MAEA bije na alarm – obawy dotyczące energii jądrowej w Europie: Jak krytyczna jest sytuacja w elektrowni jądrowej w Zaporożu na Ukrainie?

### Zaporoże na krawędzi: Zostało tylko 10 dni oleju napędowego – co się stanie, jeśli zgasną światła? ### Brak prądu, brak chłodzenia: Horroralny scenariusz awarii w Zaporożu ### „Awaria stacji”: Dlaczego awaryjne generatory w Zaporożu stają się bombą z opóźnionym zapłonem ###

Drugi Czarnobyl? Pięć największych zagrożeń dla elektrowni jądrowej w Zaporożu

Sytuacja w elektrowni jądrowej w Zaporożu, największej elektrowni jądrowej w Europie, dramatycznie się pogorszyła. Od ponad tygodnia elektrownia jest całkowicie odcięta od zasilania zewnętrznego – to bezprecedensowa i niezwykle niebezpieczna sytuacja w historii elektrowni. Bezpieczeństwo wszystkich sześciu reaktorów wisi teraz na włosku: osiem awaryjnych generatorów diesla to jedyne pozostałe źródło energii, zapewniające niezbędne chłodzenie prętów paliwowych.

Jednak to awaryjne rozwiązanie to bomba z opóźnionym zapłonem. Według kierownictwa elektrowni wyznaczonego przez Moskwę, lokalne rezerwy oleju napędowego wystarczą tylko na około dziesięć dni. Generatory, które nie są przeznaczone do pracy ciągłej, pracują pod ekstremalnie dużym obciążeniem, a niektóre jednostki już uległy awarii. Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej (MAEA) jest głęboko zaniepokojona i określa generatory jako „ostatnią linię obrony” przed potencjalną katastrofą. Jeśli ten ostatni bastion upadnie, nieuchronna jest całkowita przerwa w dostawie prądu – tzw. „blackout” elektrowni – co może doprowadzić do stopienia rdzenia w ciągu kilku godzin i niekontrolowanego uwolnienia substancji radioaktywnych. Niniejszy tekst analizuje poważne zagrożenie, wyjaśnia techniczne ryzyka związane z przedłużającą się przerwą w dostawie prądu oraz analizuje katastrofalne skutki awarii jądrowej dla Ukrainy i całej Europy.

Jaka jest aktualna sytuacja w elektrowni jądrowej w Zaporożu?

Od 23 września 2025 roku Elektrownia Jądrowa w Zaporożu, największy obiekt jądrowy w Europie z sześcioma reaktorami, znajduje się w krytycznej sytuacji. W wyniku trwających walk elektrownia od ponad tygodnia nie ma regularnego zewnętrznego zasilania – to sytuacja bezprecedensowa w historii elektrowni. To najdłuższa przerwa w dostawie prądu w ciągu ponad trzech i pół roku działań wojennych.

Chłodzenie prętów paliwowych jest obecnie uzależnione wyłącznie od ośmiu awaryjnych generatorów diesla. Elektrownia pozostaje pod kontrolą rosyjskich sił okupacyjnych i zespołu zarządzającego wyznaczonego przez Moskwę. Rosyjskie siły zbrojne zajęły obiekt wkrótce po rozpoczęciu wojny agresywnej wiosną 2022 roku i utrzymują go do dziś.

Jak długo generatory awaryjne będą w stanie zasilać elektrownię?

Według kierownictwa elektrowni wyznaczonego przez Moskwę, zapasy oleju napędowego na miejscu wystarczą na około dziesięć dni. Ten czas jest utrzymywany poprzez regularne dostawy paliwa. Jednak generatory nie są zaprojektowane do pracy ciągłej i pracują z pełną mocą. To rozwiązanie awaryjne stwarza poważne ryzyko, ponieważ generatory nie są zaprojektowane do długotrwałej pracy.

Kilka generatorów uległo już awarii i wymaga pilnej naprawy. Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski ostrzegł w swoim nocnym komunikacie wideo, że jeden z generatorów diesla nie działa. Wszelkie dalsze awarie mogą mieć tragiczne konsekwencje.

Co Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej mówi o obecnej sytuacji?

Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej (MAEA) wyraziła zaniepokojenie rozwojem sytuacji w Zaporożu. Dyrektor generalny MAEA Rafael Mariano Grossi oświadczył 30 września 2025 r.: „Elektrownia obecnie funkcjonuje dzięki awaryjnym generatorom diesla – ostatniej linii obrony – i nie ma bezpośredniego zagrożenia, dopóki będą one działać. Niemniej jednak, z punktu widzenia bezpieczeństwa jądrowego, sytuacja ta z pewnością nie jest stabilna”.

Grossi podkreślił: „Żadna ze stron nie skorzystałaby na katastrofie jądrowej”. Zdecydowanie zachęcał obie walczące strony do współpracy z MAEA w celu umożliwienia niezbędnych napraw. „Niezwykle ważne jest przywrócenie dostaw energii z zewnątrz”.

Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej określiła awaryjne generatory diesla jako „ostatnią linię obrony”, której należy używać wyłącznie w sytuacjach ekstremalnych. Obecny stan bloków reaktora i zużytych elementów paliwowych pozostaje stabilny, dopóki awaryjne generatory diesla będą w stanie dostarczać wystarczającą moc do utrzymania podstawowych funkcji bezpieczeństwa i chłodzenia.

Jakie zagrożenia techniczne wiążą się z długotrwałą przerwą w dostawie prądu?

Sercem każdej elektrowni jądrowej są pręty paliwowe, które generują duże ilości ciepła w procesie rozszczepienia jądrowego – nie tylko podczas pracy, ale także po wyłączeniu reaktora. Dzieje się tak z powodu ciepła rozpadu: pierwiastki radioaktywne w prętach paliwowych nadal się rozpadają, uwalniając w tym procesie energię.

Ciepło rozpadu zmniejsza się stopniowo po wyłączeniu reaktora. Po godzinie nadal wynosi około 1,6% ciepła wyjściowego podczas normalnej pracy, dzień po wyłączeniu wynosi 0,8%, a kilka miesięcy po wyłączeniu około 0,1%. Ciepło to musi być stale odprowadzane.

Aby bezpiecznie rozproszyć to niebezpieczne ciepło, woda w reaktorze musi być w ciągłej cyrkulacji. W przypadku awarii chłodzenia temperatura gwałtownie rośnie. W temperaturze około 1200 stopni Celsjusza metalowa powłoka prętów paliwowych topi się, co stwarza ryzyko uwolnienia materiałów radioaktywnych. Nieprzerwane chłodzenie jest zatem kluczowym elementem bezpieczeństwa. Nawet po wyłączeniu elementy paliwowe wymagają chłodzenia przez wiele dni.

Co się dzieje w przypadku całkowitej awarii zasilania?

W przypadku awarii zewnętrznego źródła zasilania, generatory diesla automatycznie przejmują zasilanie pomp chłodzących. Większość bloków elektrowni jądrowych jest zaprojektowana do awaryjnego zasilania przez maksymalnie dziesięć dni – pod warunkiem dostępności sprzętu i paliwa. Generatory pracują pod dużym obciążeniem i muszą być regularnie uzupełniane olejem napędowym.

W przypadku awarii całego systemu zasilania awaryjnego – tzw. „blackoutu stacji” – akumulatory i zasilacze awaryjne (UPS) służą jako ostateczność przez kilka godzin. W tym krytycznym czasie podejmowane są próby jak najszybszego wyłączenia reaktora poprzez włożenie prętów sterujących i podłączenie zewnętrznych generatorów mobilnych.

Jeśli chłodzenie będzie nadal zawodzić, temperatura w rdzeniu reaktora i basenach wypalonego paliwa zacznie gwałtownie rosnąć. Po kilku godzinach powstaną tzw. strefy „suche”: pręty paliwowe będą częściowo wystawione na działanie czynników atmosferycznych, a pęknięcia i uszkodzenia materiału będą nieuchronne. Jeśli ten stan się utrzyma, nastąpi stopienie rdzenia – materiał radioaktywny stopi się i będzie mógł bez przeszkód przedostać się do środowiska.

Jakie byłyby konsekwencje katastrofy nuklearnej?

