w taki sposób, aby przedstawić transformację energetyczną, w tym stopniowe wycofywanie energii jądrowej przez poszczególne kraje, jako wykonalną, bez aktywnej obrony energii jądrowej przez Komisję. Nie było to niedopatrzenie, lecz celowe posunięcie polityczne. Pozwoliło to Komisji przedstawić Zielony Ład jako szeroki konsensus, który nie uraził ani państw proatomowych, takich jak Francja, ani krajów wycofujących energię jądrową, takich jak Niemcy.

Zmiana taksonomii: cicha zmiana w zestawie reguł

Pierwsza zauważalna zmiana w europejskiej polityce jądrowej nie nastąpiła na wielką skalę, lecz w technicznych ramach regulacji rynku finansowego. 2 lutego 2022 roku Komisja Europejska przedstawiła akt delegowany, który sklasyfikował inwestycje w elektrownie jądrowe i gazowe jako przyjazne dla klimatu pod pewnymi warunkami. Decyzja ta, w ramach unijnej taksonomii, systemu klasyfikacji zrównoważonych produktów finansowych, wzbudziła duże kontrowersje polityczne.

Elektrownie jądrowe powinny być uznawane za przyjazne dla klimatu, jeśli pozwolenie na budowę zostanie wydane do 2045 roku, a dany kraj będzie w stanie przedstawić plan i środki finansowe na składowanie odpadów jądrowych. Parlament Europejski mógł odrzucić sprzeciw Komisji, ale 6 lipca 2022 roku, głosami 278 do 328, znacznie poniżej wymaganej bezwzględnej większości 353 głosów, został on odrzucony. Przepisy taksonomii weszły zatem w życie 1 stycznia 2023 roku.

Reakcje były skrajnie podzielone. Europoseł Zielonych Michael Bloss nazwał projekt absurdalnym, porównując go do próby przerobienia frytek na sałatkę. Zebrano ponad 330 000 podpisów przeciwko tym planom. Austria wniosła nawet pozew do Sądu UE przeciwko tej klasyfikacji, oskarżając Brukselę o greenwashing – oznaczanie czegoś jako przyjaznego dla klimatu, mimo że tak nie jest. Jednak Sąd Unii Europejskiej oddalił sprawę we wrześniu 2025 roku, orzekając, że energetyka jądrowa praktycznie nie generuje emisji gazów cieplarnianych i że obecnie nie ma wystarczających alternatywnych technologii, które pozwoliłyby na stałe i niezawodne zaspokojenie zapotrzebowania na energię.

Decyzja w sprawie taksonomii była instytucjonalnym otwarciem na dzisiejszą proatomową retorykę. Stworzyła ona podstawę regulacyjną, na której mogła się oprzeć późniejsza zmiana kursu przez von der Leyen. Warto zauważyć, że Komisja przedstawiła tę zmianę polityki w 2022 roku głównie jako środek techniczny i finansowy, nie odnosząc się otwarcie do wymiaru politycznego. Była to cicha zmiana kursu w ramach regulacyjnych, a nie głośna publiczna deklaracja.

Kryzys energetyczny jako katalizator: kiedy ideologia spotyka się z rzeczywistością

Kryzys energetyczny z lat 2022 i 2023, wywołany agresją Rosji na Ukrainę, brutalnie zmierzył się z europejską polityką energetyczną. Zawirowania na rynkach gazu doprowadziły do ​​historycznego wzrostu cen energii elektrycznej. Hurtowa cena energii elektrycznej w Europie chwilowo przekroczyła 850 euro za megawatogodzinę, a średnia tygodniowa na koniec sierpnia 2022 roku wyniosła 586 euro za megawatogodzinę. Średnia roczna cena w 2022 roku wyniosła 240 euro za megawatogodzinę, osiem razy więcej niż w 2020 roku. W lipcu 2022 roku inflacja w strefie euro osiągnęła najwyższy poziom od momentu jej powstania, na poziomie około 8,9%.

