Czy irańskie banki stoją na skraju upadku? Załamanie finansowe zwiastunem upadku systemowego

Irańska szara strefa gospodarki ulega implozji: Jak Gwardia Rewolucyjna doprowadza kraj do ruiny

Wiadomość ta spadła niczym bomba w obliczu i tak już dramatycznego kryzysu: pięć irańskich banków stoi na krawędzi upadku, w tym Sepah Bank, jedna z trzech największych instytucji finansowych w kraju, będąca jednocześnie centrum finansowym potężnej Gwardii Rewolucyjnej i regularnej armii. Ta wiadomość, opublikowana przez „Wall Street Journal” w styczniu 2026 roku, to coś więcej niż tylko kolejny epizod w chronicznym upadku irańskiej gospodarki. Ujawnia ona strukturalną implozję systemu, który przez dekady opierał się na toksycznej mieszance ideologicznej polityki władzy, systemowej korupcji i ekonomicznego samozatrudnienia.

Zbliżająca się niewypłacalność banku Sepah nie jest odosobnionym zdarzeniem, lecz widocznym przejawem głębszego kryzysu systemowego, który ogarnął wszystkie sektory irańskiego społeczeństwa. Podczas gdy oficjalna stopa inflacji wzrosła do 48,6% w październiku 2025 r., osiągając najwyższy poziom od maja 2023 r., irański rial stracił w ciągu roku około połowę swojej wartości. Pod koniec grudnia 2025 r. jeden dolar amerykański kosztował ponad 1,42 mln rialów, co stanowi historycznie niski poziom irańskiej waluty. Bank Światowy prognozuje spadek gospodarczy o 1,7% w 2025 r. i dalszy spadek o 2,8% w 2026 r., co stanowi drastyczną korektę wcześniejszych prognoz, które przewidywały umiarkowany wzrost.

Nadaje się do:

• Rewolucja? Iran na krawędzi: system w stanie ostatecznego upadku czy na progu strategicznego odrodzenia?

Anatomia kryzysu finansowego

Aby zrozumieć skalę obecnego kryzysu bankowego, warto przyjrzeć się precedensowi Ayandeh Bank, który oficjalnie ogłosił niewypłacalność w październiku 2025 roku. Ten niegdyś prominentny bank prywatny, należący do powiązanego z reżimem biznesmena Alego Ansariego, prowadził 270 oddziałów w całym kraju i obsługiwał około siedmiu milionów klientów. Ostatecznie poniósł stratę w wysokości ponad 5,1 miliarda dolarów amerykańskich z tytułu długu wynoszącego prawie 3 miliardy dolarów amerykańskich. Wskaźnik kapitału własnego banku spadł do -350%, co oznacza, że ​​instytucja nie tylko straciła cały swój kapitał, ale również zgromadziła ogromne dodatkowe zobowiązania.

Tło tej katastrofy jest odkrywcze dla zrozumienia całego irańskiego systemu bankowego. Wewnętrzne dochodzenia wykazały, że Ayandeh Bank przez lata działał w obiegu zamkniętym, priorytetowo udzielając pożyczek firmom powiązanym z głównymi udziałowcami banku. Szczególnie rażące było udzielenie pożyczek na megaprojekt Iran Mall, gdzie bank przekroczył limity określone w ustawie o spółkach powiązanych aż 1062-krotnie. Do marca 2022 roku wartość roszczeń banku z tytułu tego pojedynczego projektu osiągnęła 51 miliardów tomanów.

Dokumenty opublikowane przez opozycyjną grupę Simay-e Azadi dowodzą, że wysocy rangą urzędnicy państwowi, w tym ówczesny prezydent Raisi, przewodniczący parlamentu Ghalibaf i prezes Banku Centralnego Farzin, od lat wiedzieli o katastrofalnej sytuacji Banku Ayandeh. Ściśle tajny raport Centrum Badań Parlamentarnych z czerwca 2023 roku wykazał, że bank miał 80 bilionów tomanów debetu w rachunku bieżącym Banku Centralnego, a 130 bilionów tomanów niespłaconych pożyczek uznano za wątpliwe. W raporcie wyraźnie ostrzegano, że kontynuowanie działalności banku jedynie pogłębi skumulowane straty.

Bank centralny ostrzegł już w 2025 roku, że osiem kolejnych irańskich banków może zostać zamkniętych, jeśli nie wdrożą fundamentalnych reform. Sepah Bank jest obecnie jedną z instytucji znajdujących się w poważnym niebezpieczeństwie. Jego rola jako finansowej siedziby Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej, organizacji paramilitarnej zajmującej centralną pozycję w Iranie nie tylko pod względem militarnym, ale i gospodarczym, jest szczególnie istotna.