Awaryjne uwolnienie ciśnienia mogłoby spowodować uwolnienie dużych ilości aerozoli i gazów radioaktywnych. Konsekwencją byłoby regionalne, a potencjalnie nawet transgraniczne, skażenie radioaktywne. Istnieje ryzyko śmierci z powodu choroby popromiennej oraz długoterminowych skutków, takich jak wzrost zachorowań na raka na dotkniętym obszarze.

Uwolnienie materiałów radioaktywnych w pobliżu elektrowni może mieć dramatyczne konsekwencje dla ludzi i środowiska. Krótkotrwałe narażenie na promieniowanie rzędu 0,25 siwerta może wywołać chorobę popromienną. Objawy obejmują bóle głowy, nudności i wymioty. Jeśli narażenie wzrośnie do poziomu czterech siwertów, choroba może być śmiertelna.

W dłuższej perspektywie osoby mieszkające w regionach skażonych są znacznie bardziej narażone na rozwój nowotworów. Rak tarczycy, białaczka i guzy lite występują częściej. Materiał radioaktywny może przedostać się przez glebę i zanieczyścić wiele kilometrów kwadratowych gruntów i roślinności. Jeśli nie zostaną podjęte środki monitorujące, może on również przedostać się do łańcucha pokarmowego ludzi i zwierząt.

Ewakuacje i środki nadzwyczajne dotknęłyby wówczas nie tylko ludność w bezpośrednim sąsiedztwie, ale także miasta i kraje oddalone o setki kilometrów. Jak ustalił Instytut Chemii Maxa Plancka w Moguncji, w przypadku najbardziej pesymistycznego scenariusza katastrofy połowa radioaktywnego cezu-137 zostałaby przetransportowana na odległość ponad 1000 kilometrów.

Centrum Bezpieczeństwa i Obrony – Zdjęcie: Xpert.Digital

Centrum Bezpieczeństwa i Obrony oferuje fachowe doradztwo i aktualne informacje, aby skutecznie wspierać firmy i organizacje we wzmacnianiu ich roli w europejskiej polityce bezpieczeństwa i obrony. Współpracując ściśle z Grupą Roboczą SME Connect Defence, Centrum w szczególności promuje małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP), które chcą dalej rozwijać swoje zdolności innowacyjne i konkurencyjność w sektorze obronnym. Jako centralny punkt kontaktowy, Centrum tworzy w ten sposób kluczowy pomost między MŚP a europejską strategią obronną.

W związku z tym:

• Grupa robocza SME Connect Defence – Wzmacnianie MŚP w europejskiej obronności

Jak porównywalne byłyby skutki katastrofy w Czarnobylu lub Fukushimie?

Reaktory w Zaporożu to reaktory wodno-ciśnieniowe konstrukcji zachodniej. Ryzyko wybuchu jądrowego w tym typie reaktora jest niższe niż w innych. Reaktory posiadają konstrukcję obudowy bezpieczeństwa – osłonę ochronną wokół rdzenia reaktora, której brakowało w Czarnobylu.

Do katastrofy w Czarnobylu z 26 kwietnia 1986 roku przyczyniła się konstrukcja reaktora. Został on skonstruowany w taki sposób, że w pewnych okolicznościach reakcja łańcuchowa mogła ulec niekontrolowanej eskalacji. W ciągu kilku sekund reaktor osiągnął moc wyjściową kilkaset razy wyższą od zakładanej. Ponadto, ze względu na swoją konstrukcję, reaktor zawierał duże ilości grafitu, który ulegał zapłonowi i płonął przez kilka dni.

Pożar grafitu wyrzucił znaczne ilości uwolnionej radioaktywności na duże wysokości, zapewniając w ten sposób rozległe rozprzestrzenienie się materiałów radioaktywnych. W Fukushimie reaktory były jednak wyposażone w reaktory wodne ciśnieniowe, podobne do tych w Zaporożu. Również tam awaria systemów chłodzenia była główną przyczyną stopienia się rdzeni trzech reaktorów.

Jakie środki zapobiegawcze są powszechne na świecie?