Kryzys bezlitośnie obnażył podatność Europy na uzależnienie od importowanych paliw kopalnych. Malejące dostawy rosyjskiego gazu wpędziły Europę w recesję i doprowadziły do ​​napięć społecznych oraz konfliktów o dystrybucję zasobów. Inicjatywa REPowerEU, uruchomiona przez Komisję w maju 2022 roku, zmobilizowała do 300 miliardów euro, aby jak najszybciej wyeliminować zależność od rosyjskich paliw kopalnych. Jednak nawet w tym kryzysowym działaniu, nacisk nadal kładziono na energię odnawialną, efektywność energetyczną i dywersyfikację dostaw gazu, a nie na energię jądrową.

Jednocześnie kryzys pokazał, że francuski system energetyczny, zdominowany przez energię jądrową, wcale nie był odporny na zakłócenia. Połowa francuskich elektrowni jądrowych musiała zostać tymczasowo wyłączona w 2022 roku z powodu problemów z korozją i prac konserwacyjnych, co spowodowało drastyczny spadek produkcji i tymczasowo przekształciło Francję z eksportera energii elektrycznej w importera. Dopiero w 2024 roku produkcja energii jądrowej w UE ponownie wzrosła o 4,8% w porównaniu z rokiem poprzednim, głównie dzięki odbudowie francuskiej floty.

Kryzys fundamentalnie zmienił dyskurs polityczny. Bezpieczeństwo energetyczne i suwerenność dostaw wysunęły się na pierwszy plan, podczas gdy argumenty dotyczące wyłącznie polityki klimatycznej straciły na znaczeniu. W tym zmienionym otoczeniu energetyka jądrowa mogła zostać przekształcona w krajowe, niskoemisyjne i zdolne do zasilania podstawowego źródła energii – szansę, którą konsekwentnie wykorzystywała frakcja proatomowa w UE.

Rzeczywistość ekonomiczna renesansu energetyki jądrowej

Zaangażowanie von der Leyen w energetykę jądrową i jej zapowiedź strategii SMR dla Europy należy oceniać w świetle twardych faktów ekonomicznych. A fakty te malują znacznie bardziej złożony obraz, niż sugeruje retoryka renesansu energetyki jądrowej.

Katastrofa w elektrowni Flamanville we Francji stanowi najbardziej widoczny sygnał ostrzegawczy. Reaktor EPR Flamanville 3, którego budowa rozpoczęła się w 2007 roku i który miał zostać uruchomiony w 2012 roku, został uruchomiony dopiero w grudniu 2024 roku – z dwunastoletnim opóźnieniem. Koszty gwałtownie wzrosły z początkowych szacunków 3,3 mld euro do 23,7 mld euro, według francuskiego Trybunału Obrachunkowego, co stanowi siedmiokrotny wzrost budżetu. Aby osiągnąć zysk w wysokości czterech procent w całym 60-letnim okresie eksploatacji, EDF musiałby sprzedawać energię elektryczną po ponad 12 centów za kilowatogodzinę, a w bardziej prawdopodobnym scenariuszu nawet za prawie 14 centów. Dla porównania, francuska cena energii elektrycznej dla przemysłu wynosiła 4,2 centa za kilowatogodzinę, ale ma wzrosnąć do 7 centów w 2026 roku. Francuski Trybunał Obrachunkowy uznał projekt za co najwyżej przeciętnie rentowny i, ze względu na kumulację ryzyka i ograniczeń, zaapelował o natychmiastowe wstrzymanie wszystkich planów Macrona dotyczących rozbudowy energetyki jądrowej. EDF zgromadził już dług w wysokości ponad 50 miliardów euro.

Podobne przekroczenia kosztów są widoczne w innych projektach EPR. W Hinkley Point C w Wielkiej Brytanii odnotowano stratę z tytułu utraty wartości w wysokości około 11 miliardów euro po wycofaniu się chińskiego współudziałowca, co spowodowało, że EDF musiał samodzielnie sfinansować większość projektu. Ten schemat jest widoczny na całym świecie: duże konwencjonalne elektrownie jądrowe systematycznie borykają się z ogromnymi przekroczeniami kosztów i harmonogramów.