Gwardia Rewolucyjna jako konglomerat ekonomiczny

Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej, oficjalnie znany jako Sepah-e Pasdaran, został założony w 1979 roku podczas rewolucji islamskiej, aby chronić nowy reżim przed wrogami wewnętrznymi i zewnętrznymi. Jednak na przestrzeni dekad organizacja ta przekształciła się w gigantyczne imperium gospodarcze, kontrolujące od jednej trzeciej do 40 procent całej irańskiej gospodarki. Według Banku Światowego, produkt krajowy brutto Iranu w 2024 roku wyniósł 436,91 miliarda dolarów, co oznacza, że ​​wartość działalności gospodarczej Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej wynosi prawdopodobnie od 140 do 175 miliardów dolarów.

Ekonomicznym kręgosłupem Gwardii Rewolucyjnej jest Chatam al-Anbia, holding technologiczny Pasdaranu, założony pod koniec lat 80. XX wieku w celu odbudowy kraju po wojnie w Iraku. Holding ten kontroluje obecnie ponad 812 zarejestrowanych firm w Iranie i poza jego granicami i do 2012 roku pozyskał już 1700 kontraktów rządowych. Konglomerat zatrudnia około 25 000 inżynierów i pracowników, z których jedynie 10% to bezpośredni członkowie Gwardii Rewolucyjnej; pozostali pracują jako podwykonawcy.

Działalność Chatam al-Anbia obejmuje praktycznie wszystkie lukratywne sektory gospodarki kraju: tamy, systemy odwadniające, autostrady, tunele, budynki, konstrukcje morskie, systemy zaopatrzenia w wodę oraz rurociągi naftowe, gazowe i wodne. Organizacja jest silnie zaangażowana w budowę metra w Teheranie, kontroluje największą stocznię w kraju za pośrednictwem spółek zależnych i uzyskała wyłączne kontrakty na kilka etapów ogromnego projektu zagospodarowania gazu w Południowym Parsie.

Paradoksalnie, dominacja ekonomiczna Gwardii Rewolucyjnej została dodatkowo wzmocniona przez sankcje międzynarodowe. Wraz z wycofywaniem się zagranicznych firm z Iranu i presją na przedsiębiorstwa krajowe, jednostki powiązane z Pasdaranem były lepiej przygotowane do działania w warunkach ograniczeń. Korzystały z uprzywilejowanego dostępu do walut obcych, nieformalnych szlaków handlowych oraz ochrony zapewnianej przez struktury bezpieczeństwa reżimu. Gwardia Rewolucyjna nie musi płacić podatków ani ceł od swojej działalności w Iranie, co daje jej znaczną przewagę nad prywatnymi konkurentami.

Cieniste imperium Bonyadów

Oprócz Gwardii Rewolucyjnej istnieje drugi filar koncentracji władzy gospodarczej: fundacje religijne, znane jako bonyady. Te quasi-oficjalne organizacje są kontrolowane przez obecnych i byłych urzędników państwowych oraz duchownych i podlegają bezpośrednio Najwyższemu Przywódcy. Otrzymują znaczne świadczenia od rządu irańskiego, w tym zwolnienia podatkowe, ale nie muszą mieć publicznego zatwierdzenia swoich budżetów. Szacuje się, że instytucje te kontrolują prawie 60% irańskiej gospodarki.

Najbardziej znaną i wpływową z tych fundacji jest Setad, oficjalnie znana jako Główne Biuro Egzekwowania Rozkazów Imama. Została założona przez założyciela Republiki Islamskiej, ajatollaha Ruhollaha Chomeiniego, na krótko przed jego śmiercią w 1989 roku. Pierwotnie pomyślana jako centrum rozliczeniowe dla nieruchomości należących do wygnanych lub pozbawionych majątku zwolenników szacha, w celu wspierania biednych i potrzebujących, Setad stała się jedną z najbardziej wpływowych firm w kraju, o szacowanej wartości ponad 90 miliardów dolarów.

Inną znaczącą fundacją religijną jest Bonyad-e Mostazafan, Fundacja Pozbawionych Praw, z aktywami korporacyjnymi o wartości 12 miliardów dolarów. Jej roczne przychody przewyższają wpływy z podatków stanu. Fundacja ta została założona po rewolucji islamskiej w celu zarządzania skonfiskowanym majątkiem, w tym majątkiem pierwotnie należącym do mniejszości religijnych, takich jak bahaici i Żydzi. Departament Skarbu USA określił Bonyad Mostazafan jako rozległą sieć firm-słupów, wykorzystywanych przez irańskie władze do wyprowadzania aktywów.