Normy bezpieczeństwa MAEA stanowią międzynarodowy konsensus co do tego, co stanowi wysoki poziom bezpieczeństwa w celu ochrony ludzi i środowiska przed szkodliwym działaniem promieniowania jonizującego. Normy te dzielą się na trzy kategorie:

Podstawy Bezpieczeństwa określają podstawowy cel bezpieczeństwa oraz zasady ochrony i bezpieczeństwa. Wymagania Bezpieczeństwa ustanawiają zintegrowany i spójny zestaw wymagań, które muszą być spełnione, aby zapewnić ochronę ludzi i środowiska. Przewodniki Bezpieczeństwa zawierają zalecenia i wskazówki dotyczące przestrzegania Wymogów Bezpieczeństwa.

Nowoczesne zachodnie elektrownie jądrowe, co do zasady, uwzględniają możliwość stopienia rdzenia już na etapie projektowania i integrują wtórne systemy bezpieczeństwa w taki sposób, aby nawet jeśli pierwotne środki bezpieczeństwa mające zapobiec stopieniu rdzenia zawiodą, można było zapewnić korzystny wynik. W ten sposób następuje coraz większe odchodzenie od bezpieczeństwa „czynnego” na rzecz bezpieczeństwa „biernego”, które funkcjonuje nawet wtedy, gdy ingerencja człowieka jest niemożliwa.

Jakie jest statystycznie prawdopodobieństwo wypadków jądrowych?

Naukowcy z Instytutu Chemii Maxa Plancka w Moguncji obliczyli, opierając się na okresie eksploatacji wszystkich cywilnych reaktorów jądrowych na świecie oraz liczbie przypadków stopienia rdzeni, że w obecnych elektrowniach takie zdarzenia mogą zdarzać się mniej więcej raz na 10–20 lat. To 200 razy częściej niż wcześniej szacowano.

Naukowcy ustalili również, że Europa Zachodnia – w tym Niemcy – prawdopodobnie zostanie skażona ponad 40 kilobekerelami radioaktywnego cezu-137 na metr kwadratowy mniej więcej raz na 50 lat. Według Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej (MAEA) obszar uznaje się za skażony radioaktywnie na tym poziomie. Wyniki wskazują, że Europa Zachodnia jest narażona na najwyższe na świecie ryzyko skażenia radioaktywnego w wyniku poważnych awarii reaktorów.

Jakie szczególne wyzwania pojawiają się w czasie wojny?

Sytuacja w Zaporożu jest szczególnie niepewna ze względu na trwającą wojnę. Z powodu walk w pobliżu elektrowni, zarówno Rosja, jak i Ukraina twierdzą, że nie są w stanie naprawić uszkodzonych linii energetycznych. Według źródeł ukraińskich, rosyjski ostrzał odciął elektrownię od sieci, podczas gdy Moskwa obwinia o to ostrzał ukraiński.

Ukraińskie Ministerstwo Energii zaapelowało do międzynarodowych partnerów kraju o wywarcie presji na Rosję, aby ta odzyskała kontrolę nad elektrownią. Greenpeace oskarżył Moskwę o sabotaż rurociągu w celu podłączenia Zaporoża do rosyjskiej sieci elektroenergetycznej i ponownego uruchomienia reaktorów.

Przed wojną dostępnych było dziesięć zewnętrznych linii energetycznych. Obecnie elektrownia korzysta z jednej linii zewnętrznej. Co więcej, poziom wody w stawie chłodzącym spadł o ponad 3,2 metra od czasu zniszczenia położonej niżej zapory Kachowka w czerwcu 2023 roku.

Jaką rolę odgrywają na miejscu obserwatorzy międzynarodowi?

Obserwatorzy MAEA monitorują bezpieczeństwo na miejscu. Dyrektor generalny MAEA, Grossi, odbył szereg rozmów z obiema stronami konfliktu w celu deeskalacji sytuacji w elektrowni jądrowej. Zespół MAEA na miejscu regularnie raportuje stan obiektu i przeprowadza inspekcje w różnych obszarach.

Jednak według MAEA zespół na miejscu nie ma wystarczającego dostępu do wszystkich obszarów elektrowni. Obserwatorzy potwierdzili, że wszystkie dwanaście stawów zraszaczowych, które pobierają wodę ze studni wód gruntowych i dostarczają wodę między innymi do chłodzenia reaktorów i wypalonego paliwa, jest pełnych.

Jakie będą kolejne krytyczne momenty w czasie?