Małe reaktory modułowe (SMR), na których koncentruje się obecnie von der Leyen, wciąż w dużej mierze należą do przyszłości. Poza projektami pilotażowymi w Chinach i Rosji, na świecie praktycznie nie ma reaktorów SMR eksploatowanych komercyjnie. Najbardziej znany zachodni projekt SMR, NuScale Power w USA, musiał zrewidować swoje szacunkowe koszty wytwarzania z 58 do 119 dolarów za megawatogodzinę – podwojenie, co ostatecznie doprowadziło do niepowodzenia projektu. Koszty budowy zrewidowano z 3,6 miliarda dolarów w 2017 roku do 6,1 miliarda dolarów w 2020 roku. Większość ekspertów zakłada, że ​​pierwsze reaktory SMR w Europie nie zostaną uruchomione przed 2036-2040 rokiem, a większa liczba reaktorów o łącznej mocy ponad pięciu gigawatów nie zostanie uruchomiona przed 2045 rokiem.

Ostatnie wydania raportu World Nuclear Industry Status Report potwierdzają ten sceptycyzm. Liczba działających reaktorów na świecie od lat pozostaje w stagnacji, a budowa nowych elektrowni jest coraz bardziej opóźniona i kosztowna. Co roku do sieci podłącza się zaledwie kilka nowych reaktorów, podczas gdy starsze jednostki są trwale wyłączane z eksploatacji – nie widać oznak dynamicznej ekspansji globalnej. W Unii Europejskiej liczba działających reaktorów jest znacznie niższa niż w poprzednich szczytach, a udział energii jądrowej w miksie elektroenergetycznym maleje w dłuższej perspektywie. Szczególnie uderzający jest fakt, że wśród projektów wciąż realizowanych na całym świecie dominują reaktory rosyjskie i chińskie. Zatem renesans energetyki jądrowej zdominowany przez Zachód, który retorycznie przywołuje von der Leyen, pozostaje przede wszystkim narracją polityczną – rzeczywistość gospodarcza i przemysłowa przedstawia inny obraz.

W związku z tym:

• Raport o stanie światowego przemysłu jądrowego 2025
• System Informacji o Reaktorach Elektrowni MAEA (PRIS)
• Światowe Stowarzyszenie Jądrowe, baza danych reaktorów
• „Plany budowy nowych reaktorów na całym świecie”

Nasze doświadczenie w zakresie rozwoju biznesu, sprzedaży i marketingu w UE i Niemczech – Zdjęcie: Xpert.Digital

Obszary zainteresowań branży: B2B, digitalizacja (od AI do XR), inżynieria mechaniczna, logistyka, odnawialne źródła energii i przemysł

Więcej informacji tutaj:

• Centrum Biznesu Ekspertów

Centrum tematyczne oferujące spostrzeżenia i wiedzę specjalistyczną:

• Platforma wiedzy obejmująca gospodarki globalne i regionalne, innowacje i trendy branżowe
• Zbiór analiz, spostrzeżeń i informacji ogólnych na temat obszarów, na których się koncentrujemy
• Miejsce, w którym można zdobyć wiedzę i informacje na temat bieżących wydarzeń w biznesie i technologii
• Centrum dla firm poszukujących informacji na temat rynków, cyfryzacji i innowacji branżowych