Bogactwo ekonomiczne tych fundacji jest częściowo wynikiem defraudacji aktywów oraz kontaktów z przestępcami praw człowieka i zwolennikami międzynarodowego terroryzmu. Do 2017 roku siły zbrojne Republiki Islamskiej, Gwardia Rewolucyjna oraz Ministerstwo Obrony i Logistyki były winne Fundacji Mostazafan prawie 2,5 miliona dolarów z tytułu długów handlowych. Pomimo ogromnego wpływu na irańską gospodarkę, Bonyad Mostazafan działa poza nadzorem rządowym i jest zwolniona z płacenia podatków od swoich wielomiliardowych zysków na mocy dekretu Najwyższego Przywódcy z 1993 roku.

Niewłaściwe wykorzystanie aktywów przynosi korzyści również najbliższemu otoczeniu Najwyższego Przywódcy. Gholam-Ali Haddad-Adel, bliski powiernik Chameneiego i teść jego syna Mojtaby Chameneiego, mieszka w nieruchomościach fundacji o wartości około 100 milionów dolarów, płacąc czynsze znacznie poniżej stawek rynkowych. Podczas gdy Najwyższy Przywódca bogaci się i jego sojusznicy, pierwotna misja fundacji, jaką była opieka nad ubogimi, stała się celem drugorzędnym. Według byłego prezesa fundacji, w ostatnich latach tylko około siedem procent jej zysków było przeznaczane na projekty walki z ubóstwem.

Zerwanie zaufania

Powstanie kupców: Dlaczego te protesty są dla irańskiego reżimu groźniejsze niż kiedykolwiek wcześniej

Połączenie monopoli ekonomicznych Gwardii Rewolucyjnej, niejasnych fundamentów religijnych i systemowej korupcji całkowicie podważyło zaufanie irańskiego społeczeństwa do systemu finansowego. Decyzja banku centralnego o zakończeniu programu, który pod koniec grudnia 2025 roku umożliwił niektórym importerom dostęp do tańszych dolarów amerykańskich, wywołała reakcję łańcuchową. Ceny podstawowych artykułów spożywczych, takich jak olej kuchenny i kurczak, gwałtownie wzrosły z dnia na dzień, a niektóre produkty stały się całkowicie niedostępne.

Wahania cen zmusiły handlarzy na bazarach w Teheranie i innych miastach do zamknięcia sklepów, co było drastycznym krokiem dla grupy tradycyjnie wspierającej Republikę Islamską. 28 grudnia 2025 roku sklepikarze na Wielkim Bazarze w Teheranie rozpoczęli protesty, zamykając swoje sklepy i strajkując. Epicentrami tych protestów były: Pasaż Alaeddin, kompleks handlowy Charsou przy ulicy Jomhouri, aleja Ahangaran na Wielkim Bazarze, Cheragh Bargh, bazar Shush oraz aleja sprzedawców telefonów komórkowych w Pakdasht.

Kupcy skandowali hasła takie jak „Kupiec woli umrzeć, niż zostać upokorzonym” i „Nie bójcie się, nie bójcie się, jesteśmy razem”. Obawiając się eskalacji powstania ludowego, Straż Rewolucyjna ogłosiła stan pełnej gotowości w całym Teheranie. To, co zaczęło się jako protest ekonomiczny, szybko przerodziło się w ruch krytyczny wobec systemu. Demonstranci domagali się nie tylko reform gospodarczych, ale także obalenia całej Republiki Islamskiej.

Protesty szybko rozprzestrzeniły się po całym kraju. Do 6 stycznia 2026 roku zginęło co najmniej 29 osób, w tym dwóch funkcjonariuszy sił bezpieczeństwa. Aresztowano ponad 1200 osób. Protesty odbyły się w 27 z 31 irańskich prowincji i co najmniej 88 miastach. Organizacje praw człowieka opublikowały rozbieżne szacunki liczby ofiar śmiertelnych: Iran Human Rights poinformowała o 730 ofiarach śmiertelnych, a norweska organizacja Hengaw o 2500. 9 stycznia 2026 roku w samym Teheranie odnotowano co najmniej 217 zgonów, a szpitale w Teheranie i Szyrazie były przepełnione rannymi, wielu z ranami postrzałowymi.

Rząd zareagował przemocą i nieśmiałymi próbami ustępstw. Prezydent Massoud Peseshkian próbował złagodzić presję, oferując miesięczne bezpośrednie płatności w wysokości prawie siedmiu dolarów amerykańskich. Jednocześnie jednak stwierdził, że sam ten środek nie rozwiąże kryzysu. Prokurator generalny Mohammed Mohawedi-Assad ostrzegł, że każda próba wykorzystania protestów ekonomicznych jako narzędzia niepewności wywoła nieuniknioną, prawną, proporcjonalną i zdecydowaną reakcję. Siły bezpieczeństwa działały z coraz większą brutalnością, a naoczni świadkowie donosili o setkach ciał w całym Teheranie.