Krytyczna faza już się rozpoczęła. Z każdym dniem braku zasilania zewnętrznego rośnie ryzyko poważnych zakłóceń. Zapasy oleju napędowego wystarczą na około dziesięć dni, ale niektóre generatory już uległy awarii.

Niezawodne zasilanie jest niezbędne dla bezpiecznej eksploatacji elektrowni, ponieważ zapewnia prawidłowe chłodzenie i systemy bezpieczeństwa, zapobiegając stopieniu rdzeni reaktora, a tym samym katastrofie jądrowej. Jeśli nie uda się szybko znaleźć rozwiązania umożliwiającego przywrócenie zewnętrznego zasilania lub przynajmniej niezawodne utrzymanie i zasilanie generatorów awaryjnych, sytuacja może się dramatycznie pogorszyć.

Społeczność międzynarodowa obserwuje sytuację z rosnącym zaniepokojeniem, ponieważ awaria jądrowa może dotknąć nie tylko region, ale i znaczną część Europy. Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej (MAEA) pozostaje w stałym kontakcie z obiema stronami konfliktu, aby umożliwić szybkie ponowne podłączenie elektrowni do sieci.

Jakie są długoterminowe skutki kryzysu dla bezpieczeństwa jądrowego?

Sytuacja w Zaporożu uwydatnia szczególne zagrożenia, jakie niosą ze sobą elektrownie jądrowe na obszarach objętych wojną. Atakując obiekty jądrowe, Rosja naruszyła Protokół Genewski i rezolucje Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej, a tym samym prawo międzynarodowe. Stanowi to niebezpieczny precedens dla przyszłych konfliktów.

Trwający kryzys uwypukla ograniczenia międzynarodowej architektury bezpieczeństwa obiektów jądrowych. Chociaż normy bezpieczeństwa MAEA zapewniają kompleksowe zabezpieczenia na wypadek różnych incydentów, wyzwania związane z konfliktem zbrojnym są rozwiązywane tylko częściowo.

Wydarzenia w Zaporożu prawdopodobnie doprowadzą do rewizji międzynarodowych norm bezpieczeństwa w celu stworzenia lepszych zabezpieczeń obiektów jądrowych w czasie konfliktu. Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej (MAEA) pracuje już nad długoterminową strategią dalszego rozwoju norm bezpieczeństwa, która obejmuje również optymalizację powiązań między bezpieczeństwem a ochroną.

Kryzys uwypukla również potrzebę zacieśnienia współpracy międzynarodowej w zakresie ochrony infrastruktury krytycznej i pokazuje, jak wrażliwe są nawet wysoce bezpieczne systemy techniczne w czasie konfliktu zbrojnego. Doświadczenia z Zaporoża będą miały trwały wpływ na dyskusję na temat przyszłości energetyki jądrowej i wymogów bezpieczeństwa jądrowego.

Markus Becker

Chętnie będę pełnić rolę Twojego osobistego doradcy.

Szef Rozwoju Biznesu

Przewodniczący grupy roboczej SME Connect Defense

LinkedIn

Konrad Wolfenstein

Chętnie będę pełnić rolę Twojego osobistego doradcy.

skontaktować pod adresem wolfenstein ∂ xpert.digital

Wystarczy zadzwonić pod numer +49 7348 4088 965 (Monachium) .

LinkedIn
 

Eksperci w dziedzinie logistyki podwójnego zastosowania – Zdjęcie: Xpert.Digital

Globalna gospodarka przechodzi obecnie fundamentalną transformację, przełomowy moment, który wstrząsa fundamentami globalnej logistyki. Era hiperglobalizacji, charakteryzująca się nieustannym dążeniem do maksymalnej efektywności i zasadą „just-in-time”, ustępuje miejsca nowej rzeczywistości. Ta nowa rzeczywistość naznaczona jest głębokimi zmianami strukturalnymi, geopolitycznymi zmianami władzy i rosnącą fragmentacją polityki gospodarczej. Dawniej uznawana za oczywistość przewidywalność rynków międzynarodowych i łańcuchów dostaw zanika, a jej miejsce zajmuje okres narastającej niepewności.

W związku z tym:

• Strategiczna odporność w rozdrobnionym świecie dzięki inteligentnej infrastrukturze i automatyzacji – profil stanowiska eksperta ds. logistyki podwójnego zastosowania