Prawdziwy koszt: odnawialne źródła energii kontra energia jądrowa

Trzeźwa analiza uśrednionego kosztu energii elektrycznej (LCOE) ujawnia, że ​​argumenty ekonomiczne przemawiające za energetyką jądrową są słabsze, niż sugeruje retoryka polityczna. Badanie przeprowadzone przez Europejskie Stowarzyszenie Energetyki Wiatrowej WindEurope i Hitachi Energy, w którym porównano pięć różnych scenariuszy rozwoju europejskiego systemu elektroenergetycznego do 2050 roku, prowadzi do jednoznacznego wniosku: ambitna ekspansja odnawialnych źródeł energii, obejmująca wszystkie niezbędne inwestycje w sieci elektroenergetyczne, magazynowanie i elektryfikację, jest najbardziej opłacalną opcją. Scenariusze, które pomijają znaczną ekspansję odnawialnych źródeł energii, spowodują dodatkowe koszty rzędu 487–860 mld euro do 2050 roku. Scenariusz oparty na odnawialnych źródłach energii jest nawet o 1,6 biliona euro tańszy niż ten, który nie osiągnąłby celów klimatycznych.

Liczby te ukazują w szerszej perspektywie narrację, że europejska dekarbonizacja jest nieopłacalna bez energii jądrowej. W ostatnich latach nastąpił imponujący spadek kosztów energii odnawialnej. Ponad 47% europejskiej energii elektrycznej pochodzi obecnie ze źródeł odnawialnych. Moc energii słonecznej wzrosła ponad dwukrotnie od 2019 roku, osiągając rekordowy poziom 406 gigawatów, a moc energii wiatrowej wzrosła o 234 gigawaty. Holenderscy naukowcy z Uniwersytetu w Utrechcie obliczyli, że energia odnawialna, wraz z krótkoterminowym magazynowaniem, mogłaby pokryć około 92,5% europejskiego zapotrzebowania na energię elektryczną w przyszłości, a pozostałe 7,5% potencjalnie zaspokoi zielony wodór.

Nie oznacza to, że energia jądrowa nie może odgrywać roli w zdywersyfikowanym systemie energetycznym. Dla krajów takich jak Francja, gdzie 67,3% energii elektrycznej pochodzi z energii jądrowej, czy Słowacja z 61,6%, nagłe wycofanie się z niej nie jest ani realistyczne, ani rozsądne. Jednak przedstawianie energii jądrowej jako niezbędnej technologii ratunkowej, bez której Europa nie może osiągnąć swoich celów klimatycznych, nie wytrzymuje krytyki ekonomicznej.

W związku z tym:

• Najwyższe koszty następcze w przypadku wytwarzania energii elektrycznej występują w przypadku elektrowni jądrowych i opalanych węglem

Pułapka zależności: od rosyjskiego gazu do rosyjskiego uranu

Szczególnie drażliwym aspektem proatomowego zwrotu Ursuli von der Leyen jest kwestia niezależności energetycznej. Argumentuje ona, że ​​Europa musi stać się mniej zależna od importowanych paliw kopalnych, a energia jądrowa jest krajowym źródłem energii. Takie ujęcie pomija jednak niewygodną rzeczywistość: Europa pozyskuje około 40% wzbogaconego uranu z Rosji i jej bliskiego sojusznika, Kazachstanu.

Zależność wykracza daleko poza samo paliwo. Rosatom, rosyjska korporacja państwowa, dominuje na międzynarodowym rynku jądrowym. W UE 41 ze 133 elektrowni jądrowych jest rosyjskiej konstrukcji. Te reaktory wodne ciśnieniowe wymagają heksagonalnych prętów paliwowych produkcji rosyjskiej, których zachodni producenci do tej pory nie byli w stanie wymienić bez narażenia na szwank funkcjonowania. Znamienny jest fakt, że sektor jądrowy pozostał nietknięty pomimo ośmiu pakietów sankcji UE wobec Rosji. Pięć dni po rozpoczęciu rosyjskiej inwazji wydano nawet specjalne zezwolenie na transport paliwa jądrowego na Słowację przez rosyjski samolot.

Sytuacja nie poprawiła się od 2022 roku, a wręcz przeciwnie – pogorszyła. Francja straciła swoje najważniejsze źródło uranu – Niger – po wojskowym zamachu stanu w 2023 roku, co zmusiło kraj do pośredniego zakupu dużych ilości uranu z Rosji – częściowo za pośrednictwem Niemiec. Pogląd, że rozwój energetyki jądrowej może wzmocnić europejską suwerenność energetyczną bez jednoczesnego rozwiązania problemu uzależnienia od rosyjskich usług i produktów jądrowych, jest w najlepszym razie naiwny, a w najgorszym – hipokrytyczny.