Cyberfront wojny gospodarczej

Równolegle z fizycznym kryzysem w systemie finansowym Iran doświadczył fali ukierunkowanych cyberataków na swoją infrastrukturę finansową. Grupa hakerska Predatory Sparrow, która prawdopodobnie ma powiązania z izraelskimi służbami bezpieczeństwa, przyznała się do ataku na bank Sepah i całą infrastrukturę należącą do Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej. Grupa twierdziła, że ​​w wyniku tego cyberataku zniszczyła wszystkie dane banku.

W oświadczeniu opublikowanym na platformie X grupa napisała, że ​​Sepah Bank był instytucją wykorzystywaną do obchodzenia międzynarodowych sankcji i finansowania terroryzmu za pośrednictwem kont ludności irańskiej. Bank rzekomo finansował przedstawicieli reżimu, programy rakietowe i wojskowy projekt nuklearny. Zaledwie kilka dni wcześniej ta sama grupa hakerska zaatakowała irańską giełdę kryptowalut Nobitex, twierdząc, że zniszczyła aktywa o wartości ponad 90 milionów dolarów.

Te cyberataki jeszcze bardziej zdestabilizowały i tak już kruchy irański sektor bankowy. Doniesienia wskazują, że dziesiątki oddziałów bankowych w kilku irańskich miastach zostały uszkodzone lub podpalone w ciągu nocy, co było reakcją na gniew wywołany inflacją, dewaluacją waluty i utratą zaufania. Jednocześnie nasiliły się doniesienia o masowym odpływie kapitału, a członkowie elity gospodarczej zabezpieczają aktywa za granicą, w obliczu postępującej destabilizacji sytuacji w kraju.

Strukturalne przyczyny trwającego kryzysu

Obecny kryzys bankowy jest symptomem głębszych problemów strukturalnych irańskiej gospodarki. Według Banku Światowego, Iran stracił dekadę wzrostu gospodarczego z powodu ciągłego skupienia się na ropie naftowej i zaniedbania dywersyfikacji. Hossein Marashi, reformatorski sekretarz generalny partii Kargozaran-e Sazandegi, stwierdził, że wzrost gospodarczy w Iranie w ciągu ostatnich dwóch dekad wyniósł zaledwie około jednego procenta. Brak aktywności gospodarczej znacznie ograniczył siłę nabywczą ludności, a import podstawowych produktów żywnościowych za walutę obcą okazał się niezwykle trudny. Marashi dodał, że irańska gospodarka od 20 lat cierpi z powodu konfliktu nuklearnego.

Tylko 20% irańskiego produktu krajowego brutto jest generowane w sektorze prywatnym, co jest szokująco niskim wskaźnikiem, odzwierciedlającym systematyczne ograniczanie prywatnej działalności gospodarczej przez reżim. Strukturalne słabości gospodarki pogłębia chroniczna inflacja. W październiku 2025 roku inflacja cen żywności osiągnęła 57,9%, podczas gdy ogólna stopa inflacji wynosiła 48,6%. Bank Światowy prognozuje, że stopa inflacji nie spadnie poniżej 40% w 2026 roku.

Eksport ropy naftowej, tradycyjnie stanowiący podstawę irańskiej gospodarki, cierpi z powodu zaostrzonych sankcji. Chociaż Iranowi udało się eksportować średnio 1,56 miliona baryłek dziennie w pierwszym kwartale 2024 roku, co stanowi najwyższy poziom od trzeciego kwartału 2018 roku, pomimo międzynarodowych ograniczeń, dochody z tego eksportu są dalece niewystarczające, aby pokryć strukturalne deficyty gospodarki. Ropa naftowa trafia niemal wyłącznie do Chin, które są w dużej mierze chronione przed presją ze strony Zachodu, i jest sprzedawana ze znacznymi rabatami.

Nasze globalne doświadczenie branżowe i biznesowe w zakresie rozwoju biznesu, sprzedaży i marketingu - Zdjęcie: Xpert.Digital

Skupienie się na branży: B2B, digitalizacja (od AI do XR), inżynieria mechaniczna, logistyka, odnawialne źródła energii i przemysł

Więcej na ten temat tutaj:

• Centrum biznesowe Xpert

Centrum tematyczne z przemyśleniami i wiedzą specjalistyczną:

• Platforma wiedzy na temat globalnej i regionalnej gospodarki, innowacji i trendów branżowych
• Zbieranie analiz, impulsów i informacji ogólnych z obszarów, na których się skupiamy
• Miejsce, w którym można zdobyć wiedzę i informacje na temat bieżących wydarzeń w biznesie i technologii
• Centrum tematyczne dla firm, które chcą dowiedzieć się więcej o rynkach, cyfryzacji i innowacjach branżowych

Ciężar polityki zagranicznej

Kolejnym istotnym obciążeniem dla irańskiej gospodarki jest kosztowne wsparcie regionalnych milicji działających na zlecenie. Według wysokiego rangą urzędnika ds. sankcji w USA, Iran przekazał Hezbollahowi w Libanie miliard dolarów tylko w ciągu pierwszych dziesięciu miesięcy 2025 roku. Szacunki USA wskazują, że roczny przepływ środków dla Hezbollahu wynosi około 700 milionów dolarów, podczas gdy wsparcie dla reżimu Asada w Syrii, według wewnętrznych dokumentów reżimu, do 2021 roku sięgnęło już 50 miliardów dolarów.