Polityczna chronologia oportunizmu

Chronologiczna kolejność stanowisk Ursuli von der Leyen w sprawie polityki energetycznej wskazuje na pewien schemat, który wskazuje raczej na polityczny oportunizm niż na poważną ocenę sytuacji opartą na dowodach.

W latach 2019–2021 przewodniczący Komisji promował Zielony Ład jako przykład sukcesu w dziedzinie energii odnawialnej, w którym energia jądrowa nie odegrała znaczącej roli. Koncentrowano się na energii wiatrowej, słonecznej, wodorowej, sieciach elektroenergetycznych, magazynowaniu i efektywności energetycznej. Europejski Zielony Ład przedstawiano jako nową strategię wzrostu, mającą na celu inwestowanie w odnawialne źródła energii i algorytmy. Fundusz Sprawiedliwej Transformacji był ukierunkowany na regiony górnicze, a nie na wycofywanie energii jądrowej.

Od 2022 roku nastąpiła subtelna zmiana w polityce dotyczącej taksonomii, która klasyfikowała energię jądrową jako zrównoważoną technologię przejściową. W lutym 2024 roku Komisja powołała Europejski Sojusz Przemysłowy na rzecz Małych Reaktorów Modułowych (SMR), którego celem jest przyspieszenie rozwoju i wdrażania SMR w Europie. W marcu 2026 roku nastąpiło otwarte przyznanie: wycofywanie energii jądrowej było strategicznym błędem; niech żyje renesans energetyki jądrowej!.

Kanclerz Friedrich Merz osobiście się z tym zgodził, natomiast minister środowiska Carsten Schneider z SPD skrytykował plany UE jako strategię wybiegającą w przyszłość, której głównym elementem były nowe dotacje dla elektrowni jądrowych. Niemieccy Zieloni określili proatomowy zwrot jako najgłupszą rzecz, jaką Komisja Europejska mogła zrobić. Argumentowali, że nowe elektrownie jądrowe nie są realistyczną opcją ze względu na długi czas budowy, wysokie koszty i nieobliczalne ryzyko.

Najbardziej uderzającym aspektem tej chronologii jest brak spójnej podstawy analitycznej. Von der Leyen w żadnym momencie nie przedstawiła systematycznej analizy kosztów i korzyści wyjaśniającej, dlaczego ścieżka, którą w 2019 roku okrzyknęła lądowaniem Europy na Księżycu, nagle została uznana za niewystarczającą. Nie ma oficjalnego badania Komisji Europejskiej, które dowodziłoby, że cele klimatyczne są nieosiągalne bez masowej rozbudowy energetyki jądrowej. Zamiast tego, retoryka dostosowywała się do zmieniającego się klimatu politycznego: gdy Zieloni byli silni, nacisk kładziono na odnawialne źródła energii; gdy realia geopolityczne i konserwatywny zwrot w Europie doprowadziły do ​​rehabilitacji energetyki jądrowej, okazało się, że jest ona niezbędna.

Import energii elektrycznej do Niemiec: Argumenty przeciwników i zwolenników energetyki jądrowej

Często podnoszonym argumentem w niemieckiej debacie jest to, że Niemcy importują ogromne ilości energii jądrowej z zagranicy od czasu wycofania jej z energetyki jądrowej, co czyni tę decyzję absurdalną. Dane przedstawiają jednak bardziej zniuansowany obraz. W 2024 roku Niemcy były importerem netto energii elektrycznej, a Francja była największym dostawcą z wynikiem 12,9 terawatogodzin, a następnie Dania z wynikiem 12,0 terawatogodzin. Do 2025 roku sytuacja uległa zmianie: Dania objęła prowadzenie z wynikiem 12,4 terawatogodzin, wyprzedzając Francję z wynikiem 11,2 terawatogodzin, a następnie Holandię i Norwegię. Obrót energią elektryczną netto w 2025 roku wyniósł około 22 terawatogodzin, co sprzyjało importowi.

Fakt, że Niemcy importują energię elektryczną, sam w sobie nie jest oznaką porażki, lecz raczej wyrazem funkcjonującego jednolitego rynku europejskiego. Dania sama wytwarza znaczną ilość energii wiatrowej, a energię wodną i jądrową importuje z Norwegii i Szwecji. Niemiecki import energii elektrycznej w żadnym wypadku nie opiera się zatem głównie na energii jądrowej. Jednocześnie udział energii odnawialnej w energii elektrycznej w UE wyniósł 47%, co podważa twierdzenie, że europejskie dostawy energii elektrycznej byłyby zagrożone bez energii jądrowej.

Prawdą jest jednak, że Niemcy utraciły pozycję eksportera energii elektrycznej z powodu wycofywania energii jądrowej i w pewnych sytuacjach, takich jak wysoki popyt i niska dostępność odnawialnych źródeł energii, są uzależnione od importu, którego część pochodzi z elektrowni jądrowych we Francji lub Belgii. Argument ten ma pewne uzasadnienie, ale należy go rozważyć w kontekście faktu, że europejski rynek energii elektrycznej jako całość funkcjonuje dobrze, a bezpieczeństwo dostaw nigdy nie było poważnie zagrożone.

Międzynarodowa Agencja Energetyczna i sytuacja globalna: między pobożnymi życzeniami a rzeczywistością

Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA) podsyca narrację o renesansie energetyki jądrowej, aczkolwiek z istotnymi zastrzeżeniami. Według IEA, globalna produkcja energii jądrowej osiągnęła nowy szczyt w 2025 roku, napędzany restartami reaktorów w Japonii, wzrostem produkcji we Francji oraz nowymi mocami wytwórczymi w Chinach i Indiach. IEA prognozuje średni roczny wzrost energetyki jądrowej na poziomie 2,8% do 2030 roku. Zainteresowanie energetyką jądrową jest najwyższe od czasu kryzysu naftowego lat 70. XX wieku, a ponad 40 krajów planuje rozszerzyć swoją działalność.

Jednak Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA) wskazuje również na dwa fundamentalne problemy. Po pierwsze, rozwój energetyki jądrowej w dużej mierze opiera się na chińskiej i rosyjskiej technologii oraz zasobach, co niesie ze sobą ryzyko przyszłych zależności. Chiny znacząco zwiększają swoją produkcję, podczas gdy tradycyjne kraje energetyki jądrowej, takie jak Stany Zjednoczone i Francja, borykają się z przekroczeniem kosztów i opóźnieniami. Po drugie, globalny wzrost energetyki jądrowej kontrastuje z rzeczywistością, w której liczba reaktorów na całym świecie w rzeczywistości nieznacznie spadła: na początku 2026 roku działały 404 elektrownie jądrowe, o pięć mniej niż rok wcześniej. Uruchomiono cztery nowe elektrownie, a siedem zamknięto.

Renesans energetyki jądrowej, tak często reklamowany przez von der Leyen, to, globalnie rzecz biorąc, raczej renesans deklaracji intencji niż renesans faktycznej zdolności. Europa ma wszystko, czego potrzebuje, aby wygrać wyścig technologiczny w energetyce jądrowej, powiedziała w Paryżu, wskazując na pół miliona wysoko wykwalifikowanych pracowników w sektorze jądrowym. Jednak biorąc pod uwagę katastrofę w Flamanville i brak komercyjnych projektów SMR w Europie, ten optymizm brzmi mniej jak ocena oparta na dowodach, a bardziej jak polityczne pobożne życzenia.