Według doniesień Chainalysis, irański Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej wykorzystał kryptowaluty o wartości ponad dwóch miliardów dolarów, aby obejść sankcje i wspierać powiązane z nim grupy, w tym Hezbollah, Hamas i Huti. Podczas gdy Najwyższy Przywódca Chamenei próbuje zaoferować obywatelom Iranu siedem dolarów miesięcznie, według doniesień Departamentu Skarbu USA przekazał Hezbollahowi miliard dolarów, co zapewniłoby każdemu członkowi libańskiej milicji miesięczną pensję w wysokości ponad 1000 dolarów.

Ta priorytetyzacja doprowadziła do powstania jednego z najpopularniejszych haseł protestujących: „Ani Gaza, ani Liban, moje życie za Iran”. Systematyczne zaniedbywanie potrzeb wewnętrznych na rzecz regionalnych celów ideologicznych całkowicie podważyło legitymację reżimu w oczach wielu Irańczyków. W grudniu 2025 roku cytowano państwowego eksperta ekonomicznego, który powiedział: „Legitymacja systemu Republiki Islamskiej osiągnęła historycznie niski poziom. Korupcja przeniknęła wszystkie obszary aparatu państwowego, od dystrybucji benzyny po łańcuch wartości, w tym eksport i import”.

Nadaje się do:

• Iran 2026 | Polityka siły i upadek gospodarczy Republiki Islamskiej – prognozy z Chin, USA i Europy

Wymiar geopolityczny

Kryzys bankowy dotknął irański reżim w wyjątkowo nieodpowiednim momencie. Po dwunastodniowej wojnie z Izraelem i Stanami Zjednoczonymi w czerwcu 2025 roku, podczas której doszło do ataku na irańskie obiekty nuklearne, starannie pielęgnowany wizerunek nietykalności reżimu uległ znacznemu zniszczeniu. Pod koniec września Organizacja Narodów Zjednoczonych nałożyła na Iran surowe sankcje w ramach tzw. mechanizmu spustowego po załamaniu się rozmów na temat programu nuklearnego.

Społeczność międzynarodowa obserwuje rozwój sytuacji w Iranie z rosnącym niepokojem. Prezydent USA Donald Trump wielokrotnie ostrzegał przed ewentualną interwencją militarną w przypadku brutalnych represji wobec protestujących. Przedstawiciele władz USA ujawnili, że administracja rozpoczęła wstępne rozmowy na temat ewentualnej interwencji militarnej przeciwko Iranowi, gdyby takie środki okazały się konieczne do wzmocnienia zagrożenia. Dyskusje te koncentrują się na potencjalnych celach, a jedną z możliwości jest skoordynowany nalot na irańskie instalacje wojskowe.

Jednocześnie, według informacji uzyskanych przez „Wall Street Journal”, arabscy ​​rywale Iranu, zwłaszcza Arabia Saudyjska, Oman i Katar, opowiedzieli się rządowi USA przeciwko atakowi na Teheran. Za kulisami kraje te ostrzegały Biały Dom, że próba obalenia irańskiego przywództwa zdestabilizuje rynki ropy naftowej i ostatecznie zaszkodzi gospodarce USA. Przede wszystkim obawiają się reperkusji wewnątrz swoich krajów.

Unia Europejska przygotowuje nowe sankcje wobec reżimu w Teheranie. Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen ogłosiła plany zaproponowania dalszych sankcji wobec Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej. Niemcy opowiadają się w UE za uznaniem Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej za organizację terrorystyczną, co miałoby daleko idące konsekwencje prawne i ekonomiczne.

Katastrofa społeczno-gospodarcza

Wpływ kryzysu gospodarczego i bankowego na ludność Iranu jest druzgocący. Szacuje się, że nawet 40% Irańczyków żyje poniżej granicy ubóstwa, podczas gdy elity polityczne stają się coraz bogatsze. Ceny podstawowych produktów spożywczych, takich jak chleb, są ledwo dostępne dla dużej części społeczeństwa. W porównaniu z grudniem poprzedniego roku ceny żywności wzrosły o 72%, a ceny produktów zdrowotnych i medycznych o 50%.