Podział w Europie: 27 państw członkowskich, 27 opinii

Proatomowe stanowisko Ursuli von der Leyen ignoruje fundamentalny fakt europejskiej polityki energetycznej: brak konsensusu wśród 27 państw członkowskich. W 2024 roku dwanaście państw UE eksploatowało elektrownie jądrowe, podczas gdy piętnaście nie. Austria i Luksemburg nie tylko zakwestionowały klasyfikację taksonomiczną, ale także fundamentalnie odrzuciły energię jądrową. Niemcy zakończyły proces wycofywania energii jądrowej, a według operatorów, demontaż elektrowni jest praktycznie nieodwracalny. Tajwan zakończy proces wycofywania energii jądrowej w 2025 roku. Włochy są wolne od energii jądrowej od 1990 roku.

Po drugiej stronie znajdują się Francja, z energią jądrową odpowiadającą za 67,3% produkcji energii elektrycznej brutto, Słowacja z 61,6%, a także Węgry, Bułgaria, Belgia, Finlandia i Czechy z udziałem około 40%. Polska, Rumunia i Czechy realizują plany budowy nowych elektrowni jądrowych, w tym SMR. Kraje te z zadowoleniem przyjmują nową politykę Brukseli, ponieważ legitymizuje ona ich krajowe decyzje inwestycyjne i zapewnia im dostęp do finansowania z UE.

Strategia von der Leyen, polegająca na finansowaniu 200 milionów euro na ograniczanie ryzyka dla inwestorów jądrowych za pomocą funduszy handlu emisjami, może wydawać się skromna w ujęciu bezwzględnym. Jej symboliczne znaczenie jest jednak znaczące: sygnalizuje ona, że ​​fundusze UE na ochronę klimatu mogą teraz również trafić do energetyki jądrowej, co fundamentalnie zmienia charakter Zielonego Ładu. Program skoncentrowany na odnawialnych źródłach energii i efektywności energetycznej staje się coraz bardziej neutralny technologicznie, w którym energetyka jądrowa jest traktowana na równi z energią wiatrową i słoneczną.

Między koniecznością a hipokryzją: ocena

Kluczowe pytanie nie brzmi, czy energia jądrowa może odegrać rolę w europejskim miksie energetycznym. Może, a w niektórych państwach członkowskich odgrywała już tak od dziesięcioleci. Kluczowe pytanie brzmi, czy przedstawienie przez von der Leyen wycofywania energii jądrowej jako strategicznego błędu stanowi uczciwą ponowną ocenę sytuacji, czy też akt politycznego oportunizmu, który przesłania jej własną współodpowiedzialność za dotychczas obrany kurs.

Fakty zdają się potwierdzać tę drugą tezę. Jako przewodnicząca Komisji Europejskiej, von der Leyen nie tylko nie uwzględniła w Zielonym Ładzie elementu projądrowego, ale wręcz aktywnie promowała go jako przykład sukcesu w dziedzinie energii odnawialnej, w którym energia jądrowa nie odegrała żadnej strategicznej roli. Nigdy publicznie nie określała wycofywania energii jądrowej na szczeblu krajowym jako problematycznej, dopóki nie było to politycznie niewskazane. Przedstawiła plan REPowerEU bez wyraźnego elementu jądrowego, mimo że kryzys energetyczny powinien był uwypuklić rzekomą niezbędność energii jądrowej. A teraz przedstawia energię jądrową jako rozwiązanie, nie odnosząc się otwarcie do ogromnego ryzyka ekonomicznego, nierealistycznych harmonogramów budowy małych reaktorów modułowych (SMR) oraz ciągłego uzależnienia od rosyjskiej technologii jądrowej i rosyjskiego uranu.

Zielony Ład politycznie przypieczętował wycofywanie energii jądrowej, przedstawiając je jako zgodne z celem neutralności klimatycznej. Teraz ta sama przewodnicząca Komisji Europejskiej sprzedaje właśnie ten kurs jako błąd strategiczny, nie wyjaśniając, dlaczego nie skorygowała go w 2019 roku, kiedy miała ku temu uprawnienia. Takie zachowanie nie jest intelektualną pokorą polityka, który uczy się na błędach, lecz raczej zdolnością adaptacji żądnego władzy polityka, który dostosowuje swoją retorykę do panujących trendów politycznych.

Prawdziwe pytanie strategiczne: dywersyfikacja zamiast dogmatów

Poza kwestią wiarygodności politycznej, pojawia się fundamentalne pytanie o to, jak Europa powinna kształtować swoją przyszłość energetyczną. Odpowiedzią nie jest dogmatyczne przestrzeganie zasady wycofywania energii jądrowej ani bezkrytyczny renesans energetyki jądrowej, lecz oparta na dowodach strategia dywersyfikacji.

Odnawialne źródła energii okazały się opłacalne, szybko skalowalne i w dużej mierze niezależne od importu. Ich koszty drastycznie spadły w ciągu ostatnich dwóch dekad, a scenariusze oparte na ich znaczącej ekspansji są, według dostępnych badań, najkorzystniejszą ekonomicznie opcją dla europejskiego systemu elektroenergetycznego do 2050 roku. Jednocześnie charakteryzują się one słabościami w zakresie zdolności do pracy w obciążeniu podstawowym i wymagają ogromnych inwestycji w magazyny, sieci energetyczne i moce rezerwowe.

Energetyka jądrowa oferuje możliwości w zakresie obciążenia podstawowego i wytwarzania energii przy niskiej emisji CO2, ale boryka się z systematycznymi przekroczeniami kosztów i terminów budowy nowych elektrowni, nierozwiązanymi problemami dotyczącymi składowania końcowego, zależnością od rosyjskiej technologii i paliw oraz ryzykiem awarii na dużą skalę. Technologia SMR jest obiecująca, ale nie została jeszcze sprawdzona komercyjnie i nie będzie dostępna na znaczną skalę co najmniej do końca lat 30. XXI wieku.

Racjonalna europejska polityka energetyczna zakładałaby, że istniejące i bezpieczne elektrownie jądrowe powinny działać tak długo, jak to uzasadnione, że masowa ekspansja odnawialnych źródeł energii pozostaje ekonomicznie i strategicznie ważniejszą strategią, że badania nad reaktorami SMR powinny być promowane, a nie sprzedawane jako rozwiązanie krótkoterminowe, oraz że suwerenność energetyczna wymaga dywersyfikacji wszystkich zależności, w tym łańcuchów dostaw energii jądrowej. Europa nie potrzebuje przewodniczącej Komisji, która co kilka lat dostosowuje swoją analizę strategiczną do trendów politycznych, poświęcając tym samym spójność własnej polityki.

Koszt niespójności

Prawdziwym błędem strategicznym, jaki popełniła Ursula von der Leyen, nie było wycofywanie energii jądrowej, do którego nigdy aktywnie nie dążyła, ale niespójność w komunikacji dotyczącej polityki energetycznej. Inwestorzy potrzebują pewności długoterminowego planowania. Przedsiębiorstwa przemysłowe potrzebują wiarygodnych warunków ramowych. Obywatele potrzebują pewności, że decyzje polityczne opierają się na faktach, a nie na oportunizmie.

Każdy, kto w 2019 roku przedstawia Zielony Ład jako lądowanie na Księżycu oparte na odnawialnych źródłach energii, a następnie w 2026 roku nazywa wycofywanie energii jądrowej błędem strategicznym, nie rozwiązując sprzeczności, podważa właśnie to zaufanie. Europejska transformacja energetyczna nie potrzebuje nowego dogmatu, ani za, ani przeciw energii jądrowej. Potrzebuje uczciwej, opartej na danych i długoterminowej, spójnej strategii, która trzeźwo ocenia wszystkie dostępne opcje i nie kieruje się aktualnymi nastrojami politycznymi. Wystąpienie von der Leyen w Paryżu było tego zaprzeczeniem.

Konrad Wolfenstein

Chętnie będę pełnić rolę Twojego osobistego doradcy.

skontaktować pod adresem wolfenstein ∂ xpert.digital

Po prostu zadzwoń do mnie pod numer +49 7348 4088 965 .

LinkedIn