Bezrobocie wzrosło do 12,6%, choć rzeczywista stopa jest prawdopodobnie znacznie wyższa, ponieważ wiele osób pracuje w szarej strefie lub zrezygnowało z poszukiwania pracy. Bank Światowy zauważył, że irańska gospodarka ma ograniczone możliwości tworzenia miejsc pracy, co jest bezpośrednim skutkiem ograniczeń nałożonych przez reżim na sektor prywatny.

Sytuacja jest szczególnie niepewna dla emerytów i urzędników. W Kermanszah grupa emerytów zebrała się w październiku 2025 roku, aby zaprotestować przeciwko warunkom życia. Skandowali hasła takie jak: „Ograbiliście Iran i zostawiliście nas w nędzy”, „Szalejący ucisk wygnał nas na ulice” oraz „Bieda, korupcja, inflacja. Plagi ludu”.

Setki pracowników kontraktowych w rafineriach od 1 do 9 kompleksu gazowego South Pars rozpoczęło strajk i zorganizowało wiece protestacyjne przeciwko lekceważeniu ich postulatów. Pracownicy irańskiej spółki naftowej offshore protestowali w regionach Siri i Kharg, a także na platformach gazowych. W Meszhedzie piekarze demonstrowali przed biurami banków Nanino i Sepah, podkreślając bezpośredni związek między kryzysem bankowym a codziennymi zmaganiami ludzi.

Korupcja systemowa jako fundament

Korupcja przenika wszystkie szczeble irańskiego państwa i gospodarki. Przypadek Ayandeh Bank pokazuje, jak ściśle powiązane są interesy biznesowe i władza polityczna. Udzielanie pożyczek głównym udziałowcom banku, finansowanie megaprojektu Iran Mall i płacenie deponentom bardzo wysokich odsetek – wszystko po to, by stać się instytucją kredytową zbyt dużą, by upaść – doprowadziło do całkowitej straty w wysokości 90 bilionów tomanów w pierwszej połowie 2022 roku, co stanowi 56-krotność kapitału zakładowego banku wynoszącego 1,6 biliona tomanów.

Wskaźnik kapitału własnego banku wyniósł minus 150% w pierwszej połowie 2022 roku, pomimo regulacyjnego standardu co najmniej plus osiem%. Raporty banku centralnego pokazują, że spółka będąca właścicielem Iran Mall otrzymała od Ayandeh Bank pożyczki 1062 razy wyższe niż prawny limit dla podmiotów powiązanych. Kredyty i zobowiązania makroekonomiczne wyniosły około 220 bilionów tomanów, a kredyty i zobowiązania wobec podmiotów powiązanych wyniosły łącznie 109 bilionów tomanów.

Pomimo wyraźnych dowodów na niegospodarność i korupcję, bank działał przez lata. Z dokumentów wynika, że ​​już w czerwcu 2023 roku prokurator generalny Mohammad Jafar Montazeri napisał do prezesa Banku Centralnego, że nierównowaga niektórych banków jest jednym z największych wyzwań stojących przed sektorem monetarnym i bankowym kraju. Mimo to, bank został ostatecznie zamknięty dopiero po kolejnych 16 miesiącach.

Ta systematyczna bezczynność nie jest przypadkowa, lecz wyrazem splotu interesów elity gospodarczej i politycznej. Rada Strażników, której zadaniem jest ochrona irańskich instytucji politycznych, pomaga grupom wojskowym i ich sieciom gospodarczym w umacnianiu swojej pozycji. Kształtuje ustawodawstwo na ich korzyść i, poprzez uprawnienie do weryfikacji kandydatów, zapewnia lojalistom obsadzenie wybieralnych stanowisk z uprawnieniami nadzorczymi.

Iluzja reformy

Nastawiony na reformy rząd prezydenta Massuda Peseshkiana próbuje zaradzić kryzysowi poprzez ograniczone reformy gospodarcze. Zniesiono dotacje dla importerów, którzy wcześniej korzystali z preferencyjnego kursu wymiany walut. Rzecznik rządu ostrzegł jednak, że może to początkowo doprowadzić do wzrostu cen. W ramach rekompensaty każda osoba mieszkająca w irańskim gospodarstwie domowym będzie teraz otrzymywać miesięczny dodatek w wysokości dziesięciu milionów riali, co odpowiada nieco poniżej sześciu euro.

Te środki są w najlepszym razie kosmetyczne i całkowicie ignorują strukturalne przyczyny kryzysu. Dopóki Gwardia Rewolucyjna i fundacje religijne kontrolują od 60 do 80 procent irańskiej gospodarki, nie płacąc podatków, nie podlegając demokratycznemu nadzorowi i nie ponosząc odpowiedzialności przed społeczeństwem, istotne reformy są niemożliwe. Sam prezydent Peseschkian przyznał: Nie powinniśmy oczekiwać, że rząd poradzi sobie z tym wszystkim sam.

Reformistyczna gazeta „Sazandegi” zacytowała Marashiego, który stwierdził, że inflacja, która na koniec marca 2025 roku wynosiła 37%, przekroczyła już 53% i z pewnością przekroczy 55% do końca roku. Kryzys żywnościowy, jak stwierdził, może zepchnąć głodujących ludzi na ulice. Kraj stoi w obliczu bezprecedensowego kryzysu. Ta ocena osoby z wewnątrz reżimu podkreśla powagę sytuacji.

Wymiar historyczny

Obecne protesty znacząco różnią się od poprzednich ruchów protestacyjnych w Iranie. Podczas gdy protesty Mahsy Amini z 2022 roku były skierowane głównie przeciwko obowiązkowemu noszeniu hidżabu i wolnościom społecznym, obecne demonstracje mają wyraźnie podłoże ekonomiczne. Ich przyczyną była praktyczna niemożność zarobkowania dla zwykłych ludzi. Ten wymiar ekonomiczny sprawia, że ​​protesty są potencjalnie bardziej niebezpieczne dla reżimu, ponieważ obejmują szerokie grupy społeczne i nie ograniczają się do określonych grup społecznych czy przedziałów wiekowych.

Udział handlarzy z bazarów, którzy tradycyjnie stanowili filar Republiki Islamskiej, jest szczególnie znaczący. Ich sprzeciw wobec reżimu sygnalizuje fundamentalne zerwanie z konsensusem społecznym. Jak wyjaśnił jeden z młodych handlarzy z bazarów w wywiadzie dla gazety „taz”: „Protestujący chcą zniknięcia Republiki Islamskiej. To radykalne żądanie pokazuje, że nie chodzi już o reformy wewnątrz systemu, ale o jego zmianę”.

Ekonomista Mahdi Ghodsi z Wiedeńskiego Instytutu Międzynarodowych Studiów Ekonomicznych wyjaśnił w wywiadzie dla „Wiener Zeitung”, jak warunki ekonomiczne wypychają ludzi na ulice i jak niebezpieczne może to być dla reżimu. Piętą achillesową irańskiego reżimu jest jego gospodarka, której załamanie może również oznaczać koniec reżimu. Jeśli reżim nie jest w stanie dłużej płacić swoim poplecznikom, traci fundamenty swojej władzy.

Reakcja międzynarodowa

Społeczność międzynarodowa obserwuje rozwój sytuacji z mieszaniną niepokoju i ostrożnego optymizmu. Podczas gdy organizacje praw człowieka, takie jak Amnesty International i Human Rights Watch, dokumentują i potępiają brutalne represje wobec protestów, rządy debatują nad odpowiednimi reakcjami. Stany Zjednoczone nałożyły już nowe sankcje na osoby finansujące Hezbollah i grożą dalszymi działaniami.

Rząd niemiecki opowiada się za wpisaniem Gwardii Rewolucyjnej na listę organizacji terrorystycznych, co miałoby poważne konsekwencje prawne i ekonomiczne. Jednocześnie prezydent Trump rozważa zapewnienie protestującym w Iranie dostępu do internetu satelitarnego. Chciał porozmawiać z miliarderem technologicznym Elonem Muskiem, którego firma SpaceX obsługuje usługę Starlink. Irański rząd niemal całkowicie zablokował dostęp do internetu swoim obywatelom, a połączenia telefoniczne są również częściowo przerwane, aby utrudnić komunikację między protestującymi i uniemożliwić publikację raportów o masowych protestach.

Według „Wall Street Journal”, planowane jest spotkanie z wysokimi rangą urzędnikami USA, aby omówić możliwe opcje, w tym wzmocnienie antyrządowych źródeł internetowych, użycie broni cybernetycznej przeciwko irańskim stronom wojskowym i cywilnym, nałożenie dalszych sankcji na rząd oraz potencjalne ataki militarne. Nie oczekuje się jednak, że Trump podejmie ostateczną decyzję na tym spotkaniu. Niektórzy doradcy woleliby poczekać, aż władze w Teheranie znajdą się pod jeszcze większą presją. Sytuacja w Iranie dynamicznie się rozwija, a stabilność reżimu może szybko się zmienić w obu kierunkach.

Niepewna przyszłość

Zbliżający się upadek Sepah Bank i czterech innych banków to coś więcej niż kryzys finansowy. Symbolizuje on upadek całego modelu gospodarczego opartego na ideologicznej indoktrynacji, sile militarnej i systemowej korupcji. Pytanie nie brzmi już, czy system da się zreformować, ale jak długo uda się go utrzymać.

Bank Światowy prognozuje spadek gospodarczy o 2,8% do 2026 roku, co jeszcze bardziej pogorszy i tak już katastrofalną sytuację. Oczekuje się, że inflacja nie spadnie poniżej 40%, a siła nabywcza ludności nadal będzie spadać. Problemy strukturalne gospodarki – uzależnienie od eksportu ropy naftowej, ograniczenia dla sektora prywatnego oraz monopolistyczna pozycja Gwardii Rewolucyjnej i fundacji religijnych – nie rozwiążą się same.

Irański reżim stoi przed fundamentalnym dylematem. Aby ustabilizować gospodarkę, musiałby złamać monopole władzy Gwardii Rewolucyjnej i bonyadów, co byłoby równoznaczne z porzuceniem własnej bazy władzy. Jednak dopóki te struktury pozostaną na swoim miejscu, trwała odbudowa gospodarcza jest niemożliwa. Społeczeństwo irańskie coraz lepiej rozumie tę dynamikę, która wyjaśnia antysystemowy charakter obecnych protestów.

Społeczność międzynarodowa również stoi przed trudnymi decyzjami. Zaostrzenie sankcji mogłoby dodatkowo osłabić reżim, ale zaszkodziłoby również ludności. Interwencje wojskowe niosą ze sobą ryzyko destabilizacji regionu i paradoksalnie mogłyby wzmocnić reżim poprzez wywołanie nastrojów nacjonalistycznych. Jednocześnie bezczynność w obliczu masowych naruszeń praw człowieka jest moralnie wątpliwa.

To, co obecnie dzieje się w Iranie, to wielowymiarowy kryzys, w którym załamanie gospodarcze, mobilizacja społeczna i poszukiwanie sensu politycznego splatają się ze sobą w sposób widoczny po raz pierwszy od lat. Kryzys bankowy nie jest przyczyną, lecz katalizatorem głębszego kryzysu systemowego. Czy doprowadzi on do fundamentalnych zmian, czy też zostanie ponownie brutalnie stłumiony przez reżim, pozostaje niewiadomą. Pewne jest jednak, że obecny model gospodarczy jest nie do utrzymania, a czas działa na jego niekorzyść.

Nadchodzące tygodnie i miesiące pokażą, czy naród irański ma siłę i wytrwałość, by wymusić istotne zmiany, czy też reżim utrzyma władzę dzięki połączeniu przemocy, ograniczonych ustępstw i wsparcia zewnętrznego. Bank Sepah, niegdyś symbol potęgi gospodarczej Gwardii Rewolucyjnej, może stać się symbolem jej upadku. Upadek instytucji, którą przez dekady uważano za niezbędną, pokazuje, że nic w Iranie nie trwa wiecznie i że nawet najpotężniejsze filary systemu mogą się załamać, gdy fundamenty stają się kruche.

☑️Naszym językiem biznesowym jest angielski lub niemiecki

☑️ NOWOŚĆ: Korespondencja w Twoim języku narodowym!

Konrad Wolfenstein

Chętnie będę służyć Tobie i mojemu zespołowi jako osobisty doradca.

Możesz się ze mną skontaktować wypełniając formularz kontaktowy lub po prostu dzwoniąc pod numer +49 7348 4088 965 (Monachium) . Mój adres e-mail to: wolfenstein ∂ xpert.digital

Nie mogę się doczekać naszego wspólnego projektu.

☑️ Wsparcie MŚP w zakresie strategii, doradztwa, planowania i wdrażania

☑️ Stworzenie lub dostosowanie strategii cyfrowej i cyfryzacji

☑️Rozbudowa i optymalizacja procesów sprzedaży międzynarodowej

☑️ Globalne i cyfrowe platformy handlowe B2B

☑️ Pionierski rozwój biznesu / marketing / PR / targi

Skorzystaj z bogatej, pięciokrotnej wiedzy specjalistycznej Xpert.Digital w ramach kompleksowego pakietu usług | Badania i rozwój, XR, PR i optymalizacja widoczności cyfrowej — Zdjęcie: Xpert.Digital

Xpert.Digital posiada dogłębną wiedzę na temat różnych branż. Dzięki temu możemy opracowywać strategie „szyte na miarę”, które są dokładnie dopasowane do wymagań i wyzwań konkretnego segmentu rynku. Dzięki ciągłej analizie trendów rynkowych i śledzeniu rozwoju branży możemy działać dalekowzrocznie i oferować innowacyjne rozwiązania. Dzięki połączeniu doświadczenia i wiedzy generujemy wartość dodaną i dajemy naszym klientom zdecydowaną przewagę konkurencyjną.

Więcej na ten temat tutaj:

• Wykorzystaj 5-krotną wiedzę Xpert.Digital w jednym pakiecie – już od 500 €/miesiąc